ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਜੇ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਝਾ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰੱਖੇ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਧਾਹਰਨ ਵੀ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਹਾਨ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਝਾ ਰਾਜਾ ਸ਼ੂਰਸੇਨ ਨੇ ਉੱਤਮ ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਘੋੜ-ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਵਰਤ ਦੱਸਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਤ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ। ਉਸਨੂੰ ਵਸੁਦੇਵ ਵਰਗਾ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਕਈ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਸੀ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਮਹਾਨ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਸ਼ਟਮੀ ਵਰਤ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ’ਤੇ, ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਕਾਲੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਦਾਨ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ (ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ) ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਵਰਤ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਅਗਸਤਯ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੂਰਤਾ (ਵੀਰਤਾ) ਦਾ ਉੱਤਮ ਵਰਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਰਕੇ ਡਰਪੋਕ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਮਹਾਨ ਸ਼ੂਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਵਯੁਜ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਨੌਂਵੇਂ ਸ਼ੁੱਧ ਤਿੱਥ ਉੱਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੱਤਵੀਂ ਤਿੱਥ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਅੱਠਵੀਂ ਨੂੰ ਸਿਆਮ ਰਹਿਣਾ ਤੇ ਸੰਜਮ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨੌਂਵੇਂ ਦਿਨ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਟੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਇਹ ਵਰਤ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਰਤ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ, ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਮੰਗੋ: “ਮਾਂ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਰਾਜ ਖੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੇ ਡਰਪੋਕ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਗਸਤਯ ਜੀ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਵਿਕ ਵਰਤ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਤਿੱਥ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਦਿਨ ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੋ: “ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਹਰ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਸਫਲਤਾ ਕਰਣ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਚਾਵਲ ਤੇ ਦਹੀਂ ਖਾਓ। ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਸਾਲ ਭਰ ਇਹ ਵਰਤ ਨਿਯਮਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਰੋਜ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਗਿਆਰਵੀਂ ਤਿੱਥ ਤੋਂ ਸਾਲ ਭਰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗਿਆਰਵੀਂ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਬਾਰਹਵੀਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਸ਼ੁਕਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਵੈਸ਼ਨਵ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੀਬਰ ਵਰਤ ਜਦੋਂ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੈਰਵੀਂ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਧਰਮ ਵਰਤ ਹੈ। ਫਾਲਗੁਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਤੋਂ ਇਹ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਚੌਦਵੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪੱਖ ਨੂੰ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਸਾਲ ਭਰ ਇਹ ਤੀਬਰ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੰਦਰਵੀਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰ ਵਰਤ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਹੈ; ਅੰਮਾਵੱਸਿਆ ਨੂੰ ਪਿਤ੍ਰ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਚੰਦ੍ਰ ਵਰਤ ਦਸ ਜਾਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਤੇ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਤੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜੇ ਇੱਕ ਵੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵਰਤ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਪਾਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜੋ ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਪੂਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਭਦਰਾਸ਼੍ਵ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਅਚੰਭਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਜਾਂ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਬਹੁਤ ਵਧੀਕ ਹੈ।” ਅਗਸਤਯ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਸਵੈਮੀ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਆਪ ਹੀ ਅਚੰਭਿਆਂ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਅਚੰਭੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਸ਼੍ਵేతਦਵੀਪ ਗਏ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ ਤੇ ਕਮਲ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋਤੀ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ: ‘ਇਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੈ, ਇਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੈ, ਇਹ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹੀ ਹੈ।’ ਪਰ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ: ‘ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਕੌਣ ਹੈ?’ ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ: ‘ਮੈਂ ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਾਂ?’ ‘ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਰਾਯਣ ਕੌਣ ਹੈ?’ ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਸ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੁੱਤਰ, ਵਰ ਮੰਗੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਦਵਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ?’ ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਰਜ਼ੁ ਕੀਤੀ: ‘ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੈਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤੇਰਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਹੇ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।’ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਜੋ ਦੁਜਾਤੀ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ, ਵੈਸ਼) ਪੁਰੁਸ਼ਸੂਕਤ ਜਾਂ ਮੂਲ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਨਾਰਦ। ਜੇ ਵੇਦਕ ਗ੍ਰੰਥ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਪੰਚਰਾਤ੍ਰ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।’ ‘ਪੰਚਰਾਤ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖ਼ਤਰੀ ਤੇ ਵੈਸ਼ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ੂਦਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪੁਰਾਣੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਹ ਨਿਯਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ: ਜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਪੰਚਰਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲਵੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮੇਰਾ ਭਗਤ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਪੰਚਰਾਤ੍ਰ ਸਦਾ ਉਸਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜੋ ਰਾਜਸੀ ਤੇ ਤਾਮਸੀ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਗਸਤਯ ਜੀ ਨੇ ਅਨੇਕ ਉੱਤਮ ਵਰਤਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਅਚੰਭਿਆਂ ਦੀ ਕਥਾ ਭਦਰਾਸ਼੍ਵ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ।