ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਣੋ, ਅਗਸਤਯ ਜੀ! ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਰਨਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਸੁਕਸ਼ਮ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਯਜਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਪਾਂਚਰਾਤ੍ਰ ਰੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਪਰ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਮਾਰਗ ਦੀ ਮੈਂ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਰਾਹੀਂ, ਕਈ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਤਾਮਸੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਜਨਾਰਦਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਵਾ ਰੱਖ ਕੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਪਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੋ ਵਿ਷ਣੁ ਹੈ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਆਪ ਹਾਂ। ਤਿੰਨੋਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਹਵਨ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਵੀ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਾਪਤ ਹੈ। ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਸਾਡੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁਟਕਾਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਦੁਖੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੁਣ, ਹੇ ਅਗਸਤਯ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਥੇ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਭੁਵਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜੇ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਸੁਗਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ, ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਭੀ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਲਗ ਪਏ। ਤਦੋਂ, ਉਹ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਦੱਸੋ, ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਹੇ ਯੋਗੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਗਵਾਂ?" ਉਹਨਾਂ ਨੇ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਲੱਗ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲੇਗੀ, ਤੇ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਵੱਸੇਗਾ?" ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤਿੰਨ ਯੁੱਗਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਪਰ ਅੰਤਮ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਰਲੇ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਮੋਹ ਰਚਾਂਗਾ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦੇਵੇਗਾ।" "ਤੇ ਤੂੰ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਵੱਡੇ ਬਲ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਮੋਹ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਰਚ; ਘੱਟ ਜਤਨ ਦਿਖਾ ਪਰ ਵੱਡੇ ਫਲ ਵਾਅਦੇ ਕਰ। ਜਾਦੂ, ਮਾਇਆ ਤੇ ਉਲਟ ਤਰੀਕੇ ਵਿਖਾ ਕੇ, ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਭਟਕਾ ਦੇ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਲੋਂ ਮੇਰਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਛੁਪ ਗਿਆ ਤੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਰਚੇ ਹੋਏ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵਧੇਰੇ ਮੰਨਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਿਹੜੇ ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਏਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਮੈਨੂੰ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵਿ਷ਣੁ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਲੋਕ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਦ ਮਾਰਗ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿਖਾਏ, ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਲਈ। ਇਹ ਬੰਨ੍ਹਣ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦਿਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨਿ! ਮੈਂ ਆਪ ਵੇਦ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕੇਵਲ ਆਦਿ ਰਹਿਤ ਵੇਦ ਰਾਹੀਂ ਹੀ। ਮੈਂ ਵੇਦ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ। ਹੇ ਮੁਨਿ! ਮੈਂ ਤਿੰਨ ਯੁੱਗ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਿ਷ਣੁ ਵੀ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ, ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ, ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨ ਲੋਕ, ਤਿੰਨ ਸੰਧਿਆ, ਤਿੰਨ ਵਰਣ ਵੀ ਹਨ; ਯਜਨ ਵੀ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਾਹਾਨ ਮੁਨਿ, ਕਿ ਪਰਮ ਨਾਰਾਇਣ, ਦੂਜਾ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਜੰਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੇ ਮੈਂ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਾਂ, ਬਾਕੀ ਸਭ ਮੋਹ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ, ਅਗਸਤਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਮਾਹਾਨ ਮੁਨੀਆਂ ਤੇ ਮੈਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ।" ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਵਰਗੇ ਸੁਕਸ਼ਮ ਤੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਭਵਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਯਜਨ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨਿ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੈਕਾਰਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਾਮ, ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਵੇਦ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਤੁਹਾਡੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ?" ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇਸ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਕੁਝ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਆਹੁਤੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ, ਹੇ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਹੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮੁਨਿਓ, ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਸਾਫ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ।" ਜਦੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਸਾਰੇ ਮੁਨਿ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿ ਮੋਹ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਿਉਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਮੁਨਿ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਵੱਖਰਾ ਸ਼ਾਸਤਰ ਬਣਾਇਆ; ਇਹ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਕੀਤਾ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।" ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜੰਗਲ ਹੈ, ਦੰਡਕ; ਉਥੇ ਗੌਤਮ ਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪस्या ਕੀਤੀ।" "ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੰਗੋ, ਹੇ ਤਪਸਵੀ।' ਤਾਂ ਗੌਤਮ ਨੇ ਫੌਰਨ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਨੂੰ, ਹੇ ਕਮਲ-ਜੰਮੇ, ਅਨਾਜ ਦੀ ਲਾਈਨ ਦੇ ਦਿਉ।'" "ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਉਹੀ ਵਰ ਦਿਤਾ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਸ਼ਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਆਸ਼ਰਮ ਬਣਾਇਆ। ਉਥੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਧਾਨ ਦੀ ਖੇਤੀ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਧਾਨ ਕੱਟ ਕੇ, ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਪਕਾਉਂਦਾ ਸੀ; ਤੇ ਉਹ ਮਾਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ।" "ਫਿਰ, ਕਈ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸੁਕਾ ਪਈ, ਜੋ ਰੋਮਾਂਚਕ ਪੀੜਾ ਵਾਲੀ ਸੀ।" "ਉਸ ਸੁਕੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨਿ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੌਤਮ ਕੋਲ ਗਏ।" "ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੇਰੇ ਘਰ ਰਹੋ, ਹੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤ੍ਰੋ।