ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਵੀ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਵੀ ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਚੁਣਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਮੇਰੀ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਨੀਂਦ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਪਰ ਉਸੀ ਪਲ ਮੁੜ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦ ਮੈਂ ਨੇਤਰ ਖੋਲ੍ਹੇ, ਤਦ ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਥੇ ਮੈਂ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ, ਮੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਖੰਡਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਅੱਜ ਵੀ, ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮ ਲੋਕ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਾਂ—ਮੇਰਾ ਮਨ ਸਦਾ ਇਹੀ ਸੋਚਦਾ ਰਿਹਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਉਹ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਵ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਜਦ ਤਕ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਲੋਕ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਕੋਈ ਵਰਤ, ਤਪ, ਜਾਂ ਧਰਮ ਅਚਰਣ ਕੀਤਾ ਸੀ? ਜੇਕਰ ਹਰਿ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾ ਕਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕੌਣ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਜਦ ਹਰਿ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹਥੇਲੀ 'ਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਵਾਲੇ ਯज्ञ ਕਰਕੇ ਨਿਤ੍ਯ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਮੈਂ ਯਜਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਉਥੇ ਆ ਗਏ। ਜਦ ਤਕ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ-اپਣੇ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਬਲਦ-ਧਾਰੀ ਮਾਹਾਦੇਵ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਮਹਾਂਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਣੇਤ੍ਰ, ਨੀਲੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਵਿਰੂਪਾਕ੍ਸ਼, ਆਪਣੇ ਭਯਾਂਕਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਵਾਂਗ ਉਥੇ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਜਦ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਦ ਕਮਲ ਜਨਮੇ ਸੰਤਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਪੂਰਵ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਚਮਕਦਾਰ ਰਥ ਤੇ, ਜੋ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਵੀ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਨਾਰਦ, ਸੰਤਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਵਰਗੇ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਚਾਰ ਉਠਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੀ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ, ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਣ? ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਉੱਤਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?” ਮੇਰੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਦੇਵ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ, ਮਹਾਨ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਅਗਸਤਯ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਜਿਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਯਜਨ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ— ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ, ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ, ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਸਤ੍ਵ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ ਗੁਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਤੇ ਰਜ ਗੁਣ ਸਤ੍ਵ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਭਿ ਤੋਂ ਉਗੇ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸ੍ਰਿਜਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ ਗੁਣ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਸਵਾਮੀ। ਉਹ ਸਤ੍ਵ ਹੀ ਹਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰੀ ਹੀ ਪਰਮ ਧਾਮ ਹੈ। ਜੋ ਸਤ੍ਵ ਅਤੇ ਰਜ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਮਲ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ; ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਚਤੁਰਮੁਖੀ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਹੈ; ਜੋ ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਸਤ੍ਵ, ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹਨ; ਸਤ੍ਵ ਦੁਆਰਾ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਤ੍ਵ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ। ਰਜ ਗੁਣ, ਜਦ ਸਤ੍ਵ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਜ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਪਿਤਾ-ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਬਰ ਅਤੇ ਨੀਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਰਮ ਰਜ ਗੁਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਤਮ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਦੁੱਖੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਤ੍ਵ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਤ੍ਵ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਭਾਗਵਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਯਜਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਕਲਿਯੁਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸੁਕ੍ਸ਼ਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਨਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ; ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਯਜਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਪਾਂਚਰਾਤ੍ਰ ਪੱਧਤੀ ਨਾਲ। ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਪੰਥ ਦੁਆਰਾ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਤਮਸਿਕ ਮਾਰਗ ਨਾਲ, ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਹੋਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ। ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੈ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਆਪ ਹਾਂ। ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇਸ ਯਜਨ ਵਿੱਚ, ਹਵਨ ਵੀ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਉਤਮ ਦੁਜਾਤੀ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਤਿੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀ, ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਭਾਗ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਅਗਸਤਯ, ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ ਕਿ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਹਰਿ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਾਸੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਭੂਵਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ, ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮਸ਼: ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਮੁਕਤੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਗਈ, ਤਦ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਯੋਗ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਹਰਿ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ, ਜੋ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਅਤੇ ਨਿਤ੍ਯ ਹਨ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਯੋਗੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ?” ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਹੁਣ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲੇਗੀ, ਅਤੇ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਵਸੇਗਾ?” ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਲੀਲਾ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥ ਕਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਉਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।