ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਉਹ ਥਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਖੁਦ ਅੰਧਕਾਸੁਰ ਵਲ ਮੋੜੇ। ਉਥੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਮਹਾਨ ਤੇ ਰੋਮਾਂਚਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਦੈਤਿਆ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਿਥੇ ਜਿਥੇ ਅੰਧਕਾਸੁਰ ਦੇ ਲਹੂ ਦੀ ਬੂੰਦ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਅਣਗਿਣਤ ਨਵੇਂ ਅੰਧਕਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਏ, ਜੋ ਬੜੇ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਬੇਹੱਦ ਵਧ ਗਏ। ਇਹ ਅਸਚਰਜਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦੇਖ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਯੁੱਧ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਅੰਧਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਉੱਤੇ ਚੁਭਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਪਰਮਪਿਤਾ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ, ਅੰਧਕਾ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀ ਨੋਕ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਤਾਂਡਵ ਨ੍ਰਿਤਯ ਕੀਤਾ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਹੋਰ ਅੰਧਕਾ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮਪੁਰਖ ਨਾਰਾਇਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸੰਘਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਲਹੂ ਦੀ ਧਾਰਾਂ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਛਿੱਜਣ ਕਾਰਨ, ਅੰਧਕਾ ਦੇ ਲਹੂ ਤੋਂ ਨਿਰੰਤਰ ਹੋਰ ਅੰਧਕਾ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਨਿਕਾਲੀ। ਉਹ ਲਪਟ ਇਕ ਦੇਵੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਗਟ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਲੋਕ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਕਾਰਤਿਕੇਯ, ਇੰਦਰ, ਯਮ, ਵਰਾਹ ਅਤੇ ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰੂਪ ਦੇਵੀਆਂ ਰਚੀਆਂ। ਇਹ ਦੇਵੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਰਚੀ ਗਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਅੱਠ ਮਾਤਾਵਾਂ ਬਣੀਆਂ। ਜੋ ਕਾਰਣ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਇਹ ਅੱਠ ਮਾਤਾਵਾਂ: ਕਾਮ (ਇੱਛਾ), ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮਾਨ, ਮੋਹ, ਮਤਸਰ, ਛਲ ਅਤੇ ਦ್ವੇਸ਼ ਹਨ। ਇੱਛਾ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰੀ ਹੈ, ਕ੍ਰੋਧ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਲੋਭ ਵੈਸ਼ਨਵੀ, ਮਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ। ਮੋਹ ਸਵਯੰਭੂ ਹੈ, ਕੌਮਾਰੀ ਮਤਸਰ (ਈਰਖਾ) ਹੈ, ਇੰਦ੍ਰਜਾ ਵੀ ਮਤਸਰ ਹੈ; ਜੋ ਯਮ ਦਾ ਦੰਡ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਹ ਛਲ ਹੈ ਅਤੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਵਰਾਹ ਹੈ। ਇਹ ਅੱਠ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਆਤਮਿਕ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅੰਧਕਾ ਦੇ ਲਹੂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ, ਜੋ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ, ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਰੂਪੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪਾਵਨ ਉਤਪੱਤੀ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਮਾਤਾਵਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਠਵੀਂ ਤੀਥੀ (ਅਸ਼ਟਮੀ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦਿੱਤੀ; ਜੋ ਭਗਤਿ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਬਿਲਵ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਤਾਵਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸੁਖ ਤੇ ਆਰੋਗਤਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮਾਇਆ, ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਕਾਟਿਆਯਨੀ—ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਆਦਿ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ, ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ?" ਮਹਾਤਪ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ ਨਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਵਰੁਣ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਸੀ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਲਈ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਸੁਕਾ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਉਸਨੂੰ ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਦੁਖੀ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਕਿ ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਐਸਾ ਵ੍ਰਤ ਲੈ ਬੈਠਾ?" ਮਹਾਤਪ ਨੇ ਦੱਸਿਆ: "ਇੱਕ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤ੍ਵਸਟਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੇ ਅਜੇਯੋਧਾ ਸੀ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਫੇਨ ਨਾਲ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਫੇਨ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ ਹੋਇਆ। ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਵੈਰਤਾ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਵੈਤ੍ਰਵਤੀ ਨਦੀ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਆਈ। ਉਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ? ਸੱਚ ਦੱਸ।' ਨਦੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ: 'ਮੈਂ ਜਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਹਾਨਾਤਮਾ ਵਰੁਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਵੈਤ੍ਰਵਤੀ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਚਾਹ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਪਾਪ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ।' ਉਸ ਦੇ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ, ਰਾਜਾ ਵਾਸਨਾ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕੀਤਾ। ਫੌਰਨ ਹੀ, ਵੈਤ੍ਰਵਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ ਸੀ। ਵੈਤ੍ਰਵਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵੈਤ੍ਰਾਸੁਰ ਕਹਾਇਆ। ਉਹ ਬੜਾ ਬਲਵਾਨ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪ੍ਰਾਗਜੋਤਿਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਯੁਵਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਯੋਗ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਜਿੱਤ ਲੈਣੀ। ਸੱਤਾਂ ਦਵੀਆਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਉਹ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਅੱਗ, ਫਿਰ ਯਮ, ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ, ਵਰੁਣ, ਵਾਯੁ, ਕੁਬੇਰ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਇੰਦਰ ਹਾਰ ਕੇ ਅੱਗ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਅੱਗ ਯਮ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਯਮ ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਨਿਰ੍ਰਿਤੀ ਵਰੁਣ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਵਰੁਣ, ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਵਾਯੁ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਵਾਯੁ, ਇੰਦਰ ਆਦਿਕ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਕੁਬੇਰ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਕੁਬੇਰ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਈਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਚਲ ਪਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਦੈਤ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਗਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਲੋਕ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਜੇਯ ਸਮਝ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਗੁਪਤ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਤਜਨ ਤੇ ਸਿੱਧ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਗਾਇਤਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਖੇਤਰ-ਵਿਦਿਆ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪੁਕਾਰਿਆ: "ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸਾਰੇ ਦੇਵ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੋ! ਅਸੁਰ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਓ!" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਵੇਖ ਕੇ ਸੋਚਿਆ: "ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨਾ ਅਸੁਰ ਹਨ, ਨਾ ਦੇਵਤਾ—ਇਹ ਮਾਇਆ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਕੀ ਹੈ?" ਜਦ ਉਹ ਐਸਾ ਸੋਚ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਨਿਕਲੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਚਿਹਰਾ ਹਾਰ ਅਤੇ ਮੁਕੁਟ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੱਠ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਇਕ ਵਿਚ ਦਿਵਯ ਅਸਤਰ ਸ਼ੋਭ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਚੱਕਰ, ਸ਼ੰਖ, ਗਦਾ, ਪਾਸ, ਖੜਗ, ਘੰਟੀ, ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਸਤ੍ਰ ਸਨ, ਤੇ ਕਮਰ ਉੱਤੇ ਤਰਕਸ਼ ਲਟਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਅਸੁਰਾਂ ਤੇ ਦੈਤਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ, ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪਰਕਟ ਹੋਣ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ।