ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੌਤਮ ਜੀ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸਿਆ, ਤਾਂ ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਗਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਗੌਤਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ: “ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਝੂਠੇ ਵਰਤ ਤੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਭਸਮ ਲਾ ਕੇ ਫਿਰਦੇ ਹੋ, ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਓਗੇ, ਅਤੇ ਵੇਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੰਞੇ ਰਹੋਗੇ।” ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਇਹ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਸਦਾ ਲਈ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਰਗੇ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਭਲੇ ਲੋਕ ਵੀ ਕਦੇ ਕਦੇ ਕੁਝ ਅਚੰਗਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਭਗਤੀ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿਣ।” ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੰਞੇ ਰਹਿਣਗੇ।” ਇੱਥੇ, ਇਸ ਦਰਿਆ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਗੋਦਾਵਰੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਗਾਂ ਦਾਨ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਵਰਦਾਨ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਗੋਦਾਵਰੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਦਰਿਆ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਗਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੁ (ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ) ਸਿੰਘ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਆਉਂਦਾ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ, ਭਾਵੇਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਵੱਡੀ ਯਸ਼ ਮਿਲੇਗੀ ਅਤੇ ਤੂੰ ਸਦੀਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਭਲੇਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਭਲਾ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਤੇਰੀ ਹੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਆਉਣਗੇ, ਜਟਾਵਾਂ ਤੇ ਮੁਕੁਟ ਪਾ ਕੇ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਣਗੇ, ਤੇ ਝੂਠੇ ਤਪਸਵੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੈ ਕੇ ਫਿਰਣਗੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ!” “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਕੋਈ ਐਸਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਸਾਡੀ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਵੰਸ਼, ਜੋ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਸਹੀ ਰਸਤਾ ਫੜ ਸਕੇ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਐਸਾ ਗ੍ਰੰਥ ਬਣਾਇਆ ਜੋ ਵੇਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਨਾਮ 'ਨਿਸ਼ਵਾਸ' ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਭ੍ਰਵ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਡਿਲ ਵੰਸ਼ੀਆਂ ਸਮਾ ਗਏ; ਬੈਦਾਲ ਵੰਸ਼ ਵਾਲੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਭੁੱਲ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ। ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਲੋਕ ਲਾਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਬਣਾਉਣਗੇ। ਨਿਸ਼ਵਾਸ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਲੱਖ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ; ਇਹੀ ਪਸ਼ੁਪਤ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਜੋਗ ਵੀ ਪਸ਼ੁਪਤ ਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਇਸ ਵੇਦਿਕ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਛੋਟਾ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜਾਣੋ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਰੁਦ੍ਰ, ਬੈਦਾਲ ਜਾਂ ਲਾਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਬਣਾਉਣਗੇ, ਉਹ ‘ਉੱਚੁਸ਼ਮ ਰੁਦ੍ਰ’ ਜਾਣੇ ਜਾਣ; ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਭੈਰਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਨਾਚਿਆ; ਇਹੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜਿਹੜੇ ਕਰੂੜ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਉੱਚਾ ਹੱਸਿਆ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਅਣਗਿਣਤ ਭਿਆਨਕ ਬੂੰਦਾਂ ਡਿੱਗੀਆਂ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲੈਣਗੀਆਂ। ਉਹ ਲੋਕ, ਜੋ ਉੱਚੁਸ਼ਮ ਦੇ ਭਗਤ, ਭਿਆਨਕ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਦਿਰਾ ਅਤੇ ਮਾਸ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਲਈ ਲਾਲਸੀ ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਹੋਣਗੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ। ਗੌਤਮ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ, ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਚੰਗਾ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਭਗਤ ਹੋਣਗੇ। ਪਰ ਜਿਹੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਸਵਰਗ ਉੱਤੇ ਸੰਦੇਹ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣਗੇ, ਉਹ ਬਿੱਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਗੌਤਮ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜੇ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਇਹ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਣਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਤੇ ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਆਏ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਗੌਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ।” ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ; ਜੋ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੂਮਤ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਭਗਵਾਨ ਵਾਰਾਹ ਨੇ ਦੱਸਿਆ: ਅਗਸਤਯ ਜੀ ਨੇ ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ, ਸਭ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਤੇ ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਅਗਸਤਯ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਤੁਸੀਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ—ਇਹ ਤਿੰਨੋ ਹੀ ਤ੍ਰੈਵੇਦਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ; ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਮਿਲੀ ਹੋਈ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ। ਹੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕੌਣ ਹੈ? ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।” ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਵਿਸ਼ਣੁ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਮੋਹਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਇਹ ਸੱਚਾਈ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ‘ਵਿਸ਼’ ਧਾਤੂ ਵਿੱਚ ‘ਣੁ’ ਪ੍ਰਤਯ ਜੋੜ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੈ।” “ਇਹ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੱਸ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ; ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਆਦਿਤਯਾ ਹੈ, ਜੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਸਰਵਭੌਮਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਹਰੇਕ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਮੇਰੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।” “ਹਰ ਦਵਾਪਰ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼੍ਵੇਤਦੀਪ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਚਤੁਰਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਦੇਵਤੇ ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।” “ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਆਪ ਹਨ। ਜੋ ਵਧੀਆ ਦੁਜਾ-ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬ੍ਰਹਮ-ਯਜ੍ਯ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵੇਦ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ।” “ਨਾਰਾਇਣ, ਸ਼ਿਵ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ—ਇਹਨਾਂ ਨਾਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਰਮ ਨਿਤ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨੀ ਇਸਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਜੋਗ-ਅਵਸਥਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।” “ਜੋ ਕੁਝ ਯਜ੍ਯ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਹਵਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਹੈ, ਉਹ ‘ਓਮ’ ਹੀ ਜਾਣੋ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਵਰਤਮਾਨ ਕਰਮ-ਵੇਦ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੋ ਹੀ ਮੰਤ੍ਰ ਆਦਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।