ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਰਬਤ ਮੇਰੂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਬਤ ਗੋਲ ਆਕਾਰ ਵਾਲਾ, ਚਾਰ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਤੱਤ—ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਆਦਿ—ਅਣਮਾਨਤਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਉਸ ਅਣਮਾਨਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਕਮਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਮਲ ਚਾਰ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਪੰਜ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤ ਫੈਲ ਗਏ। ਅਨੇਕ ਜੀਵ, ਜੋ ਅਣਗਿਣਤ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ 'ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਂਦੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਮ ਯੋਗੀ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਜਨਾਰਦਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਅਨੰਤ, ਸਰਬਵਿਆਪੀ, ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਅਸਲ ਸਰੀਰਕ ਰੂਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਉਹ ਮਾਸ, ਚਰਬੀ ਜਾਂ ਹੱਡੀ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੁੱਧ ਸੱਤਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹੀ ਇਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਕਮਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਇਹੀ ਕਲਪ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਇਹੀ ਚੱਕਰ ਹੈ। ਉਸ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਚਾਰ-ਮੁਖ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਿਬ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਈਸ਼ਾਨਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਕਮਲ ਦੇ ਬੀਜ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੋ ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪਾਣੀ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਸੀ, ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਰਤਨ-ਜੜਿਆ ਸਰੀਰ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਧਰਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਮਲ ਆਕਾਰ ਦੀ, ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਹੁਣ, ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਉਸ ਸੰਸਾਰ-ਕਮਲ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਤਾ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਉਥੇ ਚਾਰ ਮਹਾਨ ਖੇਤਰ ਸਥਾਪਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਡਾ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਖੜਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਹਨ: ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਇਹ ਚਿੱਟਾ ਹੈ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪੀਲਾ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਭੌਂਰੇ ਵਰਗਾ ਰੰਗ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਚਿੱਟਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਬਤ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਚੁਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਸੋਲਾਂ ਯੋਜਨ ਹੇਠਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਤਨਾ ਹੀ ਚੌੜਾ ਹੈ; ਇਸ ਦਾ ਚੋਟੀ ਵਿਅੰਜਨ-ਥਾਲ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਜੋ ਬੱਤੀ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਚੌੜਾਈ ਹਰ ਪਾਸੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਧੀ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਇਸ ਦੀ ਮਾਪ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਕੁੱਲ ਪਰਿਧੀ ਨੱਬੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੌਕੋਰ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਨਵੇਂਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪਰਬਤ ਦੇਵਤਾਈ ਜੜੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਪਟਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ, ਰਾਖਸ਼ਸ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾ-ਗਣ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਇਹ ਪਹਾੜ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੂ ਉਹਨਾਂ ਵਾਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਖੇਤਰ ਇਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਤ ਹਨ। ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹਨ, ਕੇਤੁਮਾਲਾ ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕੁਰੂ ਹਨ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ ਹਨ। ਉਸ ਕਮਲ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਬਿਲਕੁਲ ਗੋਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਤਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਨੌ ਅਤੇ ਛੇ ਧਾਗੇ ਹਨ, ਜੋ ਚੁਰਾਸੀ ਯੋਜਨ ਉੱਚੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਧਾਗੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਪਸ਼ਟ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਾਗੇ ਵੀ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਫੈਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਿਖਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਇਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਅੱਸੀ ਯੋਜਨ; ਇੱਥੇ ਚਾਰ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਚੌਦਾਂ ਯੋਜਨ ਦੀ। ਹੁਣ, ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ 'ਕਰਨਿਕਾ' ਆਖਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਸੁਣ: ਇਹ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਰਤਨ-ਜੜੀਆਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ। ਇਹ ਅਣਗਿਣਤ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਲਾਲੀਮਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ, ਸੁੰਦਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਖੰਡ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੰਦਰਲੇ ਖੋਹ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੌ ਪੰਖੁੜੀਆਂ—ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਗੋਲ ਮਾਊਂਟਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਦੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਸ ਦੇ ਗੁਣ ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਤਨ-ਜੜੀਆਂ ਤੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਸਭਾ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਮਨੋਵ੍ਰਤੀ' ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ਾਨਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਤਪਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਸਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਚਾਰ-ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਆਦਰ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੋਗ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਹੋਮ-ਹਵਨ ਆਦਿ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਪੂਰਵਕ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਇਆ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਅਤਿਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਹੇ। ਇਹ ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਸਕਤ, ਉਦੇਸ਼ਵਾਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮ, ਤਪ ਅਤੇ ਦਾਨ ਰਾਹੀਂ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਤਾ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ, ਸੋਹਣੇ, ਗੂੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਨਵੇਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪਰਬਤ ਹਨ, ਜੋ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਮੇਰੂ ਨੂੰ ਘੇਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਘਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੀ ਰਤਨ-ਜੜੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਚਕ੍ਰਪਾਤ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਪਰਬਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਘੇਰਾ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਰੁਧੀ, ਜੋ ਪਰਬਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਉੱਤਰੀ ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉੱਤਰੀ ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲੇਟੂ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਘਾਟੀਆਂ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਸੁਣ।