ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਣੋ, ਦੋਵੇਂ ਜੁਗਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਆਤਰੇਯਾ ਨਾਮਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਸਦਾ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ, ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਦੀ ਨਿਤ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਸੰਯਮਨ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ, ਇਕ ਦਿਨ ਧਰਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਭਾਗੀਰਥੀ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਨਿਸ਼ਠੁਰਕਾ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਤੀਖਣ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਮੌਤ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣਾ, ਵੱਡੀ ਝੁੰਡ ਹਿਰਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਸੰਯਮਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਜੀਵ ਹੱਤਿਆ ਨਾ ਕਰ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੱਖਰੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ, ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਬਲਦ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ 'ਮੈਂ' ਵਾਲੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੋਹਤਾਜ਼ੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਹੈ; 'ਮੈਂ' ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਚੰਗਿਆਈ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸੰਯਮਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਤੂੰ ਕੀ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਸਿੱਧੀ ਤੇ ਤਰਕਯੁਕਤ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਲੋਹੇ ਦੀ ਜਾਲੀ ਤੇ ਥੱਲੇ ਅੱਗ ਕਿਉਂ ਰੱਖੀ?" ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਅੱਗ ਜਗਾਈ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਲੱਕੜਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾ ਦੇ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਅੱਗ ਨੂੰ ਭੜਕਾਇਆ। ਜਦ ਅੱਗ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੱਗ ਗਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੱਗ ਇਕੋ ਥਾਂ ਸੀ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇੱਕ ਲੌ ਲੈ ਲੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬਾਕੀ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਥੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਵਾਂ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਜਲ ਭਰਿਆ ਘੜਾ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟਿਆ ਤੇ ਅੱਗ ਠੰਢੀ ਹੋ ਗਈ। ਹੁਣ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਲੌ ਦੇ, ਜੋ ਤੂੰ ਅੱਗ ਤੋਂ ਲੈ ਲਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਿਆਇਆ ਮਾਸ ਪਕਾ ਸਕਾਂ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਜਦ ਲੋਹੇ ਦੀ ਜਾਲੀ ਦੇਖੀ, ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਉਹ ਜੜ ਤੋਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਇਸ 'ਤੇ, ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚੁੱਪਚਾਪ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਲਜਜਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਿਆਂ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਕਈਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਸੜਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜਦ ਜੜ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਅੱਗ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੱਸ, ਕੀ ਇਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਹੈ?" "ਆਤਮਾ ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵਿਕ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵੀ ਉਸੇ ਤੋਂ ਉਪਜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜਦ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਦੇ ਡਿਗਦਾ ਨਹੀਂ।" ਜਦ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਸੁੰਦਰ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਹੰਗਮ ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਨਿਰਦਈ ਤੇ ਲਾਲਚੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਭ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਅਦਵੈਤ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ, ਜੋਗ ਦੇ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਸਰੀਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਟੋਲੀ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੈਭਯ, ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਤਵਾਂ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੈਭਯ ਅਤੇ ਵਾਸੁ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਟੋਲੇ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ, ਅਦਵੈਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ। ਜਦ ਕਪਿਲ ਦੇ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣੇ, ਤਦ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਅਸ਼ਵਸ਼ਿਰਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤ੍ਰ ਸਥੂਲਸ਼ਿਰਸ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਨੈਮੀਸ਼ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਨੇ ਯਜਨਾ-ਸਰੂਪ ਭਗਵਾਨ ਦੀ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ, ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਰਾਜਾ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਯਜਨਾ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਹਨ, ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ? ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈ, ਦੱਸੋ।" ਤਦ ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਉਸ ਯਜਨਾ-ਸਵਰੂਪ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਭਵ, ਸੂਰਜ, ਅੱਗ, ਸੋਮ, ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਲਈ ਉਸ ਯਜਨਾ-ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸਦੇ ਸੁੰਦਰ ਦੰਦ ਹਨ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਪੇਟ ਦੋ ਉੱਤਰਾਯਣ-ਦੱਖਣਾਯਣ ਹਨ, ਜਿਸਦੇ ਰੋਮ ਦਰਭਾ ਘਾਹ ਹਨ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੀ ਇੰਧਨ ਹੈ।" "ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਹਿੱਸਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਜਨਾਰਦਨ, ਜਗਤ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਯੋਗਯ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਜਾਂ ਹਾਰ ਲਈ, ਹਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਆਦਿ-ਹੀਣ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣਾ ਮੂਲ ਸਰੀਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਯਜਨਾ-ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਤੂੰ, ਜੋ ਮਾਇਆ ਰੂਪ ਭਿਆਨਕ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਵਿਜੈ ਲਈ ਚਕ੍ਰ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਗਦਾ, ਖੜਗ ਅਤੇ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਯਜਨਾ-ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" "ਕਦੇ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ, ਕਦੇ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਵੱਡੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਕਦੇ ਧੂੜ ਦੇ ਬਿੰਦੇ ਵਰਗਾ ਨਾਨਕਾ ਹੁੰਦਾ—ਉਸ ਯਜਨਾ-ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਜੋ ਚਤੁਰਮੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਦਾ ਹੈ, ਚਕ੍ਰ ਧਾਰਣ ਕਰਕੇ ਰਾਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਹਾਰ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੈ—ਉਸ ਯਜਨਾ-ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ ਦੇ ਚਲਣ ਲਈ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਵਲੋਂ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਅਪਾਰ ਹੈ—ਉਸ ਯਜਨਾ-ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਦਾ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੇਰੇ ਅਰਪਿਤ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ; ਜਦ ਤੇਰਾ ਅਸਲ ਸਵਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਿਸ਼ਚਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ—ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਭਕਤੀ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਖ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੀ, ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰਾਜੇ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਯਜਨਾ-ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਵਾਸੁ ਅਤੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰੈਭਯ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਂਗੀਰਸ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਅੱਗੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?—ਇਹ ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ।