ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਇਹ ਭ੍ਰਮ ਦੀ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਬਣਾਏ ਹਨ; ਇਹ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਦੇਵ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।” ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਭਾਰਤਵਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੰਡਕਾ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਹੈ; ਉਥੇ ਗੌਤਮ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਤਪ ਕਰੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਹਨ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: ‘ਤੂੰ ਜੋ ਮੰਗਣਾ ਚਾਹੇਂ, ਮੰਗ ਲੈ, ਹੇ ਤਪਸ਼ੀਲ ਰਿਸ਼ੀ।’ ਗੌਤਮ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਕਮਲ-ਜਨਮੇ, ਮੈਨੂੰ ਅਨਾਜ ਦੀ ਲੜੀ ਦਿਓ।’ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਹੀ ਵਰ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ ਵਰ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਗੌਤਮ ਨੇ ਸ਼ਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਪਹਾੜ ਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਇਆ। ਉਥੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਚਾਵਲ ਉਗਾਉਂਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਚਾਵਲ ਕੱਟ ਕੇ, ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਪਕਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਆਤਿਥਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਬਾਰ੍ਹਾ ਸਾਲ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਸੁੱਕਾ ਪੈ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭ ਡਰ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੁੱਕਾ ਆਇਆ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਗੌਤਮ ਜੀ ਕੋਲ ਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਮੇਰੇ ਘਰ ਰਹੋ।’ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਸੁੱਕਾ ਮੁਕਣ ਤੱਕ ਵਿਅੰਜਨ ਖਾਣ ਦੇ ਆਨੰਦ ਲਏ। ਜਦੋਂ ਸੁੱਕਾ ਮੁਕ ਗਿਆ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਥੇ, ਸ਼ਾਂਡਿਲਯ ਨਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੀ, ਮਾਰੀਚ ਨਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿਹਾ: ‘ਸ਼ਾਂਡਿਲਯ, ਮੈਂ ਜੋ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਗੌਤਮ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਬਿਨਾ ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਲਾਪਿਆ: ‘ਕੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਲਈ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ?’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗਾਂ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਉਹ ਗਾਂ ਗੌਤਮ ਦੇ ਚਾਵਲ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਗੌਤਮ ਨੇ ਉਹ ਗਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੀ ਵੇਖੀ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਲਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਗਾਂ, ਰੁਦ੍ਰ ਕੋਲ ਜਾ।’ ਉਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਗਾਂ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਖਾ ਕੇ ਡਿੱਗ ਗਈ। ਉਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਵਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਗੌਤਮ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਨਿਮਰ ਸੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ: ‘ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ? ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ; ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਭਗਤ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਛੱਡ ਰਹੇ ਹੋ?’ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇੱਥੇ ਗਾਂ-ਵਧ ਹੋਇਆ; ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹੇਗੀ, ਅਸੀਂ ਤੇਰਾ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਖਾਂਗੇ।’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੌਤਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਤਪਸ਼ੀਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮੈਨੂੰ ਗਾਂ-ਵਧ ਦੀ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਦਿਓ।’ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਇਹ ਗਾਂ ਮਰੀ ਨਹੀਂ, ਬਸ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਈ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਈ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਦ ਉਹ ਉਠ ਜਾਵੇਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।’ ‘ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲਈ ਹੈ; ਨਾ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲਈ, ਇਹ ਹੋ ਚੁੱਕਾ। ਕੋਈ ਵਰਤ ਨਾ ਲਓ, ਨਾ ਗੁੱਸਾ ਕਰੋ।’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਗਿਆਨੀ ਗੌਤਮ ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਤੇ ਗਿਆ, ਮੇਰੀ (ਰੁਦ੍ਰ) ਉਪਾਸਨਾ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਤਪ ਕਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਉਸ ਨੇ ਸੌ ਸਾਲ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ; ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ: ‘ਤੂੰ ਵਰ ਮੰਗ, ਹੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਾਲੇ।’ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ: ‘ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਟਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤਪ ਦੀ ਗੰਗਾ ਦਿਓ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਭਾਗੀਰਥੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲੇ।’ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਜਟਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਜਟਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਗਾਂ ਮਰੀ ਪਈ ਸੀ। ਉਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਗਾਂ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਗਾਂ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਕੇ ਉਠ ਖੜੀ ਹੋਈ; ਉਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਨਦੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ, ‘ਸ਼ਾਬਾਸ਼! ਸ਼ਾਬਾਸ਼!’ ਕਹਿ ਕੇ। ‘ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਗੌਤਮ! ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਹਨਵੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੰਡਕਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਉਪਾਯ ਕੀਤਾ?’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, ‘ਇਹ ਕੀ ਹੈ?’ ਅਤੇ ਗਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਮਾਇਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: ‘ਤੁਸੀਂ, ਝੂਠੇ ਵਰਤ ਅਤੇ ਜਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਖ ਵਾਲੇ, ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਓਗੇ, ਵੇਦਕ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ।’ ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਇਹ ਸਦਾ ਲਈ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਪਰ ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।’ ‘ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਸਭ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਜਿਹੇ ਹੋ ਜਾਂ, ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਵੀ ਕਦੇ ਕਦੇ ਬੁਰਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਕਲੀ ਵਿੱਚ, ਐਸੇ ਲੋਕ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਰਹਿਣ।’ ‘ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਤੇਰੇ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਦਗਧ ਹੋਏ ਲੋਕ ਸਦਾ ਕਰਮ-ਰਹਿਤ, ਵੇਦਕ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ ਰਹਿਣਗੇ।’ ਇਸ ਨਦੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਗੋਦਾਵਰੀ ਹੈ; ਗਾਂ ਦੀ ਦਾਨ ਅਤੇ ਵਰ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਗੋਦਾਵਰੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਇਸ ਨਦੀ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਗਾਂ ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਸਿੰਘ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ ਉਥੇ ਜਾਂਦਾ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰਦਾ— ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ, ਭਾਵੇਂ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਣ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਦਾਸਰ ਮੁਕਤੀ ਪਾਵੇਗਾ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ (ਰੁਦ੍ਰ) ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ।