ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਭਿਖਾ ਮੰਗਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁੱਕੀ ਪੱਤੀਆਂ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਆ ਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਭੁੱਖ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਆਕੁਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਨੇੜਲੇ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਪੱਤੀ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਉਹ ਪੱਤੀ ਚੁੱਕਣ ਹੀ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਇਕ ਅਸ਼ਰੀਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ। ਉਸ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਉੱਚੀ ਬੋਲੀ, "ਕੁਝੜੀ ਪੱਤੀ ਨਾ ਖਾ!" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਪੱਤੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਸੁੱਟੀ ਹੋਈ ਪੱਤੀ ਚੁੱਕੀ। ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਉਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ, "ਇਹ ਵੀ ਕੁਝੜੀ ਹੈ, ਨਾ ਖਾ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝੜੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕੁਝ ਨਾ ਖਾਇਆ। ਉਹ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ, ਬਿਨਾ ਥਕਾਵਟ ਦੇ। ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਦੂਰਵਾਸਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਸੰਯਮਤ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਉਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ ਉਪਜੇ ਹੋਏ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਆਹੂਤੀ। ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਮਸਤਕ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾ ਕੇ ਮੈਂ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।" "ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦਧ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਹ ਸਮਝੋ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੁੱਕੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਖਾ ਕੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹਾਂ," ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਇਹ ਬੋਲਿਆ। ਦੁਰਵਾਸਾ, ਉਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਯਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ, "ਮੈਨੂੰ ਜੌ, ਗੇਹੂੰ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਭੋਜਨ ਦਿਓ, ਮੈਂ ਭੁੱਖਾ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ, "ਇਹ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ?" ਉਹ ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੁੱਚਾ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਸੀ, ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਪਾਤ੍ਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਿਆ। ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਨੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ, ਇਥੇ ਹੀ ਰਹੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਭਿਖਾ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਮਿਹਰ ਮੈਨੂੰ ਦਿਓ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਵਧੀਆ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇੜੇ ਹੀ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਧਨ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਰੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਆਸ਼ਰਮ ਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਾਧੂ ਨੂੰ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੀ, ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਭਿਖਾ ਸੁੱਚੀ ਥਾਂ ਰੱਖੀ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ, ਅਤੇ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲਾ, "ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ; ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿਓ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਨਦੀ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਕਿਵੇਂ ਚਲਦੀ-ਫਿਰਦੀ ਧੋ ਸਕਦਾ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ?"—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ, "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਖਾਏਗਾ?" ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨਦੀ ਦੇਵਿਕਾ ਦੇ ਆਸਰੇ ਗਿਆ। ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਮੈਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹਾਂ, ਪਾਪੀ ਹਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੰਤਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀ; ਪਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।" "ਮੈਂ ਨਾ ਦੇਵਤਾ ਜਾਣਦਾ, ਨਾ ਮੰਤ੍ਰ, ਨਾ ਪੂਜਾ; ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।" "ਹੇ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ; ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਜਲ ਜਲਦੀ ਲਿਆਓ।" ਜਦ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਦੇਵਿਕਾ, ਜਿਥੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਟਿਕਿਆ ਸੀ, ਉਥੇ ਆ ਗਈ। ਨਦੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਖੁਦ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਏ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਧਾਰ ਬਣ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਈ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਚਮਤਕਾਰ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ; ਪੈਰ ਤੇ ਹੱਥ ਧੋ ਕੇ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਨੇ ਭੋਜਨ ਖਾਇਆ, ਜਲ ਪੀ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਨੇ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਦੁਬਲੇ ਹੋਏ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪਾਠ, ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸੰਕਲਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤ्यक्ष ਹੋ ਜਾਣਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਸਤ੍ਯਤਪਸ ਨਾਮਕ ਰਿਸ਼ੀ ਬਣੇਗਾ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ।" ਵਰ ਪਾ ਕੇ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਕਿਵੇਂ ਦੇ ਸਕਦਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ?" ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅੱਜ, ਹੇ ਉੱਤਮ, ਤੇਰਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਟਿਕਿਆ ਸੀ, ਛੁੱਟ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਤਪ ਦੀ ਬਣਤ ਦਾ ਹੈ, ਵੱਖਰਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਤੇਰਾ ਪੁਰਾਣਾ ਗਿਆਨ ਹੁਣ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈਂ। ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਵੇਦ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ।" ਸਤ੍ਯਤਪਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਦੋ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।" ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਦੋ ਨਹੀਂ, ਤਿੰਨ ਸਰੀਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਤਿੰਨ ਸਰੀਰਾਂ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹਨ।" "ਪਹਿਲਾ ਸਰੀਰ ਅਧਰਮ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਹੈ, ਵਿਵੇਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਦੂਜਾ, ਵਰਤਾਂ ਵਾਲਾ, ਉੱਚ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਤੀਜਾ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਵੰਡ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ: ਦੁਖ, ਧਰਮ ਦਾ ਅਨੁਭਵ, ਤੇ ਆਮ ਅਨੁਭਵ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ।" "ਜੋ ਅਵਸਥਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਜਦ ਜੀਵ ਹੰਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਪਾਪੀ ਹੈ, ਪਾਪ ਸਰੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਹੁਣ, ਚੰਗੇ ਕਰਮ, ਤਪ, ਤੇ ਸਚਾਈ ਨਾਲ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਧਰਮ ਰੂਪ ਦੂਜਾ ਸਰੀਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਵੇਦ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਜਾਣਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਜਦ ਅੱਠ-ਵਰਗੀ ਸਮੂਹ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਠ-ਵਰਗ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਤਿੰਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਗਲਮਈ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ।" "ਜਦ ਪੰਜ, ਪੰਜ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪੰਜ ਨੂੰ ਵੀ, ਫਿਰ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਅਨੰਤ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਭਗਤੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰ ਦਿਵਾਇਆ।