ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਰਾਜਾ, ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਵੱਸੂ ਨੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਵੱਸੂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਆਸਥਾਨ 'ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਸੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਰੈਭਿਆ ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਵੱਸੂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਸੀ, ਨੇ ਰੈਭਿਆ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਰਹੇ ਹੋ, ਮਹਾਰਾਜ?" ਰੈਭਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਪਾਸੋਂ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ। ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਜਦੋਂ ਰੈਭਿਆ ਇਹ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸਭਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਹਿਤ, ਆਪਣੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਉਥੇ ਰੈਭਿਆ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵੱਸੂ ਵਲੋਂ ਯੋਗ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਰੈਭਿਆ, ਜੋ ਅੰਗੀਰਸ ਵੰਸ਼ੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵੱਸੂ ਬੈਠ ਗਏ। ਜਦ ਉਹ ਬੈਠੇ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਨੇ ਰੈਭਿਆ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਵੈਦਾਂ ਅਤੇ ਵੈਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ, ਮਹਾਨ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ?" ਰੈਭਿਆ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਜੀ, ਕਰਮ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਕੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਮੋਖਸ਼ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਹੈ।" ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਜੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੱਗਦਾ ਨਹੀਂ।" ਫਿਰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਇਹ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਦੋ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ: ਇੱਕ ਆਤਰੇਯਾ ਨਾਮਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵੈਦਿਕ ਅਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਸੀ।" ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਵੇਰੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ, ਤਿੰਨ ਦਿਨਚਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਸੰਯਮਨ ਨਾਮਕ ਮਨੁੱਖ ਭਗਿਰਥੀ ਨਦੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਨਿਸ਼ਠੁਰਕਾ ਨਾਮਕ ਤੇਜ਼ ਨਿਗਾਹ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼, ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਭਯਾਨਕ, ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਆਇਆ। ਤਦ, ਸੰਯਮਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਤ ਦੇਖ ਕੇ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ: "ਚੰਗਾ ਮਨੁੱਖ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨਾ ਕਰ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹਲਕੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਬੋਲਾ, "ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੱਖਰੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ।" "ਸਰਵੋਤਮ ਆਤਮਾ, ਭਗਵਾਨ, ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਹੈ; ਬਲਦ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਉਸਨੇ ਬਣਾਈ—ਇਹ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ 'ਤੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਉਂਦਾ—ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ, ਜੀਵਨ-ਸਾਹ ਨਾਲ ਜੁੜੀ, ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ। 'ਮੈਂ' ਦੀ ਗੱਲ ਇੱਥੇ ਚੰਗਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੰਯਮਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਠੁਰਕਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ, ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ? ਤੁਹਾਡੇ ਸ਼ਬਦ ਸਿੱਧੇ ਤੇ ਤਰਕਸੰਗਤ ਹਨ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਲੋਹੇ ਦੀ ਜਾਲੀ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਅੱਗ ਕਿਉਂ ਰੱਖੀ?" ਅੱਗ ਨੂੰ ਜਲਾ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਲੱਕੜਾਂ ਦੀ ਢੇਰੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾਓ।" ਫਿਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਅੱਗ ਜਲਾਈ ਤੇ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਜਦ ਅੱਗ ਫਿਰ ਭੜਕ ਉਠੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ, ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜਾਲੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੱਗ ਇੱਕ ਥਾਂ 'ਤੇ ਸੀ। ਫਿਰ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਵੱਡੇ ਤਪਸੀ, ਇੱਕ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਲੈ ਲਵੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਹੋਰ ਸਭ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਘੜੀ ਜਲਦੀ ਅੱਗ 'ਤੇ ਸੁੱਟੀ; ਅਚਾਨਕ, ਅੱਗ ਪਿਛਲੇ ਵਾਂਗ ਬੁਝ ਗਈ। ਤਦ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਤਪਸੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮਾਨਯੋਗ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਅੱਗ ਦੀ ਲੌ ਦੇਵੋ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਅੱਗ 'ਚੋਂ ਲਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਮਾਸ ਪਕਾ ਸਕਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਲੋਹੇ ਦੀ ਜਾਲੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਪਰ ਉਥੇ ਕੋਈ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਉਹ ਮੂਲ 'ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤਾਂ 'ਤੇ ਅਡਿੱਠ ਸੀ, ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਖੜਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਲਜਜਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਿਆਂ, ਜਦ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ। "ਇਸ ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ, ਕਈ ਟਾਹਣੀਆਂ ਭੜਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਦ ਮੂਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੱਗ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੱਸੋ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕੀ ਇਹ ਸਹੀ ਹੈ?" "ਆਤਮਾ, ਆਪਣੀ ਸਵਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਉਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।" "ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਵੀ ਵ੍ਰਤ ਉਸ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਜੇ ਉਹ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਡਿੱਗਦਾ ਨਹੀਂ।" ਜਦ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਮਹਾਰਾਜਾ, ਤਦ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਉਹਨੇ ਸੁੰਦਰ, ਦਿਵਯ ਵਿਹੰਗਮ ਰਥ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦੇ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਕਈ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਸਖਤ ਤੇ ਲਾਲਚੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਭ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਉਹਨੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਅਦਵੈਤ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ, ਯੋਗ ਦੁਆਰਾ ਕਈ ਸਰੀਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੈਭਿਆ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣ ਦੇ ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਵੀ, ਗਿਆਨੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰੈਭਿਆ ਅਤੇ ਵੱਸੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਆਸਥਾਨ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣ ਆਸ਼੍ਰਮ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ, ਮਹਾਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੋ, ਉਹਨੂੰ ਅਪਨੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਅਭਿਨ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਸਮਝੋ। ਕਪਿਲ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਅਸ਼ਵਸ਼ਿਰਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਥੂਲਸ਼ਿਰਸ, ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਉਹਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਖੁਦ ਰਾਜ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਥੇ, ਸੁੰਦਰ ਨੈਮੀਸ਼ਾ ਸਥਾਨ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਯਜਨ-ਰੂਪ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ, ਤਪ ਤੇ ਸਤਕਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਰਾਜਾ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਯਜਨ-ਰੂਪ, ਦੀ ਸਤਕਾਵਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ? ਮਹਾਨ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਇਹ ਸਤਕਾਵਾ ਫਿਰ ਦੱਸੋ।" ਸ਼੍ਰੀ ਵਾਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ, ਭਵ ਦਾ, ਸੂਰਜ, ਅੱਗ, ਸੋਮ, ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਹਰੀ, ਯਜਨ-ਰੂਪ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ—ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।