ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਤਯਤਾਪ ਨੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਐਸਾ ਕਿਹੜਾ ਸਰਲ ਤੇ ਆਮ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਘੱਟ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਲਈ ਯੋਗਯ ਅਮਲ ਦੱਸੋ।" ਦੁਰਵਾਸਾ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਰਾਜ਼ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤਰਨ ਵੇਲੇ ਅਮਲ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੀ ਧਰਤੀ-ਸੁਭਾ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਦੇਵੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਉਪਵਾਸ, ਵਰਤ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਗਰੁੜ-ਧਾਰੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਕੇ ਉਸਦੇ ਅਸਲੀ ਸਥਾਨ ਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਸਤਯਤਾਪ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਵਰਤ ਕੀਤਾ ਸੀ? ਉਹਦੇ ਨਿਯਮ ਕੀ ਸਨ? ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਸਾਰਾ ਵਿਸਥਾਰ ਦੱਸੋ।" ਦੁਰਵਾਸਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਦੋਂ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਦਸਮੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਇੱਕ ਸੰਯਮੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗ ਦੀ ਹੋਮ ਕਰੇ। ਉਹ ਸਾਫ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰੱਖੇ, ਚੰਗਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹਵਨ ਭੋਜਨ ਖਾਏ, ਪੰਜ ਕਦਮ ਚੱਲ ਕੇ ਫੇਰ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਧੋਵੇ। ਇੱਕ ਦੁੱਧ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਲੱਕੜ, ਲਗਭਗ ਅੱਠ ਅੰਗੁਲ ਲੰਮੀ, ਦੰਦਾਂ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ। ਫੇਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਆਚਮਨ ਕਰੇ। ਘਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੰਕ, ਚਕਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ, ਮੁਕੁਟ ਤੇ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ ਤੇ ਹਾਸਮੁਖ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਸਮਰਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅਰਘ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ: 'ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ ਤੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਭੋਜਨ ਲਵਾਂਗਾ, ਹੇ ਕਮਲ-ਨੈਣ, ਹੇ ਅਚੁਤ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਣ ਬਣਾ।' ਇਹ ਬੋਲ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, 'ਨਾਰਾਯਣਾਯ' ਜਪਦੇ ਹੋਏ ਉਥੇ ਹੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰੇ। ਸਵੇਰੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਕਿਸੇ ਨਦੀ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਰੋਵਰ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿਚ, ਜਾਵੇ। ਉਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਿੱਟੀ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰੇ: 'ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਸਦਾ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਪੋਸ਼ਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਸੱਚ ਦੇ ਸਦਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ।' 'ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਹੱਥਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਛੁਹੇ ਹਨ; ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਛੂਹ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਕਰਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ।' 'ਹੇ ਵਰੁਣ, ਸਾਰੇ ਪਾਣੀ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਜਲਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰੇ, ਬਚੀ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਬਣਾਵੇ। ਫਿਰ, ਸਮਰਾਟ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਧੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ। ਉਥੇ, ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ: ਪੈਰਾਂ 'ਕੇਸ਼ਵ' ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਕੰਢ ਤੇ 'ਦਾਮੋਦਰ', ਦੋਵੇਂ ਜੰਘਿਆਂ 'ਨਰਸਿੰਹ', ਛਾਤੀ 'ਸ਼੍ਰੀਵਤਸਧਾਰੀ', ਗਲ੍ਹ 'ਕੌਸਤੁਭਧਾਰੀ', ਬੁੱਬ 'ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ'। ਬਾਂਹਾਂ 'ਤ੍ਰਿਲੋਕਜਿਤ', ਸੀਸ 'ਸਰਵਾਤਮਾ', ਚਕਰ 'ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ', ਕਮਲ 'ਸ਼ੰਕਰ', ਗਦਾ 'ਘੰਭੀਰ', ਕਮਲ 'ਸ਼ਾਂਤਸਵਰੂਪ' – ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਫੇਰ, ਸਾਹਮਣੇ ਚਾਰ ਘੜੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਚਿੱਟੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇਟ ਕੇ ਰੱਖੇ। ਮਾਂਗੋ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਗਲ੍ਹ ਪਾਈ, ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ, ਤੇਲ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਤਾਮੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ। ਇਹ ਚਾਰ ਘੜੇ ਚਾਰ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖੇ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਗਲਮਈ ਆਸਨ ਰੱਖੇ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ, ਤਾਮੇ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਦਾ ਬਰਤਨ ਰੱਖੇ; ਕੋਈ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਲਾਸ਼ ਦੀ ਲੱਕੜ ਵੀ ਚਲਦੀ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ, ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸ੍ਰਮ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ, ਮੱਛੀ-ਰੂਪ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਰੱਖੇ। ਉਸ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਨਾਨਾ ਭੋਜਨ, ਫਲ, ਫੁੱਲ, ਸੁਗੰਧ, ਧੂਪ ਤੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ: 'ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮੱਛੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਤਾਲ ਤੋਂ ਵੇਦ ਲੈ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਉੱਠਾ ਲੈ।' ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਥੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ। ਸਵੇਰੇ, ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ, ਚਾਰ ਘੜੇ ਚਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ। ਪੂਰਬ ਵਾਲਾ ਘੜਾ ਬਾਹਵ੍ਰਿਚ (ਰਿਗਵੇਦ) ਪਾਠੀ, ਦੱਖਣ ਵਾਲਾ ਛਾਂਦੋਗ (ਸਾਮਵੇਦ), ਪੱਛਮ ਵਾਲਾ ਯਜੁਰਵੇਦ ਪਾਠੀ, ਉੱਤਰੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਾਹੋ – ਇਹ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਰਿਗਵੇਦ ਪੂਰਬ, ਸਾਮਵੇਦ ਦੱਖਣ, ਯਜੁਰਵੇਦ ਪੱਛਮ, ਅਥਰਵੇਦ ਉੱਤਰ – ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੱਛੀ-ਰੂਪ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਫਿਰ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੁਗੰਧ, ਧੂਪ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਇਹ ਗੁਪਤ ਮੰਤਰ ਤੇ ਵਿਧੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਣਗਿਣਤ ਗੁਣਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਆਚਾਰਯ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ ਵੀ ਮੂੜਤਾ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਉਲਟ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਤਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦਸ ਮਿਲੀਅਨ ਜਨਮ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਧੀ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਅਨੁਸਾਰ 'ਆਚਾਰਯ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿ਷ਣੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇਵੇ। ਤਾਮੇ ਦੇ ਘੜੇ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਘੜਾ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੇਵੇ। ਉਸਨੂੰ ਮੂਲ ਮੂਰਤੀ ਵੀ ਭੇਟ ਕਰੇ ਤੇ ਫਿਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਏ; ਆਖਰ ਵਿੱਚ, ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਕੇ ਤੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ, ਭੋਜਨ ਕਰੇ।