ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇੜੇ ਆਏ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਬੜੀ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਣ ’ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, ‘‘ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਇਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਦੱਸ—ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਤੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?’’ ਰਾਜਾ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ। ਮੇਰੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਨਹੀਂ ਚਲ ਰਹੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਦੇਹ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਕਲੇਸ਼ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੁਜਜਾਤੀ।’’ ਯਾਜ਼੍ਯਾਵਲਕਯ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੁਣ ਇਹ ਤਪੱਸਿਆ ਰਹਿਣ ਦੇ। ਬਹੁਤ ਕਲੇਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਜਰੂਰ ਮਿਲੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।’’ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ‘‘ਹੇ ਦੁਜਜਾਤੀ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇਗਾ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਨਮਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹੋ।’’ ਦੁਰਵਾਸਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘‘ਜਦੋਂ ਉਸ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਹ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਦੁਵਾਦਸ਼ੀ ਵਰਤ ਦੀ ਵਿਧੀ ਸਮਝਾਈ।’’ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਵਰਤ ਨੂੰ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਲ ਨਾਮ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ—ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਅੱਜ ਵੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੁਰਵਾਸਾ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, ‘‘ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਵਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਧਨ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਫਲ ਹੈ। ਪਰ ਸੁਣ, ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅਦਭੁੱਤ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ: ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਕਲਪ ਤੱਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਖੇਡ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਵੀਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਣ ’ਤੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।’’ ਫਿਰ ਦੁਰਵਾਸਾ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ‘‘ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਮ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ‘ਰਾਮ, ਰਾਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ’ ਕਹਿ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਕਮਰ ਦੀ ‘ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ’, ਪੇਟ ਦੀ ‘ਸੰਸਾਰਧਾਰ’, ਛਾਤੀ ਦੀ ‘ਸੰਵਤਸਰ’, ਗਲ ਦੀ ‘ਸੰਵਰਤਕ’, ਬਾਂਹਾਂ ਦੀ ‘ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰ’, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਹਥਿਆਰਧਾਰੀ ਬਾਂਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪੂਜੇ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਸਿਰ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਪਿਛਲੇ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਘੜਾ ਰੱਖੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਰੱਖ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਸਵੇਰੇ, ਮਨੋਰਥ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਇਹ ਮੂਰਤੀਆਂ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇਵੇ।’’ ਇਸੇ ਵਰਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ‘‘ਇੱਕ ਵਾਰ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਜਿਆ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਇਹੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੋੜੀ ਤੋਂ ਰਾਮ ਨਾਮ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਅਵਿਨਾਸੀ ਵਿ਷ਣੂ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਇਸ ਜਨਮ ਦਾ ਫਲ ਇਹ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਲੋਕ ਦਾ ਸੁਣ: ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਦਸ ਇੰਦਰਾਂ ਦੇ ਸਮਾਂ, ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਦੁੱਗਣੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪૃਥਵੀ ਤੇ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਸੋ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸੌ ਯਜਨ ਕਰ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਸਦੀਵੀ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।’’ ਫਿਰ ਦੁਰਵਾਸਾ ਜੀ ਨੇ ਆਗਲੇ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ, ‘‘ਆਸ਼ਾਢ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਧੀਆ ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਬਾਰੰਬਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਚਰਨਾਂ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਕਮਰ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਦਾ ਪੇਟ, ਅਨੀਰੁੱਧ ਦੀ ਛਾਤੀ, ਚਕਰਧਾਰੀ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਗਲ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਚਕਰ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦਾ ਸਿਰ ਪੂਜੇ। ਫਿਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਕਪੜਾ ਢੱਕ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਤੁਰ-ਵਿਅੂਹ ਵਾਲੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਮੂਰਤੀ ਰੱਖੇ। ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇਵੇ।’’ ਇਸ ਵਰਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਵਾਸੁਦੇਵ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇਵਕੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਨਿਯਮਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਪੁੱਤਰ-ਰਹਿਤ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਨਾਰਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਆਏ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਹੇ ਵਾਸੁਦੇਵ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦੇ। ਸੌਭ, ਕੰਸ, ਜਰਾਸੰਧ, ਨਰਕ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕੁਰੂ, ਪਾਂਚਾਲ, ਭੋਜ, ਦਾਨਵ—all ਮਿਲ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੇ ਵਧੀਆ ਦੇਵ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੋ।’ ‘ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਦੇਵਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਕੋਲ ਗਏ। ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਆਖਿਆ, ‘‘ਇਹ ਕੰਮ ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਮਾਨਵ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਆਵਾਂਗਾ। ਪਰ, ਆਸ਼ਾਢ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜੀ ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਸਮੇਤ ਵਰਤ ਕਰੇਗੀ, ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਵਾਂਗਾ।’’’ ‘ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਮੈਂ (ਨਾਰਦ) ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵਰਤ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੇ ਇਹ ਦੁਵਾਦਸ਼ੀ ਵਰਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰੇ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਸੀ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ। ਆਸ਼ਾਢ ਮਹੀਨੇ ਲਈ ਇਹੀ ਵਿਧੀ ਹੈ।’’ ਫੇਰ ਦੁਰਵਾਸਾ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ‘‘ਸਾਵਣ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਜਨਾਰਦਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦਾਮੋਦਰ ਦੇ ਚਰਨ, ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਦੀ ਕਮਰ, ਸਨਾਤਨ ਦਾ ਪੇਟ, ਸ਼੍ਰੀਵਤਸਧਾਰੀ ਦੀ ਛਾਤੀ, ਚਕਰਧਾਰੀ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਹਰੀ ਦੀ ਗਲ, ਮੁੰਜਕੇਸ਼ ਦਾ ਸਿਰ, ਅਤੇ ਭਦ੍ਰ ਦਾ ਚੂੜ ਪੂਜੋ। ਫਿਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਘੜਾ ਰੱਖੋ, ਉੱਤੇ ਜੋੜਾ ਕਪੜਾ ਰੱਖੋ, ਅਤੇ ਉੱਤੇ ਦਾਮੋਦਰ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਦੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਦਨ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜੋ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਮਹਾਨ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰੀ ਤੇ ਪਰਲੋਕੀ ਫਲ, ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ।