ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਣੋ, ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਬਾਰੇ ਇਹ ਅਦ੍ਭੁਤ ਕਥਾ। "ਵਿਸ਼" ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ "ਸ਼੍ਣੁ" ਪ੍ਰਤਯ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ, ਵਿ਷्णੁ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸਰਬੋਤਮ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿ਷্ণੁ ਦਸ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ ਹੈ; ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਆਦਿਤਯ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਰ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਲਕਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਮੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਦ੍ਵਾਪਰ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਸ਼੍ਵੇਤਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਚਤੁਰ-ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਕਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤੇ ਮੈਨੂੰ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਨ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਨਾਰਾਯਣ ਆਪ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਤਮ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮ-ਯਜ੍ਞ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵੇਦ ਨੂੰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਨਾਰਾਯਣ, ਸ਼ਿਵ, ਵਿ਷্ণੁ, ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ - ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪਰਮ, ਨਿੱਤ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਯੋਗ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਹਵਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ 'ਓਮ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਵਿਆਪਕ ਹਾਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵਿ਷्णੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਵਰਗੇ ਦੇਵਤਾ ਕਰਮ-ਵੇਦ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਹੀ ਮੰਤਰ ਆਦਿਕ ਹਾਂ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਵਿ਷्णੁ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਵੇਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵੀ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ; ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਹਨ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਂ ਪੱਖਪਾਤ ਨਾਲ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿ਷্ণੁ ਅਤੇ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ, ਸਾਮ ਵੇਦ ਵੀ ਹਾਂ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਲਈ ਕੋਈ ਵੰਡ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਸੁਣ, ਮਹਾਨ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ: "ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਇੱਕ ਅਣਸੁਣੀ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ। ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰਚਨਾ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਪਰ ਸਮਝ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ, ਮੈਂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ, ਮੈਂ ਮਨ ਨੂੰ ਏਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਜਲ ਵਿੱਚੋਂ ਦਸ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁਰਖ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜੋ ਪ੍ਰਲੇਅ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਜਲ ਨੂੰ ਤਪਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਇੰਨੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਜਲ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹੋ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੋਗੇ?' ਪਰ ਉਹ ਚੁੱਪ ਰਹੇ ਅਤੇ ਚੁਪਚਾਪ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਆਏ, ਜੋ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸਵੀ ਸਨ, ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਾਂਗ। ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਇਹ ਪੁਰਖ ਕੌਣ ਸਨ? ਤੁਹਾਡਾ ਇੱਥੇ ਕੀ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ?' ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: 'ਇਹ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਇਹ ਆਦਿਤਯ ਹਨ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।' ਫਿਰ ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹੋ? ਇਹ ਸਭ ਕਿਸ ਨਾਂਵ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?' ਉਹ ਪੁਰਖ ਬੋਲੇ, 'ਮੈਂ ਨਾਰਾਯਣ ਹਾਂ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਜਲ ਉੱਤੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।' ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖ।' ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗੂਠੇ ਦੇ ਆਕਾਰ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ। ਉਥੇ ਹੀ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਨੰਦ ਜਾਗਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਮੈਂ ਕਿਹਾ: 'ਅਨੰਤ, ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਹ ਵਾਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਅਤੇ ਹਵਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਚੱਕਰਧਾਰੀ, ਸਭ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਜੋਗ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਆਦਿ ਰਹਿਤ, ਅਚਲ, ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਦੇ ਮੌੜ ਧਾਰੀ, ਸਭ ਵਿਆਪਕ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ, ਸੰਸਾਰ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਲ ਦੇ ਨਾਥ, ਨਾਰਾਯਣ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਭ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਅਚਲ, ਵੀਰ, ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਅਮਰ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਨਾਰਾਯਣ! ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਮੰਡਲੀ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਹੋ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਮਰ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦਿਓ। ਹੇ ਵਿਆਪਕ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅਨੇਕ ਚਿਹਰੇ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅਣਗਿਣਤ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸੱਚੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂ? ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਰੂਪ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਅਤਿ ਸੁਖਮ ਵੀ। ਤੁਸੀਂ ਬੋਲੀ, ਮਨ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕਰਤੱਬ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ - ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵ-ਦੇਵ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੁਹਾਡਾ ਰੂਪ, ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ, ਤੁਲਨਾ ਰਹਿਤ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਬੰਧਨ ਵਿੱਛੋ ਰਿਹਾਈ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਚਤੁਰਭੁਜ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਡਾ ਉਹ ਪਰਮ ਰੂਪ, ਜੋ ਅਦਭੁਤ ਹੈ, ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਤੁਹਾਡੇ ਆਦਿ ਰੂਪ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅਵਤਾਰ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਨਾਰਾਯਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦੀ ਗੁਥੀ ਖੋਲ੍ਹੀ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਸਭ ਦੇਵਤੇ, ਵੇਦ, ਅਤੇ ਕਰਮ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ।