ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਰੱਖੀ, "ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਰਚਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹਿੱਸਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ? ਇਸ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਯਜਨ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ ਮੋਹ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿਚ ਫਸ ਗਏ ਹਨ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਵੀ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰੋ। ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਵ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚੇ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਲਾਲ ਤੇ ਪੀਲੇ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਉਹ ਜੋ ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਨੂੰ ਜਨੇਊ ਵਾਂਗ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਡਰਾਉਣੀ ਹਾਸੇ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੁਖ ਵਾਲੇ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਪੂਸ਼ਣ ਦੇ ਦੰਦ ਤੋੜਣ ਵਾਲੇ, ਭਗਾ ਦੀ ਅੱਖ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਬਲਿਦਾਨੀ ਬੈਲ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਅੰਧਕ ਦੇ ਵਧਨਹਾਰ, ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਵਿਖਰੀਆਂ ਜਟਾਂ ਵਾਲੇ, ਭੈਰਵ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਸੀਸ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਚੋਟੀ ਵਾਲੇ, ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਖੋਪੜੀ ਧਾਰਕ, ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ, ਦਰੂ ਵਣ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਤੇਜ਼ ਭਾਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਸੱਪਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ, ਨੀਲੇ ਗਲੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ, ਭਿਆਨਕ ਲਾਠੀ ਵਾਲੇ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਅੱਗ ਦੇ ਮੁਖ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਵੇਦਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ, ਯਜਨ ਦੇ ਰੂਪ, ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਯਗਨ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭੈਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਤਾ, ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ੰਭੂ, ਭਵ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਭਿਆਨਕ, ਮਹਾਦੇਵ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਕਾਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਸਦਾ ਧਨੁਧਾਰੀ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ। ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਦੇਵਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਭਵ, ਸਾਨੂੰ ਵੇਦ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਗਿਆਨ ਜਲਦੀ ਦਿਓ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਯਜਨ ਦਾ ਰਾਜ਼ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।" ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਕਠੇ ਮੇਰੇ ਪਸ਼ੂ ਹੋਵੋਗੇ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪਤੀ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾਵੋਗੇ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰ ਲਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਹੋ ਗਏ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਬਿਨਾਂ ਸੰਦੇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਹੋਵੇਗੀ।" "ਉਸ ਦਿਨ, ਜੋ ਭਗਤ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਗੇ, ਉਹ ਦਵਿਜਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗਹੂੰਦੇ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰਨ।" ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਭਗਾ ਤੇ ਪੂਸ਼ਣ ਦੇ ਯਜਨ ਤੋਂ ਦੰਦ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਭਗਤ ਹਰ ਸਵੇਰੇ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੁਣ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸੁਣ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰਗਣਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵ ਰਚਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ।" ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਸੁੱਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਗਹਿਰੀ ਧਿਆਨ ਲਗਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਮਿਲਾਪ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਸੁੱਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਨਿਕਲੇ, ਜੋ ਧੂੰਏਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਰੰਗ ਤੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਆਓ, ਅਸੀਂ ਪੀਈਏ," ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ 'ਸੋਮ' ਆਖਿਆ। ਉਹ ਉੱਤੇ ਵਧਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਤਪ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਜਿਹੜੇ ਉੱਤੇ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਲੰਬੇ ਪਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਘਰੇਲੂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਿਤਰ ਹੋਵੋਗੇ।" ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਉਹ ਨਾਂਦੀਮੁਖ ਪਿਤਰ ਕਹਾਏ। ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲਾਭ ਵਾਲੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਜੋ ਅਗਨਿ ਰਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯਮਤ, ਆਵਸ਼੍ਯਕ, ਇੱਛਿਤ ਅਤੇ ਪੱਖਵਾਰੀ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ। ਕਸ਼ਤ੍ਰੀਅ ਜੋ ਬਾਹਰੀ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਘੀ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹਨ। ਸ਼ੂਦਰ ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀਅਨੁਸਾਰ, ਪਰ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਪੂਜਾ ਕਰਨ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਸ਼ਤ੍ਰੀਅ ਤੇ ਵੈਸ਼ ਅਗਨਿ ਨਹੀਂ ਰਖਦੇ, ਉਹ ਘਰ ਦੀ ਅੱਗ ਅੱਗੇ, ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿਤਰ ਇੱਛਤ ਵਸਤੂਆਂ—ਜੀਵਨ, ਯਸ਼, ਧਨ, ਪੁੱਤਰ, ਗਿਆਨ, ਉੱਚ ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਯਾਦਾਸ਼ਤ—ਪਰਸਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੱਖਣੀ ਮਾਰਗ ਨਾਮਕ ਰਾਹ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹਨ। ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਰਚੇ। ਪਿਤਰਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਜੀਵਨ ਨਿਰਵਾਹ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਧਨ ਦਿਓ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸੁਖੀ ਹੋ ਸਕੀਏ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਅਮਾਵਸਿਆ ਤੁਹਾਡੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਉਸ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਤੁਸੀਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਤਿਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨਗੇ, ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਸੰਤੋਖ ਪਾਵੋਗੇ—ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤਿਲ ਦਾਨ ਕਰਨ; ਪਿਤਰ ਪਰਮ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਜਲਦੀ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਅਤ੍ਰੀ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੋਮ ਸਨ, ਜੋ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਜਵਾਈ ਬਣੇ।" ਦਕ੍ਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਤਾਈ (27) ਧੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੋਮ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਰੋਹਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ। ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੋਮ ਸਿਰਫ਼ ਰੋਹਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ, ਹੋਰ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਬਾਕੀਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਕੋਲ ਅਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਵੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆ ਕੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਭ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਤਦ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਲੁਕ ਜਾ।" ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸੋਮ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਸੋਮ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਤਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋਵੇ: ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਤੂੰ ਇਹ ਸਦਾ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਵੀਂ।