ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ ਚਮਕਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚਕ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਧਾਰਕ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਅਜਰ-ਅਮਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਦਾ ਮੁਕੁਟ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਹਵਾਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਧਰਤੀ, ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਨਾਰਾਇਣ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਚੰਦ, ਸੂਰਜ, ਅਡੋਲ, ਸ਼ੂਰੀ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਅਕਲਪनीय ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਅਮਰ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ—ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਨਾਰਾਇਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਕ੍ਰ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਦਾ ਜਗਮਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਤਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਮਰ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ—ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਅਡੋਲ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਹੇ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅਨੇਕ ਚਿਹਰੇ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਸਰੋਤ—ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਪਿਤਾ। ਅਨੇਕਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਕੇਵਲ ਉਹ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸੱਚੀ ਮਾਰਗ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ—ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾਹਰ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਅਤੇ ਸੁਖਮਤਾ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਤੂੰ ਬੋਲ, ਮਨ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕਰਮ ਵਿਚ ਸੀਮਿਤ; ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ—ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੇਰਾ ਰੂਪ, ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਅਦੁੱਤੀ, ਕੇਵਲ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯਜਨ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨ ਤੋੜਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਚਤੁਰਭੁਜ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਰੂਪ, ਜੋ ਆਸ਼ਚਰਜ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ; ਇਸ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੂਪ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ, ਲੋਟਸ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚੀਤਾ ਵੀ ਤੇਰਾ ਰੂਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਪਰ ਮੈਂ, ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਪਹਿਲਾ ਜੀਵ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਲੋਟਸ-ਆਸਨ ਵਾਲਾ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਤਪਸਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਅਗਿਆਨੀ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸਮਝ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਗਿਆਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਧਾਰਕ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਵੇਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਨਾ ਮਨੁੱਖਤਾ ਰਹਿੰਦੀ, ਨਾ ਦੇਵਾਂ ਜਾਂ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗ, ਨਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ। ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਹੈ; ਤੂੰ ਮੋਟਾ ਵੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਕਰਤਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਮੋਟਾ ਅਤੇ ਸੁਖਮ, ਦੋਹਾਂ ਹੀ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਆਸਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਤੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿਚ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼, ਆਤਮਾ, ਚੰਦ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਵਿਚ, ਤੂੰ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਆਪਕ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਸਤੁਤੀ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਭਗਤ ਵੱਲੋਂ, ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ; ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਰਵਜਨਤਾ ਦੇ; ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ। ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਚਾਰ ਚਿਹਰੇ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਮੂੰਹ, ਜਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਅਨੇਕਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਕਿਰਪਾ ਕਰ। ਜੋ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲਗਾ ਹੋਇਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ—ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਕੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸਰਵਵਿਆਪਕਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਰਚੀ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ, ਹੇ ਅਚਯੁਤ, ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਨ ਮੁਕਤੀ ਦੇ। ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੰਝ, ਜਦ ਰੁਦ੍ਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਗਣਤ ਹੈ, ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਗੰਭੀਰ ਸੁਰ ਵਿਚ ਬੋਲਿਆ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਰਦਾਸ ਮੰਗ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਉਮਾ ਦੇ ਸਾਥੀ। ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦੇਵ; ਅਸੀਂ ਦੋਹਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਹਾਂ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਤਿੰਨ-ਵਿਧਾ ਗਿਆਨ ਦੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਲਈ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੂੰ ਸਰਵਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਸਦਾ-ਸਦਾ ਲਈ ਗਿਆਨ ਦਾ ਖ਼ਜਾਨਾ; ਤੂੰ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਤਿਕਾਰਤ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਮਾਪਤੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਬੋਲਿਆ: ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਦੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ। ਕੇਸ਼ਵ, ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰ; ਮੈਨੂੰ ਉਠਾ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਦੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਪੂਜਾ ਜਾਵਾਂ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਵਤਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਵਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦੇਵੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਨੂੰ ਉਠਾ,' ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਉਮਾ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ, ਬੱਦਲ ਬਣ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਉਠਾਵਾਂਗਾ। ਇੰਝ ਬੋਲ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਆਪ ਬੱਦਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਉਠਾਇਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲੇ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਦਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੁਢਲੇ ਜੀਵ, ਵੈਰਾਜਾ ਨਾਮ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਏ ਹਨ ਅਤੇ ਆਦਿਤਿਆ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਮ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਸੂਰਜ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ, ਇੱਕ ਧੁਨੀ ਵਾਂਗ, ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਲਾਪਤਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੰਝ, ਇਹ ਹਰੀ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦਾ ਰਚੀਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਾਂ। ਨਾਰਾਇਣ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਕੋਈ ਦੇਵ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਹੈ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਇੱਥੇ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਅਨੰਤ, ਸਦਾ-ਸਦਾ ਲਈ, ਅਜਰ-ਅਮਰ, ਬਦਲਣ-ਅਯੋਗ, ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਰੂਪ, ਅਜਨਮਾ, ਮੰਗਲਮਈ, ਤ੍ਰਿਣੈਣੀ, ਤ੍ਰਿਸੂਲਧਾਰੀ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੀ, ਤੂੰ ਸਰਵੋਚ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਇਸਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਉਮਾ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਸਾਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦੀ ਮਾਪ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਚੌੜਾਈ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਅੰਡੇ ਦੀ ਮਾਪ ਦੱਸ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿਚ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਵਿਸ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵਿਚ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਭਵ ਆਦਿ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਤਾਰ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਸੁਣੋ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਸ਼। ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮਲ ਨਹੀਂ, ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਪੀਲੇ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਛੋਟਾ, ਵੱਡਾ, ਲੰਬਾ, ਛੋਟਾ, ਪਤਲਾ, ਲਾਲ, ਆਦਿ ਗੁਣ ਹਨ—ਉਹ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਸ਼ੁੱਧ ਚੇਤਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਤ, ਰਜ, ਅਤੇ ਤਮ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ, ਪਾਣੀਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਪਾਣੀਆਂ ਬਣਾਕੇ, ਮੁਢਲੇ ਪੁਰਸ਼, ਸਰਵੋਚ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸਾਰੇ ਯਜਨ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਪੈਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਲੋਟਸ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਲੋਟਸ ਵਿਚ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਖਜਾਨਾ ਹੈ, ਅਕਲਪनीय ਸਰਵੋਚ ਪ੍ਰਭੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਨਕ, ਸਨੰਦਨ, ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਆਦਿ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਬਣਾਏ; ਫਿਰ ਮਾਨੂ ਸਵਾਯੰਭੂਵ, ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ, ਡਕਸ਼ ਤੱਕ ਬਣਾਏ। ਮਾਨੂ ਸਵਾਯੰਭੂਵ, ਜੋ ਮੰਗਲਮਈ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਬਣਾਇਆ, ਉਸ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਮਾਨੂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ। ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਆਗਨੀਧ੍ਰ, ਅਗਨਿਬਾਹੁ, ਮੇਧਾ, ਮੇਧਾਤਿਥੀ, ਧ੍ਰੁਵ, ਜੋਤਿਸ਼ਮਾਨ, ਦਯੁਤਿਮਾਨ, ਹਵਵਪੁ, ਮਤਸਯ, ਅਤੇ ਸਵਨਾਨਤਾ। ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤ ਮਹਾਂਦੀਪਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਵਿਚ, ਆਗਨੀਧ੍ਰ ਨੂੰ ਜੰਬੂਦੀਪ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਾਇਆ; ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਕਦੀਪ; ਜੋਤਿਸ਼ਮਾਨ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ਦੀਪ; ਦਯੁਤਿਮਾਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰੌਂਚਦੀਪ; ਵਪੁਸ਼ਮਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਲਮਲਦੀਪ; ਹਵਿਆ ਨੂੰ ਗੋਮੇਦ; ਅਤੇ ਸਵਨਾਨਤਾ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਵਨਾਨਤਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਮਹਾਵੀਤਾ ਅਤੇ ਧਾਤਕੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਗੋਮੇਦ ਅਤੇ ਧਾਤਕੀ ਨਾਮ ਹਨ। ਧਾਤਕੀ ਦਾ ਖੇਤਰ ਧਾਤਕੀਖੰਡ, ਅਤੇ ਕੁਮੁਦਾ ਦਾ ਕੌਮੁਦਾ। ਸ਼ਾਲਮਲਦੀਪ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਪੁਸ਼ਮਾਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਸਕੁਸ਼ਾ, ਵੈਦਯੁਤਾ, ਅਤੇ ਜੀਮੂਤਾ। ਸਕੁਸ਼ਾ ਦਾ ਖੇਤਰ ਸਕੁਸ਼ਾ, ਵੈਦਯੁਤਾ ਦਾ ਵੈਦਯੁਤਾ, ਅਤੇ ਜੀਮੂਤਾ ਦਾ ਜੀਮੂਤਾ—ਇਹ ਸ਼ਾਲਮਲਦੀਪ ਦੇ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦਯੁਤਿਮਾਨ ਦੇ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਕੁਸ਼ਲਾ, ਮਨੁਗੁ, ਗੋਸ਼ਠਾ, ਉਸ਼ਣਾ, ਪੀਵਰਾ, ਉਦਯਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਮੁਨਿਦੁੰਦੁਭੀ—ਇਹ ਕ੍ਰੌਂਚਦੀਪ ਦੇ ਸੱਤ ਮਹਾਂ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਕੁਸ਼ਦੀਪ ਦੇ ਮਾਲਕ ਜੋਤਿਸ਼ਮਾਨ ਦੇ ਵੀ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਉਦਭਿਦਾ, ਵੇਣੁਮਾਨਾ, ਰਥੋਪਲਾ, ਅੰਬਨਾ, ਧ੍ਰਿਤੀ, ਪ੍ਰਭਾਕਰਾ, ਅਤੇ ਕਪਿਲਾ—ਇਹ ਖੇਤਰ ਹਨ। ਸ਼ਾਕਦੀਪ ਦੇ ਮਾਲਕ ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਦੇ ਵੀ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਸਨ: ਸ਼ਾਂਤਾ, ਭਯਾ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾ, ਸੁਖਾ, ਉਦਯਾ, ਆਨੰਦ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਕਸ਼ੇਮਾ—ਇਹ ਖੇਤਰ ਹਨ।