ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੋਮਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿ ਚੁੱਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਸੋਮਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਪੌਦੇ—ਸਭ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਘਾਟ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਾਸ਼ਪਾਤ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਪੌਦੇ ਸੁੱਕ ਗਏ, ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਸੋਮਾ ਹੁਣ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਬਚਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਘਣੀ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆ ਗਏ। ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਸੋਮਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।" ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਕੁੰਭ-ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਮਥੋ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਤੁਰੰਤ ਤੇ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਅੰਦਰ ਪਾਉ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੇ ਆਪ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਥਨ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਵਾਸੁਕੀ ਦਾ ਵੀ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਆਵਾਸ ਨੂੰ ਮਥਿਆ। ਜਦ ਮਥਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸੋਮਾ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈ ਆਇਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਜੋ ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੈ—ਉਹੀ ਸੋਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਹੈ; ਪਰਮ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਨਰਮ, ਵੱਖਰੀ ਸ਼ਕਲ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ। ਮਨੁੱਖ, ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਦਰੱਖਤ ਅਤੇ ਜੜੀਆਂ—ਸਭ ਉਸੇ ਦੇ ਆਧੀਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਪੂਰਾ ਸੋਮਾ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਮੂਲਤਾ ਬਣ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਰੂਪਤਾ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਤੇ ਸੋਮਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੌਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸੋਮਾ ਗਿਆਨ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਪੋਸ਼ਣ, ਧਨ ਅਤੇ ਅਨਾਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਰਤਨਾਂ ਵਰਗੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ਤੂੰ ਆਪ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, 'ਸੁਪ੍ਰਭਾ' ਨਾਮ ਦਾ ਜੋ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਉਹ ਤੂੰ ਆਪ ਸੀ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਸੀ। ਬਾਕੀ ਰਾਜੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਹੋਣਗੇ; ਰਤਨਾਂ ਵਰਗੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸੁਰਸ਼ਮੀ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਸ਼ਸ਼ਕਰਨ ਮਹਾਬਲੀ ਹੋਵੇਗਾ; ਪਾਂਚਾਲ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸ਼ੁਭਦਰਸ਼ਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣੇਗਾ। ਅੰਗ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੁਸ਼ਾਂਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਸੁੰਦਰ ਨੂੰ ਅੰਗ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ; ਸੁੰਦ, ਮੁਚੁਕੁੰਦ, ਸੁਦਯੁਮਨ, ਤੇ ਤੁਰਾ ਵੀ ਜਨਮ ਲੈਣਗੇ। ਸੁਮਨਸ ਨੇ ਸੋਮਦੱਤ ਦਾ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸੰਵਰਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਸੁਸ਼ੀਲ ਵਸੁਦਾਨ ਬਣਿਆ, ਸੁਖਦਾ ਸੁਪਤੀ ਬਣਿਆ। ਸ਼ੰਭੂ ਫੌਜ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣਿਆ, ਸੁਕਾਂਤ ਦਸ਼ਰਥ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਸੋਮਾ ਜਨਕ ਬਣਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਰਾਜੇ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਯਜਨ ਕਰਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ। ਫਿਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਵਿਦਿਆ ਦੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਮਾਹਰ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਇਸ ਉੱਤਮ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਤਪ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਾਧੂ ਨੇ ਆਤਮ-ਯੋਗ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਰੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਰਾਜਾ austerity ਲਈ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਗੋਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦਾ ਅਪਾਰ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦਾ ਧਾਰਕ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ—ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। "ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਸੌਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਬੁੱਢਾਪੇ ਦੇ ਭਵੰਡਰ ਵਿੱਚ, ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ—ਉਹੀ ਮੇਰਾ ਅੰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਅਪਾਰ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। "ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਰੋਗਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਵਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਜਨਾਰਦਨ, ਗੋਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮਹਾਬਲੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। "ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਗਿਆਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ; ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਇਹ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਹੇ ਗੋਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬਚਾ, ਹੇ ਭਿਆਨਕ ਚੱਕਰ ਵਾਲੇ। "ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ; ਤੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਹੈਂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ। ਹੇ ਅਚੂਤ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਮੁੱਖ ਤੇ ਤੀਬਰ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਗੋਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ। "ਹੇ ਅਚੂਤ, ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਚੱਕਰ ਚੱਲਦੇ ਹਨ; ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਦੁਲਤਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਕੌਣ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? "ਹੇ ਗੋਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਅਸਪ੍ਰਸ਼, ਅਰੂਪ, ਗੰਧਹੀਣ, ਨਾਮਹੀਣ, ਅਵਰਨਨੀਯ, ਅਜਨਮਾ ਤੇ ਪਰਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। "ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਧੁਨੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲਮਈ ਤੱਤ ਹੈ, ਜੋ ਲੱਭਣਯੋਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਤੇ ਕਮਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਦਾਹਰਨ ਰੂਪ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। "ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਸ਼ੰਭੂ, ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ। "ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਂਦਾ ਤੇ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਮੈਨੂੰ ਜਲਦੀ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਦੇ, ਹੇ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜਿੱਥੇ ਯੋਗੀ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। "ਜੈ ਹੋਵੇ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ! ਜੈ ਵਿਸ਼ਨੂ! ਜੈ ਪਦਮਨਾਭ! ਜੈ ਸਰਵਜ্ঞান, ਅਪਾਰ! ਜੈ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ!" ਵਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੋਵਿੰਦ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਤੇ ਸਦਾ-ਥਿਰ ਹੈ, ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੈਨੂੰ ਭਗਤ ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਸਤੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਪੂਜਦੇ ਹਨ? ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ।" ਵਰਾਹ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਕਿ ਧਨ ਜਾਂ ਪਾਠ ਨਾਲ; ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਤਪ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹਨ। "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮ, ਮਨ ਤੇ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਲਗਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਤ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਅਹਿੰਸਾ, ਸੱਚਾਈ, ਅਚੋਰੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ—ਇਹ ਮਨ ਦੇ ਵਰਤ ਹਨ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਧਾਰਕ। "ਏਕਾਗ੍ਰ ਭਗਤੀ, ਰਾਤ ਦਾ ਉਪਵਾਸ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਵਰਤ—ਇਹ ਸਰੀਰਕ ਵਰਤ ਹਨ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਨਹੀਂ।