ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਰਾਜਾ, ਅਗਸਤ ਮুনি ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਦੋਂ ਪਿਨਾਕੀਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਏ, ਅਸੀਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਮਲ-ਆਸਨ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਅਤਿ ਨਾਜ਼ੁਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਯਜਮਾਨ ਮুনি ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੈਕਾਰਾ ਅਤੇ ਸਾਮ, ਰਿਗ ਅਤੇ ਯਜੁਰ ਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਹੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਤੁਹਾਡੀ ਇਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ?' ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਇਸ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜਾ ਭੀ ਹਵਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ—ਮੈਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ—ਉਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਮੋਹਨ ਮੁਨਿਓ, ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਭਾਵ ਨਹੀਂ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਾਫ਼ ਹੈ, ਉਹ ਸਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।' ਜਦੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਮੋਹ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿੱਖਿਆ ਕਿਉਂ ਬਣਾਈ?' ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ, 'ਭਾਰਤਵਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਡੰਡਕਾ ਨਾਮਕ ਇਕ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਗੌਤਮ ਨਾਮਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਖਿਆ, "ਵਰ ਮੰਗੋ।" ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਕਮਲ-ਆਸਨ, ਮੈਨੂੰ ਅਨਾਜ ਦੀ ਲੜੀ ਦੇ ਦੋ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਹ ਵਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਗੌਤਮ ਨੇ ਸ਼ਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਪਰ ਵੱਡਾ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਇਆ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਕੋਨੇ ਤੇ ਚਾਵਲ ਉਗਾਉਂਦਾ, ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਪਕਾ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਖਿਲਾਉਂਦਾ। ਕਈ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਬੜੀ ਭਿਆਨਕ ਤਕਲੀਫ਼ ਵਾਲਾ ਬਾਰ੍ਹਾ ਸਾਲ ਦਾ ਸੁਕਾ ਆ ਗਿਆ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀਆਂ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਗੌਤਮ ਕੋਲ ਆਏ। ਗੌਤਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, "ਮੇਰੇ ਘਰ ਰਹੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੁਨਿਓ।" ਉਹ ਉੱਥੇ ਰਹੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ ਖਾਧਾ, ਜਦ ਤਕ ਸੁਕਾ ਖਤਮ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਸੁਕਾ ਮੁਕ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ। ਉੱਥੇ, ਸ਼ਾਂਡਿਲਯਾ ਮুনি ਨੂੰ ਮਾਰੀਚ ਨੇ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਸ਼ਾਂਡਿਲਯਾ, ਮੈਂ ਸਹੀ ਗੱਲ ਕਹਾਂਗਾ; ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਗੌਤਮ ਮਹਾਨ ਮুনি ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਦੱਸੇ, ਅਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਕੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਲਈ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ?" ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਣ ਦੇ ਢੰਗ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ; ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਇਕ ਗਾਂ ਬਣਾਈ, ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਚਾਵਲ-ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਗੌਤਮ ਨੇ ਉਸ ਗਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਦੇਖਿਆ, ਪਾਣੀ ਹਥੀਂ ਲੈ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਰੁਦ੍ਰ ਕੋਲ ਜਾ।" ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਗਾਂ ਡਿੱਗ ਗਈ। ਜਦ ਉਹ ਗਾਂ ਮਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਚਲੇ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਛੱਡ ਰਹੇ ਹੋ? ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਗਤ ਅਤੇ ਨਿਮਰ ਸਾਥੀ ਹਾਂ।" ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇੱਥੇ ਗਾਂ-ਹੱਤਿਆ ਹੋਈ ਹੈ; ਜਦ ਤਕ ਇਹ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਰਹੇਗੀ, ਅਸੀਂ ਤੇਰਾ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੇ।" ਗੌਤਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਗਾਂ-ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਤਪਸਵੀ ਮੋਹਨਵਾਲੇ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਗਾਂ ਮਰੀ ਨਹੀਂ, ਬੇਹੋਸ਼ ਪਈ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਉਠ ਜਾਵੇਗੀ—ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਮਰੇ ਹੋਏ ਲਈ ਹੈ; ਨਾ-ਮਰੇ ਲਈ, ਇਹ ਹੋ ਚੁੱਕਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਵ੍ਰਤ ਨਾ ਲਿਆ, ਨਾ ਗੁੱਸਾ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਿਆਨੀ ਗੌਤਮ ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਤੇ ਗਿਆ, ਮੇਰੀ (ਰੁਦ੍ਰ) ਉਪਾਸਨਾ ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇੱਕ ਸੌ ਸਾਲ ਤਕ ਮੈਨੂੰ ਭਜਿਆ। ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਵਰ ਮੰਗੋ, ਹੇ ਡਿੱਗੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ।" ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਟਾਂ ਤੋਂ ਤਪ ਦੀ ਗੰਗਾ, ਭਾਗੀਰਥੀ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋ; ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲੇ।" ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਜਟਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਜਟਾ ਲੈ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਗਾਂ ਪਈ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਗਿਆ। ਉਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਗਾਂ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਕੇ ਉੱਠੀ; ਉੱਥੇ ਇਕ ਮਹਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ ਜਨਮ ਲੈ ਗਈ। ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਾਫ਼-ਚਿੱਤ ਸਤ-ਮੁਨੀਆਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ, "ਵਧੀਆ! ਵਧੀਆ!" ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੌਤਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। "ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਗੌਤਮ! ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਜਹਨਵੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਡੰਡਕਾ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਉਪਕਾਰ ਕੀਤਾ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੁਦ੍ਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ—ਤਿੰਨ ਰੂਪ, ਤਿੰਨ ਯੁਗ, ਤਿੰਨ ਵੇਦ, ਤਿੰਨ ਅੱਗ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਤਿੰਨ ਸੰਧੀਆਂ, ਤਿੰਨ ਜਾਤੀਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤ੍ਰੈ-ਗੁਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਤਿੰਨ-fold ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ (ਰੁਦ੍ਰ) ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਸਭ ਮੋਹ ਹੈ।