ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕਥਾ ਆਦਿ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਨੇ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਪੰਜ ਭੋਗੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿੰਨੇ ਉਹ ਆਪ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕ੍ਸ਼ਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਡਾਕੂ ਵਰਗੇ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸਾਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਨਾ ਰੂਪ ਦੇ, ਇੱਕ ਸੋਹਣਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਨੌਂ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਹੀ ਖੰਭਾ, ਤੇ ਚਾਰ ਚੌਰਾਹੇ ਸੀ। ਇਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵ੍ਯਵਸਥਾ ਸੀ। ਉਹ ਨੌਂ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਗੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਰੱਖੇ ਵਾਲੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਰੱਖੇ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ, ਓਥੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਬੋਲ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਸਾਰੇ ਸਦੀਵੀ ਵਰਤ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਥੱਕ ਗਿਆ। ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਚਾਰ ਮੂੰਹ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਚਾਰ ਵੇਦ, ਤੇ ਚਾਰ ਚੌਰਾਹੇ ਸੀ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਤੋਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਗਾਂ ਆਦਿਕ, ਉਸ ਦੀ ਅਧੀਨਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪ ਸਮੁੰਦਰ, ਜੰਗਲ, ਘਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਹ ਸਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਸਵਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ। ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਕਿਸ ਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿਸ ਵੱਲੋਂ ਹੋਈ?" ਅਗਸਤਯ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਤੇਰੇ ਜਿਸਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਉੱਚਾ ਮਾਰਗ ਲੱਭੇ। ਰੱਖੇ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਚੌਪਾਇਆ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਚਾਰ-ਮੁਖੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।" "ਉਹ ਇਸ ਕਥਾ ਦਾ ਆਚਾਰਯ ਤੇ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ੍ਵਰ ਨਾਂ ਨਾਲ ਸੱਤਵਾਂ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਚਾਰ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ, ਚਾਰ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸਾਂਡ ਹੈ। ਦੂਜਾ, ਤੀਜੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਚੌਥਾ, ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਸੱਤਵੇਂ ਰੂਪ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣੇ ਗਏ। ਦੂਜਾ, ਜੋ ਸਦੀਵੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਨੌਕਰ ਆਦਿ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਸਾਂਡ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਇਆ, ਜਦੋਂ ਸਾਂਡ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ।" "ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਖਦਾ ਹੈ, 'ਮੈਂ ਹਾਂ', ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ, ਇਕੱਲੇ ਤੇ ਦੁਅਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਉਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਤੇ ਭਿੰਨਤਾ ਨਾਲ। ਚਾਰ-ਮੁਖੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਦੀਵੀ ਤੇ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਰੂਪ ਵੇਖੇ, ਤੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜਣਨਹਾਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?'" "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੀ, ਉਹ ਗੁਣ ਹੁਣ ਸ੍ਵਰ ਦੇ ਕੁਝ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ। ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ 'ਦਾਦਾ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਇਹ ਸੰਬੰਧ ਬਣੇਗਾ; ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ।" "ਜਦ ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਅਸਤਰ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਉਸ ਅਸਤਰ ਨਾਲ, ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਕੇ, ਨੇੜਲੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਮਥਿਆ। ਮਥਣ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਿਰ ਵੇਖਿਆ, ਚਾਰ ਮੂੰਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਨਾਰੀਅਲ ਵਰਗਾ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਤੱਤ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੱਸ ਪਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਢੱਕਿਆ ਸੀ। ਚਾਰ ਧਾਰ ਵਾਲੀ ਅਸਤਰ ਨਾਲ, ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤਿਲ ਦੀ ਫਲੀ ਵਾਂਗ ਕੱਟਿਆ।" "ਜਦ ਤਿਲ ਵਰਗੇ ਹਿੱਸੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੱਟੇ, ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਾ ਬਚਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ, 'ਮੈਂ ਹਾਂ', ਆਖਣ ਵਾਲਾ ਜੀਵ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਕੱਟਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਵੀ ਕੱਟਿਆ, ਤਾਂ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਛੋਟਾ ਜੀਵ ਆਇਆ, ਆਖਦਾ, 'ਮੈਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਮੂਲ ਹਾਂ।'" "ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਕੱਟਣ ਉਪਰੰਤ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਖਾਲੀਪਨ ਵੇਖਿਆ। ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸਨੂੰ ਵੀ, ਵੈਰਾਗੀ ਅਸਤਰ ਨਾਲ, ਤਿਲ ਦੀ ਫਲੀ ਵਾਂਗ ਕੱਟਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਕੱਟਿਆ, ਹੋਰ ਇੱਕ, ਦਸਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਜਿੰਨੀ ਛੋਟੀ, ਵੇਖੀ।" "ਉਸਨੂੰ ਰੂਪ-ਕੱਟਣ ਵਾਲੀ ਅਸਤਰ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਇੱਕ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਛੋਟਾ, ਚਿੱਟਾ, ਤੇ ਸੁਭਾਵਕ ਸੀ। ਇਹ ਸਭ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਹੀ ਸਰੀਰ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵੇਖਿਆ।" "ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਜਿੰਨਾ ਛੋਟਾ ਰੂਪ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਲੱਖ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਅਤਿ ਆਨੰਦਤ ਹੋਏ, ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ, ਸ੍ਵਰ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਤਪ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਰੂਪ 'ਪ੍ਰਗਟ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਸਿਰ 'ਅਪ੍ਰਗਟ'।" "ਇਸ ਕਥਾ ਤੋਂ ਹੀ, ਪ੍ਰਗਟਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਪਰ ਵਿਲੀਨਤਾ ਵਿੱਚ, ਕੇਵਲ ਇਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਉਗਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ? ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।" ਅਗਸਤਯ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸਦਾ ਕੇਵਲ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਪ੍ਰਭੂ, ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਕਰਨ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਮਾਰਗ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਰਾਜ਼ ਨਾਰਾਇਣ, ਉੱਚਾ ਦੇਵਤਾ, ਹੈ। ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਡਿੱਗਦਾ ਨਹੀਂ।" "ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨਾਰਦ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਰਤ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਦੱਸਿਆ ਸੀ।" "ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਪਿਛਲੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਵਿਖੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਗਏ, ਤੇ ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਕਥਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਰੂਪ, ਹਰ ਤੱਤ, ਤੇ ਹਰ ਜੀਵ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਇੱਕ ਪਰਮ ਤੱਤ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਹੀ ਸਾਰ ਹੈ।