ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਮਹਾਨ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਕਮਲ-ਆਸਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਤੇਰੀ ਸਾਰੀ ਸਰੂਪਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ। ਪਰ ਮੈਂ, ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਆਦਿ-ਮੁਨਿ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਜੀਵ ਵਜੋਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਕਮਲ-ਆਸਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਪਸਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ। ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਤੇਰੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਜਿਹੜੇ ਅਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਸਮਝਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਲੋਕ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਵੇਕ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਦੇਵਤੇਆਂ ਜਾਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ। ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈਂ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਕਸ਼ਮ; ਤੂੰ ਸਥੂਲ ਵੀ ਹੈਂ, ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੈਂ। ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੂੰ ਸਥੂਲ ਤੇ ਸੁਕਸ਼ਮ ਦੋਵੇਂ ਹੈਂ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਲੋਕ ਤੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਇਸ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵਿਚ ਆਕਾਸ਼, ਆਤਮਾ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈਂ, ਜੋ ਤੱਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਸੁਭਾਵ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਸਤਿਕਾਰ ਭਰੀ ਸਤੁਤੀ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਭਗਤ ਹੋ ਕੇ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਕਬੂਲ ਕਰ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਰਚਨਾ ਕਰ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਰਵਗਿਆਤਾ ਦੇ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਕੋਲ ਚਾਰ ਚਿਹਰੇ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਮੂੰਹ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦੇਵਤੇ, ਉਹ ਵੀ ਤੇਰੀ ਅਣਗਿਣਤ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਕਿਰਪਾ ਕਰ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਸਿਰਫ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ। ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ; ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਜਾਣ ਕੇ ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਰਚੀ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚੋਂ ਮੈਨੂੰ ਤਾਰ, ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਨ ਮੁਕਤੀ ਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਰੁਦ੍ਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਣਮਾਪ ਹੈ, ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਗੰਭੀਰ ਗਰਜ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ। ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇੱਕ ਹੀ ਹਾਂ।" ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਕਰ ਸਕਾਂ।" ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਸਰਵਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈਂ, ਸਦਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੈ; ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਮਾਪਤੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਰ ਦੇ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਕੋਈ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਝੱਲ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੂਜਨਯੋਗ ਹੋ ਜਾਵਾਂ।" ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਵੀਂ।" "ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਨੂੰ ਝੱਲ', ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਹੇ ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ, ਮੈਂ ਬੱਦਲ ਬਣ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਸੋ ਸੌ ਸਾਲ ਲਈ ਝੱਲਾਂਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹਰੀ ਆਪ ਬੱਦਲ ਬਣ ਗਿਆ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਲ ਵਿਚੋਂ ਉਠਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਦਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁਢਲੇ ਜੀਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੈਰਾਜਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਆਦਿਤਿਆ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਰਾ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਹਿੱਸਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਇਆ ਹੈ ਤੇ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ, ਆਵਾਜ਼ ਵਾਂਗ, ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਹਰੀ, ਜੋ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹਾਂ। ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹੀ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੁਨੀਆਂ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਵਾਰਾਹ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਸਦਾ-ਥਿਰ, ਆਦਿ-ਪੁਰਖ, ਅਜਨਮਾ, ਸ਼ੁਭ, ਤ੍ਰਿਣੈਤ੍ਰ, ਤ੍ਰਿਸੂਲਧਾਰੀ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।" ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈਂ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੀ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਇਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਇਸਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈਂ।" "ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਹੇ ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਾਪ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਅੰਡੇ ਦੇ ਮਾਪ ਬਾਰੇ।" ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਿਤ ਵਰਣਨਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰੀ-ਪੱਛਮ ਵਿਚ, ਜਿਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਭਵ ਆਦਿ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।" "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਹੱਦ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਨਹਾਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ। ਉਹ ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੁਕਸ਼ਮ, ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਨਣ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਝੱਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਗੁਣ ਛੋਟਾਪਣ, ਵੱਡਾਪਣ, ਲੰਬਾਈ, ਛੋਟਾਪਣ, ਪਤਲਾਪਣ, ਲਾਲੀ ਆਦਿ ਹਨ—ਉਹ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੂਪ ਪਵਿੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਗਵਾਨ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ—ਸਤ, ਰਜ, ਤਮ—ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਪਾਣੀ ਰਚਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਰਚ ਕੇ, ਆਦਿ-ਪੁਰਖ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਸਰੂਪ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਨਾਭੀ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਕਮਲ ਉਪਜਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਕਮਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ, ਅਚਿੰਤਯ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਨਕ, ਸਨੰਦਨ, ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਆਦਿਕ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਹਨ, ਨੂੰ ਰਚਿਆ, ਫਿਰ ਮਾਨਵ ਸਵਾਯੰਭੂਵ, ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ, ਦਕਸ਼ ਤਕ। ਮਾਨਵ ਸਵਾਯੰਭੂਵ, ਜੋ ਭਾਗਵਾਨ ਨੇ ਰਚਿਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਾਨਵ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ। ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਆਗਨੀਧ੍ਰ, ਅਗਨਿਬਾਹੁ, ਮੇਧਾ, ਮੇਧਾਤਿਥੀ, ਧ੍ਰੁਵ, ਜੋਤਿਸ਼ਮਾਨ, ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ, ਹਵ੍ਯਵਪੁ, ਮਤਸਯ, ਅਤੇ ਸਵਨਾਨਤਾ। ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਖੰਡਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਆਗਨੀਧ੍ਰ ਨੂੰ ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ, ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦਾ, ਜੋਤਿਸ਼ਮਾਨ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਦਾ, ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰੌਂਚਦਵੀਪ ਦਾ, ਵਪੁਸ਼ਮਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਲਮਲਦਵੀਪ ਦਾ, ਹਵ੍ਯ ਨੂੰ ਗੋਮੇਦ ਦਾ, ਅਤੇ ਸਵਨਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਵਨਾਨਤਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਮਹਾਵੀਤਾ ਅਤੇ ਧਾਤਕੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਗੋਮੇਦ ਅਤੇ ਧਾਤਕੀ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਧਾਤਕੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਧਾਤਕੀਖੰਡ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਮੁਦਾ ਦਾ ਕੌਮੁਦਾ। ਸ਼ਾਲਮਲਦਵੀਪ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਪੁਸ਼ਮਾਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਸਕੁਸ਼, ਵੈਦ੍ਯੁਤ, ਅਤੇ ਜੀਮੂਤ। ਸਕੁਸ਼ ਦਾ ਖੇਤਰ ਸਕੁਸ਼, ਵੈਦ੍ਯੁਤ ਦਾ ਵੈਦ੍ਯੁਤ, ਅਤੇ ਜੀਮੂਤ ਦਾ ਜੀਮੂਤ—ਇਹ ਸ਼ਾਲਮਲਦਵੀਪ ਦੇ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦ੍ਯੁਤਿਮਾਨ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਕੁਸ਼ਲ, ਮਨੁਗੁ, ਗੋਸ਼ਠ, ਉਸ਼ਣਾ, ਪੀਵਰ, ਉਦਯਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਮੁਨਿਦੁੰਦੁਭਿ—ਇਹ ਕ੍ਰੌਂਚਦਵੀਪ ਦੇ ਸੱਤ ਮਹਾਨ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਕੁਸ਼ਦਵੀਪ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜੋਤਿਸ਼ਮਾਨ ਦੇ ਵੀ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਉਦਭਿਦ, ਵੇਣੁਮਾਨ, ਰਥੋਪਲ, ਅੰਬਨਾ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਪ੍ਰਭਾਕਰ, ਅਤੇ ਕਪਿਲ—ਇਹ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਸ਼ਾਕਦਵੀਪ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਦੇ ਵੀ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਸ਼ਾਂਤ, ਭਯ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ, ਸੁਖ, ਉਦਯ, ਆਨੰਦ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਕਸ਼ੇਮ—ਇਹ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਹੁਣ, ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦੇ ਰਾਜਾ ਆਗਨੀਧ੍ਰ ਦੇ ਨੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ: ਨਾਭੀ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼, ਹਰਿਵਰਸ਼, ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ, ਰਮਯਕ, ਹਿਰਣਮਯ, ਕੁਰੂ, ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ, ਅਤੇ ਕੇਤੁਮਾਲ—ਇਹ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਨਾਭੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੇਮਵੰਤ ਅਤੇ ਹੇਮਕੂਟਾ; ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਦਾ ਨੈਸ਼ਧ; ਹਰਿਵਰਸ਼ ਦਾ ਮੇਰੁਮਧ੍ਯ; ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਦਾ ਨੀਲਾ; ਰਮਯਕ ਦਾ ਸ਼੍ਵੇਤ; ਹਿਰਣਮਯ ਦਾ ਉੱਤਰ; ਕੁਰੂ ਦਾ ਸ਼੍ਰਿੰਗਵਤ; ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਦਾ ਮਾਲ੍ਯਵੰਤ; ਕੇਤੁਮਾਲ ਦਾ ਗੰਧਮਾਦਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਮਨਵੰਤਰੀ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ। ਹਰ ਚੱਕਰ ਵਿਚ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੱਤ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਲਪ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਾਭੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਨਾਭੀ ਨੇ ਮੇਰੁਦੇਵੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ਭ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਤ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਰਿਸ਼ਭ ਨੇ ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਹਿੱਸੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਮਤੀ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਰਾਜ ਪੂਤ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਆਪ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸੁਮਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇਜਸਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਤਸੁਰਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦ੍ਰਦੁਯੁਮਨ ਸੀ; ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ; ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤਿਹਰਤ੍ਰ; ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਿਖਾਤਾ; ਨਿਖਾਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉੰਨੇਤਾ; ਉੰਨੇਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਭਾਵਾ; ਅਭਾਵਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਦਗਾਤਾ; ਉਦਗਾਤਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਸਤੋਤ੍ਰ; ਪ੍ਰਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਭੂ; ਵਿਭੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਪૃਥੁ; ਪૃਥੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਅਨੰਤ; ਅਨੰਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗਯਾ; ਗਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਨਯਾ; ਨਯਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਰਾਟ; ਵਿਰਾਟ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਵੀਰਯ; ਮਹਾਵੀਰਯ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੁਧੀਮਾਨ; ਸੁਧੀਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਧੀਮਤ; ਧੀਮਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਨ; ਮਹਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭੌਮਾਨ; ਭੌਮਾਨ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ; ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਰਜਾ; ਵਿਰਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ; ਰਾਜਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਤਜਿਤ। ਸ਼ਤਜਿਤ ਦੇ ਸੌ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕ ਵਧੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਭਾਰਤ ਖੰਡ, ਜੋ ਸੱਤ ਖੰਡਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਹੈ, ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਰਾਹੀਂ, ਇਹ ਭਾਰਤ ਖੰਡ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਦਿ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਅਨੁਕ੍ਰਮਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਥੇ ਇਕਹੱਤਰ ਯੁਗ ਚੱਕਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।