ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਕਾਮਣਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਗਹਿਰੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ—ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਛਾ ਗਈ ਕਿ ਇਹ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂਗਾ? ਉਹ ਇਸ ਹੀ ਫਿਕਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਸੋਚਦੇ-ਸੋਚਦੇ, ਅਚਾਨਕ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੁੱਚਾ, ਸੋਨੇ ਦਾ, ਸਫਲਤਾ ਵਾਲਾ ਪਾਤਰ ਡਿੱਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਉਹ ਪਾਤਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰੀ: "ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੋ, ਮੈਂ ਭਿੱਖ ਮੰਗਣ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਮਿਹਰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਰੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁੰਦਰ ਔਰਤਾਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤਰ ਲੈ ਕੇ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਫੌਰਨ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਸਫਲ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਜਪ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਉਹ ਭਿੱਖ ਸੁੱਚੀ ਥਾਂ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬੋਲਾ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਚਰਨ ਧੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ; ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਤਪ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ, ਕਿਹਾ: "ਮੈਂ ਨਦੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪਾਣੀ ਲਈ ਕੋਈ ਪਾਤਰ ਵੀ ਨਹੀਂ।" "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਕਿਵੇਂ ਜਲਦੀ ਧੋ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਜ਼ਹੀਨ ਸ਼ਿਕਾਰੀ?"—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਫਿਰ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ: "ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਉਹ ਭੋਜਨ ਕਿਵੇਂ ਖਾਏਗਾ?" ਇਹ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਮਝਦਾਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨਦੀ ਦੇਵਿਕਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: "ਮੈਂ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹਾਂ, ਪਾਪੀ ਹਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਵਧੀਅਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ; ਪਰ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੀ ਰਾਖੀ ਕਰੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਮੰਤ੍ਰ, ਨਾ ਹੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ—ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।" "ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ, ਜਲਦੀ ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਲਿਆਓ ਤਾਂ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋ ਸਕਾਂ।" ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਦੇਵਿਕਾ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਟਿਕਿਆ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਆਪ ਆ ਗਈ। ਨਦੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਖੁਦ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋਏ, ਤੇ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਧਾਰ ਬਣ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਕੋਲ ਆ ਗਈ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਚਮਤਕਾਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ, ਭਾਵ ਭਰ ਕੇ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਜੋ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਸੁਕੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ: "ਤੇਰੇ ਲਈ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪਾਠ, ਸਾਰੇ ਵੇਦ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੱਧੇ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਣ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ: "ਤੂੰ ਹੁਣ ਸਤ੍ਯਤਪ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਹੋਵੇਂਗਾ।" ਵਰ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮੈਂ ਤਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ?" ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਅੱਜ, ਹੇ ਭਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਤੇਰਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਛੱਡ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਨਵਾਂ ਸਰੀਰ ਤਪ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।" "ਤੇਰਾ ਪੁਰਾਣਾ ਗਿਆਨ ਹੁਣ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈਂ। ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਦੂਜਾ ਸਰੀਰ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਵੇਦ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ।" ਸਤ੍ਯਤਪ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਦੋ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ?" ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਦੋ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਤਿੰਨ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਸਰੀਰ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹਨ।" "ਪਹਿਲਾ ਸਰੀਰ ਅਧਰਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਵੇਕ ਨਹੀਂ; ਦੂਜਾ, ਜੋ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਹੈ।" "ਤੀਜਾ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਭੇਦ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸੇ ਹਨ: ਦੁੱਖ, ਧਰਮ ਦਾ ਆਨੰਦ, ਅਤੇ ਆਮ ਆਨੰਦ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ।" "ਜੋ ਅਵਸਥਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਜਦ ਜੀਵ ਹਤਿਆਰਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਪਾਪੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਹੁਣ, ਚੰਗੇ ਕੰਮਾਂ, ਤਪ ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਕ ਨਵਾਂ ਧਰਮ ਰੂਪ ਸਰੀਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰ ਕੇ, ਤੂੰ ਵੇਦ ਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈਂ।" "ਜਦੋਂ ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਗੁਣ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਅੱਠ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਤਿੰਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਸੁਭਾਗਾ ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਪੰਜ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੰਜ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਪੰਜ ਨੂੰ, ਤਦ, ਇਕ ਮਾਰਗ ਤੇ ਚਲ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਦੀਵੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਸਤ੍ਯਤਪ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੇ ਗਿਆਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦਾ, ਤਾਂ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ?" ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਕਰਮ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਵੀ ਕਰਮ ਤੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਪੱਥਰ।" "ਕਰਮ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹਨ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿਕ ਵਿੱਚ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਨਿਯਮਤ ਵੇਦਕ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਚੌਥਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ।" "ਇਹਨਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" ਸਤ੍ਯਤਪ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਇਹ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਇਸਦੀ ਸੁਰਤ ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।" "ਇਹ ਨਾਂ ਰਹਿਤ, ਵੰਸ਼ ਰਹਿਤ, ਨਿਰਾਕਾਰ ਤੇ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਹਰੇਕ ਪਛਾਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਵੇਦ ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਵੀ ਵਿਅਖਿਆ ਕਰੋ।" ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਜਿਸਦਾ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਲੇਖ ਹੈ, ਉਹ ਹੀ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲਾ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ।" "ਉਹ ਪਰਮ ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜਨਾਂ, ਹੋਮਾਂ ਤੇ ਦਾਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ।" ਸਤ੍ਯਤਪ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਈ ਵਾਰੀ ਬਹੁਤ ਧਨ ਨਾਲ, ਵੇਦ ਪੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਿਆਂ ਵਲੋਂ ਯਜਨ ਹੋਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਹਰੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਜੇ ਧਨ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦਾਨ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ; ਅਤੇ ਜੇ ਧਨ ਹੋਵੇ ਵੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੋਹ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਫਿਰ, ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਮੋਖਸ਼ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹਰੀ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।