ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਵੰਸ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ 'ਦਾਦਾ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਰੀਤ ਸਦੀਵਾਂ ਤੋਂ ਚਲੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਵਿਚ ਹੀ, ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਹਥਿਆਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਮਥਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਦੋਂ ਮਥਿਆ ਗਿਆ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਿਰ ਦੇਖਿਆ ਜਿਸਨੂੰ ਪਕੜਨਾ ਵੀ ਔਖਾ ਸੀ—ਉਸ ਸਿਰ ਦੇ ਚਾਰ ਮੁਖ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਨਾਰੀਅਲ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸਿਰ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਨਾਲ ਲਿਪਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦਸ ਵਾਰੀ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫਿਰ, ਚੌਕੋਣੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤਿਲ ਦੀ ਫੁੱਲੀ ਵਾਂਗ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਤਿਲ ਵਰਗੇ ਹਿੱਸੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ, “ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ” ਆਖਦਾ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਜੀਵ ਉੱਭਰ ਆਇਆ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਵੀ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਿੱਕਾ ਜੀਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਮੈਂ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪੰਜਤੱਤਵ ਮੂਲ ਹਾਂ।” ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਕੱਟਣ ਤੇ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀਪਨ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਗ੍ਹਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਅੰਗ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਤਿਲ ਦੀ ਫੁੱਲੀ ਵਾਂਗ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਵੀ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜੀਵ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਦਸਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਛੋਟਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਸ ਜੀਵ ਨੂੰ ਰੂਪ-ਕੱਟਣ ਵਾਲੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਿੱਕਾ, ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਮ੍ਰਿਦੁ ਜੀਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਰੀਰ—ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ—ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਰੂਪ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਵਰਗਾ ਸੁਖਮ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸਮਾਨ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਸ੍ਵਰ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਰੂਪ 'ਪ੍ਰਗਟ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਮਹਾਨ ਸਿਰ 'ਅਪ੍ਰਗਟ' ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਹੀ ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਪ੍ਰਗਟਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਘਟਨ ਤੋਂ ਕੇਵਲ ਇਹੀ ਬਚਿਆ। ਇਹੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕਥਾ ਹੈ; ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਦਿਨ, ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਦੁਜਜਾਤੀ! ਗਿਆਨ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?” ਅਗਤਸ੍ਯ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵੀ ਸਦਾ ਕੇਵਲ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਰਾਜ਼ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨਾਰਦ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਰਤ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਪਿਛਲੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਮਨਸਾ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਮੂਹ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਜਦ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਜਟਾ ਬਣੇ ਹੋਏ, ਸਰੀਰ ਹੱਡੀਆਂ ਤੇ ਚਮੜੀ ਨਾਲ ਹੀ ਬਚਿਆ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਦੰਡ, ਛਤਰੀ ਤੇ ਖੋਪੜੀ—ਉਹਨਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤਪਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਵਿਵਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਦੇਵਤਾ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਚਾਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ! ਅਸੀਂ ਵਰਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਨਾਰਾਇਣ ਸਾਡੇ ਵਰ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ?” ਨਾਰਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸਦਾ ਮੰਗਲਮਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਮਾਰੇ ਨਮਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਨਾਮ ਲਵੋਗੇ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰ ਹੋਣਗੇ। ਕੇਵਲ ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਵਰਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਰੀ ਆਪ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਵਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ। ਇੱਕ ਸੋਹਣੇ ਬਿਸਤਰੇ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਹਰੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਰੱਖੋ। ਫਿਰ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਮੰਡਪ ਬਣਾਓ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਤੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਜਾਗਰਣ ਕਰੋ। ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ 'ਮਨਸਾ-ਜਨਮੇ' ਲਈ, ਕਮਰ ਉੱਤੇ 'ਅਨੰਗ' ਲਈ, ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ 'ਕਾਮ' ਲਈ, ਅਤੇ ਪੇਟ ਉੱਤੇ 'ਸੁ-ਸ਼ਾਸਤਰ' ਲਈ—ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ 'ਮਨਮਥ' ਲਈ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ 'ਹਰੀ' ਲਈ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਚਮਬੇ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ। ਫਿਰ, ਚਾਰ ਸੋਹਣੀਆਂ ਇਖ਼ ਵੰਡੀਆਂ ਲੈ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ। ਸਵੇਰੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੈਦ-ਵੈਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਸਰੀਰਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ, ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੋ। ਇੰਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰੋ; ਇੰਝ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰ ਬਣ ਜਾਣਗੇ। ਪਰ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਸੋ ਇਸ ਦਾ ਪਰਿਣਾਮ ਭੁਗਤਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਥੇ ਹੀ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਅਸ਼ਟਾਵਕ੍ਰ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੰਸੀ ਉਡਾਉਣਗੀਆਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣਗੇ। ਇਸ ਵਰਤ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵਰ ਵਜੋਂ ਪਾਵੋਗੀਆਂ, ਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਅਦਬ ਨਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਹਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਦੌਰ ਆਵੇਗਾ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਚੋਰ ਸੀ, ਉਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਵਰ ਬਣੇਗਾ।” ਅਗਤਸ੍ਯ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕਹਿ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੁਰ ਗਏ। ਉਹ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਵਰਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਹਰੀ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਣ, ਹੇ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਨ! ਸੁਣੋ, ਉਹ ਸਰਵੋਤਮ ਵਰਤ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤੀਥੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਦਸਵੀਂ ਤੀਥੀ ਤੱਕ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਗ, ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਆਦਿ-ਕਥਾ ਸੰਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।