ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਔਰਤ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਸਦੇ ਹੇਠਾਂ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਦੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਰੰਗ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਇੱਕ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਲੋਕ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਨ ਹੀ ਨਿਕਲ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਰਾਜਾ ਜਦੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੀ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਡਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਹੁਣ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਉਪਦ੍ਰਵੀ ਸੱਪਾਂ ਤੇ ਡਾਕੂਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਕਿ, "ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋਈਆਂ? ਇਹ ਜੀਵ ਕਿਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਫਸ ਗਏ?" ਜਦ ਰਾਜਾ ਇੰਝ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਆਇਆ—ਉਸਦੇ ਰੰਗ ਸਫੈਦ, ਲਾਲ ਤੇ ਕਾਲੇ ਸਨ। ਉਸ ਪੁਰਖ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵੇਂਗਾ?" ਇਹ ਕਹਿਣ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਨਾਮ ਉੱਠਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਪੁਰਖ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਆਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਜਾਗ!" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਉਹ ਔਰਤ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਇਲਾਵਾ, ਜਦ ਰਾਜਾ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਡਰ ਨਾ ਕਰ।" ਫਿਰ ਇੱਕ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਪੁਰਖ ਆਇਆ, ਜਿਸਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ—ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੰਜ ਹੋਰ ਪੁਰਖ ਵੀ ਆਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਤੇ ਉਥੇ ਹੀ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਰੁਕ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਡਾਕੂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ; ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਛੁਪਦੇ ਹੋਏ, ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਛੁਪ ਗਏ, ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਦਾ ਮਹਲ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਥੇ ਲੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਹੋਰ ਦੁਸ਼ਟ ਜੀਵ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ, ਪਾਣੀ, ਅੱਗ ਤੇ ਸੁਹਾਵਣੀ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਸੀ; ਆਕਾਸ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਤੇ ਪੰਜ ਗੁਣ, ਹਰ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਔਰਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹੀ, ਜਿਸਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਲਿਆ। ਇਹ ਗੱਲ ਇੱਕ ਗਵਾਲਣ ਨੇ ਬੜੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਜਦ ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਤੇ ਯੋਧਾ ਰੂਪ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ! ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਅਸੀਂ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।" ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਹਾਰ ਗਏ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ।" "ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੀ ਬਚਿਆ ਹੈ; ਜਦ ਸਾਰੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਸਤਿਤਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜੀਵ! ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਵੀ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਵਰਗਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਦ ਜਾਂ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਰਾਜੇ ਵਲੋਂ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਅਗਸਤਯ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਉਹ ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਆਜ਼ਾਦ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ "ਅਹੰ" ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਤਿੰਨ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਧੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸਮਝ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸੀ। ਉਸ ਧੀ ਨੇ "ਮਨੋਹਵਾ" ਨਾਮਕ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਮਨੋਹਵਾ ਦੇ ਵੀ ਪੰਜ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ, ਜੋ ਭੋਗੀ ਸਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ "ਅਕਸ਼" ਆਖਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕੂ ਸਨ, ਪਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਉਹ ਸਭ, ਜਿਵੇਂ ਰੂਹ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਨੌਂ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਹੀ ਸਤੰਭ ਤੇ ਚਾਰ ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਵਾਲਾ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ। ਉਹ ਨੌਂ, ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਫਿਰ, ਉਥੇ ਇਕ ਅਚਾਨਕ, ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਆਇਆ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਗਵਾਲਾ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਗਵਾਲਾ, ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਉਥੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਤੇ ਉਚਾਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਬੋਲ ਦਰਸਾਉਂਦੇ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਨੇਮ, ਤਪ ਤੇ ਯੱਗ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਸਦਾ ਲਈ ਹਨ ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸੁਭਾਵਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਰਾਜਾ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਚਾਰਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਥੱਕ ਗਿਆ। ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਗਿਆ ਤੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਚਾਰੇ ਮੂੰਹ, ਚਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਚਾਰ ਵੇਦ ਤੇ ਚਾਰ ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਤੋਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਢੋਹਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ—ਉਸਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹੇ। ਉਸ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਘਾਹ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਾ ਆਪ ਮੌਜੂਦ ਸੀ। ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਹ ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰਥਕ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਯੱਗਕਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ! ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ। ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਕਿਸ ਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿਸ ਵੱਲੋਂ ਹੋਈ?" ਅਗਸਤਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇਹ ਅਚੰਭੀ ਕਹਾਣੀ, ਹਰੇਕ ਲਈ ਹੈ; ਇਹ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਮੂਲ ਜਾਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਉੱਚਾ ਰਾਹ ਲੱਭੇ। ਗਵਾਲੇ ਤੋਂ ਚੌਪਾਇਆ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਚਾਰ-ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ। ਉਹੀ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਉੱਤਪਾਦਕ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ "ਸਵਰ" ਸੱਤਵੀਂ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਸਨੇ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪੂਜਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ, ਚਾਰ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਬਲਦ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਉਸਦੇ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਵੀ; ਚੌਥਾ, ਉਸਦੇ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ਤੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੱਤਵੀਂ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣੇ ਗਏ, ਦੂਜਾ ਸਦਾ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਨੌਕਰ ਆਦਿਕ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਤਿੰਨ ਵਿਚੋਂ ਬਲਦ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਦਿੱਸਿਆ, ਜਦ ਬਲਦ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ। ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਹਾਂ," ਚਾਰਾਂ, ਇਕੱਲੇ, ਤੇ ਜੋੜੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ; ਉਸਦੇ ਉਤਪੰਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਤੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਚਾਰ-ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ ਨੇ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਸੋਚਿਆ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਦੇ ਗੁਣ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਸਵਰ ਦੇ ਕੁਝ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਗੂੜ੍ਹੀ ਕਹਾਣੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਅਗਸਤਯ ਨੇ ਭਦ੍ਰਾਸ਼ਵ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ।