ਸ੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਵਾਸੁ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਯਜਨਾਂ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਪੁਣ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਆਗੇ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਵਾਸੁ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰਿ ਨਾਰਾਯਣ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ। ਕਈ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਨ ਨੇ ਰਾਜ-ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਕੇ, ਦਵੈਤ-ਭਾਵ ਦਾ ਆੰਤ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਸੌ ਭਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪੁੱਤਰ ਵਿਵਸਵਤ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੇ ਬਠਾ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਵਾਸੁ ਨੇ ਅਰਣਿਆਂ ਦੀ ਵਾਸੀ ਲੈ ਲਈ। ਉਸਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਮਕ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ, ਜੋ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ; ਇੱਥੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਪੁੰਡਰੀਕਾਖਸ਼ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਤੇ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਸੁ ਨੇ ਭਾਰੀ ਤਪस्या ਕੀਤੀ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ-ਕ੍ਰਮ ਕਰਕੇ ਗਲਾਇਆ। ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਜਾ, ਪੁੰਡਰੀਕਾਖਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਮ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨੂੰ ਭਾਵ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਜਪਦਾ ਹੋਇਆ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨਾਰਾਯਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਵਾਸੁ, ਸਭ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪੁੰਡਰੀਕਾਖਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਮ ਸਤੋਤ੍ਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਸਚ-ਸਚ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪ੍ਰਭੂ।" ਸ੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਪੁੰਡਰੀਕਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਭਯੰਕਰ ਚਕ੍ਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪੁੰਡਰੀਕਾਖਸ਼, ਜੋ ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ ਹੈ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭੁਜਾਂ ਵਾਲਾ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮਧੁਸੂਦਨ, ਆਦਿ-ਦੇਵ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ, ਮਹਾ-ਰੂਪ, ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ, ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਰੂਪ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪ੍ਰਭੂ, ਹਜ਼ਾਰ-ਸਿਰ ਵਾਲਾ, ਹਜ਼ਾਰ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਭੁਜਾਂ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਵਿਸ਼ਣੁ, ਅਜਰ, ਜਿਤੇਸ਼, ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਕਾਲੇ ਬਾਦਲ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹਰੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ, ਅਨਾਦੀ, ਆਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਅਸਤਿਤਵ ਅਤੇ ਅਨਸਤਿਤਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਇਹ ਸਭ, ਚਲ-ਅਚਲ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਵਾਸੁ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਉਚਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਆਕਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿਕਲ ਆਇਆ — ਕਾਲੇ ਬਾਦਲ ਵਰਗਾ, ਭਯੰਕਰ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ, ਸਰੀਰ ਛੋਟਾ, ਤੇ ਜਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸਤੰਭ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ। ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਤੇਰਾ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕੀ ਮਕਸਦ ਹੈ? ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਆਇਆ? ਦੱਸ, ਹੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਧਰਮ-ਜਨਮ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵਾਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਹੇ ਵੀਰ, ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ। ਉਥੇ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਦੂਰੋਂ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਹਿਰਨ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁਕਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਾਠੀ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਰ ਗਿਆ, ਤੂੰ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ, ਸੋਚਿਆ 'ਇਹ ਹਿਰਨ ਹਰੀ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ', ਜਦੋਂਕਿ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਰਨ ਹੀ ਸਮਝਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਤੇਰੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਵਿਘਨ ਹੋ ਗਏ; ਤੂੰ ਘਰ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ, ਤੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੋਚਿਆ, 'ਮੈਂ ਇਸ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ?' ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਨਾਰਾਯਣ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ 'ਤੇ, ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, 'ਨਾਰਾਯਣ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ', ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਪਰ ਮਰਨ ਵਾਲਾ ਤੁਰੰਤ ਪੇਟ ਦੀ ਪੀੜ 'ਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਵ੍ਰਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਤੇਰੀ ਧਰਮਪਤਨੀ, ਨਾਰਾਯਣੀ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਰੁਕ-ਰੁਕ ਕੇ ਸਾਹ ਲੈਂਦਿਆਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਏਸਾ ਫਲ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇੱਕ ਕਲਪ ਲਈ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਅਤੇ ਮੈਂ, ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਾਰੇ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਪੀੜ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗੜ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ; ਤੇਰੇ ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜ਼ੋਰ 'ਤੇ, ਤੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਥੇ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਮੁਕਿਆ ਤੇ ਰਾਤ ਆਈ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਹੁਣ, ਇਸ ਨਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਆਰੰਭ 'ਤੇ, ਇਹੀ ਹਾਲਾਤ ਹਨ। ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਰਾਜਾ ਸੁਮਨਸ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮ ਲਿਆ; ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਯਜਨਾਂ ਕੀਤੇ, ਬਹੁਤ ਦਾਨ-ਪੁਣ ਦਿੱਤੇ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਮੁਕਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹੁਣ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਜੋ ਤੂੰ ਜਪਿਆ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਾਜਾ। ਧਨਭਾਗਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਪ-ਰੂਪ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਧਰਮ-ਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।" ਇਹ ਸਬ ਕੁਝ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਅਸ਼ਚਰਜ ਹੋਇਆ, ਤੇ, ਹੇ ਵਧੀਆ ਰਾਜਾ, ਉਸ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਇਕ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਈ, ਐਸਾ ਹੀ, ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਧਰਮ-ਵਾਨ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਬਣ ਜਾਏਂ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੇਗਾ, ਉਹ ਪੁਸ਼ਕਰ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।" ਸ੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਵਾਸੁ ਨੇ ਉੱਤਮ ਦੇਵ-ਰਥ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਵਾਸੁ ਦੀ ਕਥਾ, ਉਸ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪਾਪ, ਤਪस्या, ਅਤੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਪੁਸ਼ਕਰ-ਤੀਰਥ ਤੇ, ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਈ।