ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਰਾਜਨ, ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਖੰਭ, ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਜੜੇ ਹੋਏ ਕੀਮਤੀ ਮਣਕੇ, ਜੋ ਪਦਮਰਾਗਾ ਪਥਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਾਰਿਜਾਤ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਕਿਨਨਰ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਸਨ—ਇਹ ਸਭ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਵਿਅਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਕੋਲ ਹੋਰ ਪੁੱਛਿਆ। ਮੈਂ ਆਖਿਆ, “ਮਹਾਨ ਭਗਵਨ! ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਲੋਕ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੇਖ ਲਏ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਲੋਕ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਹੀ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਇਹ ਧਨ, ਚਮਕ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰਾਂ, ਸੁਚੱਜੀ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਸਭ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਏ? ਤੁਹਾਡਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਕੌਣ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।” ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਲਾਵ੍ਰਿਤ ਖੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਇੱਕ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਦੇਖਿਆ? ਇਹ ਝੀਲ, ਇਹ ਕੁਟੀਆ—ਇਹ ਸਭ ਸੋਨੇ ਦੇ ਮਹਲਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਸਥਾਨ ਕੀ ਹੈ?” ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਚ ਕੋਟ ਦੇ ਤਪਸਵੀ ਮੈਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਸਾਰਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ। ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਪਰਮ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਹਾਂ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਪੂਜਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਚੁਣਿਆ।” ਜਦ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕਿਹਾ, ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਪਰ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਉਠ ਵੀ ਗਿਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦ ਮੈਂ ਮੁੜ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਤੇ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ। ਫਿਰ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਵੇਖਿਆ। ਮੈਂ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ, ਮੁੱਖ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਅਤੇ ਸੱਤਾਂ ਖੰਡਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਦੇਖੀ। ਅੱਜ ਵੀ, ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮ ਲੋਕ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਮਗਨ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੋਂ ਉਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੋ ਘਟਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਭਦਰਾਸ਼ਵ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਮਹਾਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਕੋਈ ਵਰਤ, ਤਪ, ਜਾਂ ਧਰਮ ਅਪਣਾਇਆ ਸੀ? ਬਿਨਾ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕੀਤੇ, ਕੌਣ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇਗਾ? ਜਦ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹਥੇਲੀ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਸੌ ਸਾਲ ਤੱਕ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਯਗ੍ਯ ਕਰਕੇ ਨਿਤ੍ਯ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਕਈ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਮੈਂ ਜਨਾਰਦਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੀ ਯਗ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਬੁਲਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਤਕ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮੇਂ ਉਹ ਨੰਦੀਧਾਰੀ ਮਹਾਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਣੇਤ੍ਰ, ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਬੜੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਥੇ ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਸੰਤ, ਸਪੇਰੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਜੋ ਕਮਲ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ, ਜੋ ਤਿੰਨੋਂ ਕਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਰੇਸ਼ਾ ਜਿੰਨੀ ਛੋਟੀ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥੀ ਉੱਤੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਉਥੇ ਆ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਮੈਂ ਵੀ ਤ੍ਰਿਸੂਲਧਾਰੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਆ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਉਠੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੌਣ ਯਗ੍ਯ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਯੋਗ ਹੈ, ਕਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਸਾਰੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣਗੇ? ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਉੱਤਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਯਗ੍ਯ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?” ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਦ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਵੀ, ਮਹਾਨ ਗਿਆਨੀ ਅਗਸਤਯ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਉਹ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਯਗ੍ਯ ਰਾਹੀਂ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਸਮੇਤ ਜਗਤ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਸੱਤਵ ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਸੱਤਵ, ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਰਜਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਰਚਿਆ। ਉਹ ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਰਚਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੱਤਵ ਹੀ ਹਰੀ ਹੈ, ਹਰੀ ਹੀ ਪਰਮ ਧਾਮ ਹੈ। ਜੋ ਸੱਤਵ ਤੇ ਰਜਸ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਚਤੁਰਮੁਖੀ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਹੈ। ਜੋ ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਹਾਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਸੱਤਵ, ਰਜਸ ਅਤੇ ਤਮਸ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਗੁਣ ਹਨ। ਸੱਤਵ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੱਤਵ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਹੈ। ਜਦ ਰਜਸ, ਸੱਤਵ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਪਿਤਾ-ਪੁਰਾਣਾ ਰਿਵਾਜ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ ਵੇਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਰਮ ਰਜਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜਾਂ ਪੂਰਨ ਤਮਸਿਕ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੱਤਵ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਜੀਵ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੱਤਵ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਧੰਨ ਹੈ, ਉਹ ਯਗ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਉੱਤਮ ਕਥਾ ਤੇ ਪਰਮ ਤੱਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਨ ਹੋਈ।