ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਜੀਵ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਵਿਚ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਅਤੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਅਵਿਆਕਤ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਹੀ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ—ਇਸ ਗੱਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਈਸ਼ਵਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਕੁਦਰਤੀ ਜਨਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਵੀ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਸਰਵੋਚ ਤੇ ਅਬਿਨਾਸੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਕੀ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?” ਤਦ ਸ੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮਤਸਯ, ਕੂਰਮ, ਵਰਾਹ, ਨਰਸਿੰਹ, ਵਾਮਨ, ਰਾਮ, ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਬੁੱਧ ਤੇ ਕਲਕੀ—ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਦਸ ਰੂਪ ਹਨ। ਇਹ ਰੂਪ, ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਧਾਰਕ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪੌੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ-ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰੂਪ ਸੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਰੂਪ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ; ਉਹ ਅਸੀਂ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਰੂਪ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਰਜ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੇ ਚਲਾਓ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪਹਾੜ-ਧਾਰੀ, ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੂਪ ਹੈਂ; ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਅੱਗ। ਚੌਥਾ ਰੂਪ ਹਵਾ ਹੈ, ਪੰਜਵਾਂ ਆਕਾਸ਼—ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਖੇਤ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਹੈ। ਇੰਝ, ਤਿੰਨ ਤੇ ਅੱਠ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੈ; ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ—ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ?” ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਜਦ ਨਾਰਦ ਨੇ ਐਸਾ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ।” ਸ੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੱਤ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ। ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਉੱਚਾ ਨਾਰਾਇਣ-ਮਈ ਬ੍ਰਹਮ ਜਪ ਕੇ, ਸਵਯੰਭੂਵ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੇ, ਹੋਰ ਇੱਕ ਕਥਾ ਸੁਣ, ਜੋ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀਨ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਦੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਸ਼ਵਸ਼ਿਰਾ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਨਿਆਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਯੱਗ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਉੱਤੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਤਦ ਉੱਚ ਕੋਟੀਆਂ ਦੇ ਯੋਗੀ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕਪਿਲ ਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜੈਗੀਸ਼ਵਯਾ, ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਫ਼ੌਰਨ ਉਠ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਗਵਾਨੀ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਉਹ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਦ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਤੇਜ਼-ਧਾਰੀ ਤੇ ਯੋਗ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਏ ਹੋਏ, ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ: ਪਰਮ ਨਾਰਾਇਣ, ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?” ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਸ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਤੂੰ ਗੁਰੂ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਾਂ।” ਅਸ਼ਵਸ਼ਿਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਨਿਪੁੰਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋ, ਤਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਕਿਵੇਂ ਆਖ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਜਨਾਰਦਨ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ, ਚਕਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਹੈ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਹੈ—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?” ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਤਾਂ 'ਚ ਅਡੋਲ ਸਨ, ਹੱਸ ਪਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਵੇਖ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਕਪਿਲ ਆਪ ਵਿਸ਼ਨੂ ਬਣ ਗਿਆ, ਤੇ ਜੈਗੀਸ਼ਵਯਾ ਤੁਰੰਤ ਗਰੁੜ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਉਠੀਆਂ, ਜਦ ਸਾਰੇ ਨੇ ਅਨੰਤ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਜਲੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਸੰਤੋ, ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਓ; ਇਹ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਭੀ-ਕਮਲ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਨਮਿਆ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਰੁਦ੍ਰ; ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।” ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਦੋ ਮਹਾਨ ਸੰਤ ਉੱਚਤ ਯੋਗ ਕਰਮ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯੋਗ ਮਾਇਆ—ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਕਪਿਲ ਪਦਮਨਾਭ ਬਣ ਗਿਆ, ਜੈਗੀਸ਼ਵਯਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬਣ ਗਿਆ; ਉਹ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਬੱਚਾ ਹੈ; ਇੰਝ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਸਭ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੰਝ ਹੀ ਹੈ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ। ਫਿਰ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਗੱਲ ਦੇ ਅੰਤ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੱਛਰ, ਖਟਮਲ, ਜੂੰ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ, ਪੰਛੀ ਤੇ ਸੱਪ ਆ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਘੋੜੇ, ਗਾਂ, ਹਾਥੀ, ਸਿੰਘ, ਬਾਘ, ਗਿੱਦੜ, ਹਿਰਨ, ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ, ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਕੀੜੇ—ਇਹ ਸਭ ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਿੱਸਣ ਲੱਗੇ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ। ਇਹਨਾਂ ਬੇਅੰਤ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ; ਜਦ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇਹ ਕੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੈਗੀਸ਼ਵਯਾ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਕਪਿਲ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਅਸ਼ਵਸ਼ਿਰਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੂਛਿਆ, “ਹੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਇਹ ਸਭ ਕੀ ਹੈ?” ਉਹ ਦੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਇੱਥੇ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ ਤੇ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ। ਇਹ ਹਨ ਸਰਵ-ਗਿਆਨੀ ਦੇ ਗੁਣ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਵਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ; ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ, ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਕੋਮਲ, ਕਿਤੇ ਵੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਅਰਥਪੂਰਨ ਹਨ। ਪਰ ਸੱਚਮੁੱਚ, ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਹਰ ਇਕ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਇਕ ਥਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਇਹ ਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੇਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਬਣੇ; ਇੰਝ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਸਭ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ।