ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮੋ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ? ਆਪਣੀ ਆਮਦ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।" ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬੜੀ ਵਿਨਤੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅੰਧਕ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਰਾਖੇ ਬਣੋ, ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਡਾ ਨਮਨ ਹੈ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੰਧਕ ਤੋਂ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਆਓ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਮਹਾਂਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਰਵ, ਮਹਾਂਦੇਵ, ਕੋਲ ਚੱਲੀਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸ਼ਰਨ ਲਵੀਂ।" ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਧਕ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜਦ ਤੱਕ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਛੂਹੇ, ਉਹ ਅਜੇਯ ਰਹੇਗਾ। ਪਰ, ਸਾਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੇਵਲ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਸੰਹਾਰੀ ਹੈ, ਉਸ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਚੱਲੀਏ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਭਵਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹੋ, ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ? ਜੋ ਆਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ।" ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਭਗਵਨ, ਅਸੀਂ ਅੰਧਕ ਦੇ ਵਧਦੇ ਅਤਿਆਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਓ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਦੁਸ਼ਟ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਦੇਵਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਦੱਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਓਦੋਂ ਹੀ ਅੰਧਕ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਲੈ ਕੇ ਉਥੇ ਆਇਆ। ਉਹ ਚਾਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ, ਭਵਾ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਰਨ ਤੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਨੂੰ ਛੀਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਇਆ। ਉਸਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਡਰ ਗਏ ਤੇ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਲਏ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸਾਥੀ ਬਣ ਗਏ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਵਾਸੁਕੀ, ਤੱਖਸ਼ਕ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਹਿਣੇ, ਕਰਧਨੀ ਤੇ ਜਨੇਊ ਵਜੋਂ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਨੀਲਾ ਨਾਮਕ ਦੈਤਿਆ ਰਾਜਾ, ਹਾਥੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਭਵਾ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਨੰਦੀ ਨੇ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਤੇ ਵਿਰਭਦਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਵਿਰਭਦਰ ਨੇ ਸਿੰਘ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਹਾਥੀ ਦੀ ਕਾਲੀ ਖਾਲ, ਜੋ ਕਾਜਲ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਵਿਰਭਦਰ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਹ ਖਾਲ ਆਪਣਾ ਵਸਤ੍ਰ ਬਣਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਹਾਏ। ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਡਰਾਉਣਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੈਨਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਅੰਧਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜ ਪਏ। ਫਿਰ ਦੇਵਤੇਆਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਰੀ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ। ਇੰਦ੍ਰ, ਹੋਰ ਲੋਕਪਾਲ, ਸਕੰਦ (ਕਾਰ्तਿਕੇਯ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲੜਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਹ ਜੰਗ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨਾਰਾਇਣ ਕੋਲ ਗਏ ਤੇ ਕੈਲਾਸ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਮਹਾਨ ਜੰਗ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਨੁ), ਗਰੁੜ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਚਕਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਓਥੇ ਪਹੁੰਚੇ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਹਰੀ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਹੋਰ ਉਤਸ਼ਾਹੀਤ ਹੋਏ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਦਿਲ ਛੱਡ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਦੇਵਤੇ ਮੈਦਾਨ ਛੱਡ ਗਏ, ਤਦ ਰੁਦ੍ਰ ਖੁਦ ਅੰਧਕ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਉਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਰੌਂਗਟੇ ਖੜੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਉਥੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਅੰਧਕ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਅੰਧਕ ਦਾ ਲਹੂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗਦਾ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਅਣਗਿਣਤ ਹੋਰ ਅੰਧਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਤੇ ਉਹ ਸਭ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸਨ। ਇਹ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਅੰਧਕ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਉੱਤੇ ਉਠਾ ਲਿਆ ਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਉੱਤੇ ਵਧਾ ਕੇ ਨਾਚਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ-ਜਿਹੜੇ ਅੰਧਕ ਉੱਠ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚਕਰ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਅੰਧਕ ਵਾਰ ਵਾਰ ਘਾਇਲ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਕੋਪ ਤੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਇੱਕ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਨਿਕਲੀ। ਉਹ ਲਪਟ ਇੱਕ ਦੇਵੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਗਈ, ਜਿਸਨੂੰ ਯੋਗੀ ਲੋਕ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਹੋਰ ਦੇਵੀ, ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਕਾਰਤਿਕੇਯ, ਇੰਦ੍ਰ, ਯਮ, ਵਰਾਹ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨੇ ਰਚੀ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਦਾ ਰੂਪ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਨੂੰ ਉਥਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਕਹਾਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਠ ਮਾਤਾਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਜੋ ਕਾਰਨ ਇੱਥੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਆਠ ਮਾਤਾਵਾਂ—ਕਾਮ (ਇੱਛਾ), ਕ੍ਰੋਧ (ਗੁੱਸਾ), ਲੋਭ, ਮਦ (ਅਹੰਕਾਰ), ਮੋਹ (ਭ੍ਰਮ), ਮਾਤਸਰ (ਈਰਖਾ), ਮਾਇਆ (ਛਲ), ਤੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ (ਵੈਰ)—ਇਹ ਸਾਰੀ ਮਾਤਾਵਾਂ ਹਨ। ਕਾਮ ਨੂੰ ਯੋਗੇਸ਼ਵਰੀ, ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਲੋਭ ਨੂੰ ਵੈਸ਼ਨਵੀ, ਮਦ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਜਾਣੋ। ਮੋਹ ਸਵਯੰਭੂ ਹੈ, ਕੌਮਾਰੀ ਨੂੰ ਮਾਤਸਰ, ਇੰਦ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤਸਰ, ਯਮਦੰਡਧਾਰਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਤੇ ਵਰਾਹ ਨੂੰ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਮੰਨੋ। ਇਹ ਆਠ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ, ਜਦ ਅੰਧਕ ਦਾ ਲਹੂ ਬਹੁਤ ਵਧ ਚੁਕਾ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਅੰਧਕ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲਈ। ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਜੋਂ ਸੁਣਾਇਆ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੇ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਜਨਮ ਕਥਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਠਵੀਂ ਤਿੱਥੀ (ਅਸ਼ਟਮੀ) ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਬਿਲਵਾ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਾਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸੁਖ ਤੇ ਸਿਹਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਾਇਆ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ? ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ, ਕਾਤਿਆਯਨੀ—ਜੋ ਆਦਿ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੁੱਖਮ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈਆਂ?" ਮਹਾਤਪਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇੱਕ ਵਾਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਸੀ ਸਿੰਧੁਦਵੀਪ। ਉਹ ਵਰੁਣ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਜਨਮੇ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਤਪ ਨਾਲ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਸੁਕਾ ਕੇ, ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।