ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਦੇ ਗੱਲ ਹੈ, ਦੇਵਤੇ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਗਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸਾਨੂੰ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਇੱਕ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦਿਓ। ਇਹੀ ਸਾਡੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਓ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜੋਗੀ ਆਵੇਗਾ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਅਚਿੰਤਯ ਹੋਵੇਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹਰਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਵੇ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਨਮਜਾਤ ਗਿਆਨ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਕਈ ਜੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣਦਾ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਦੇਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ 'ਅਹੰਕਾਰ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਇਹੀ ਦੇਵਤਾ ਸੈਨਾ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਪ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਮਹਾਦੇਵ, ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਸਿੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲੋਂ ਖੇਡ ਲਈ ਸਾਥੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਖੇਡ ਲਈ ਇਕ ਮੁਰਗਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਦੋ ਸਾਥੀ - ਸ਼ਾਖਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾ। ਹੇ ਕੁਮਾਰ, ਤੂੰ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਅਗਵਾ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਹੋਵੇਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਭ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਹਾਂਦੇਵ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸਕੰਦ, ਸੈਨਾ ਦੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਹਾਨ ਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਸਾਡੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਬਣ। ਹੇ ਛੇ-ਮੁਖੀ, ਹੇ ਸਕੰਦ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਪਤੀ, ਹੇ ਮੁਰਗਾ-ਧਾਰੀ, ਅੱਗ ਦੇ ਪੁੱਤਰ!” “ਹੇ ਕੰਪਣ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕੁਮਾਰਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਸਕੰਦ, ਜੋ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀੜਨ ਵਾਲੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋ, ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਕ੍ਰੌਂਚ ਦੇ ਸੰਹਾਰੀ, ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੇ ਜਨਮੇ ਹੋਏ!” “ਹੇ ਭੂਤਾਂ ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅੱਗ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਰਮਣੀਯ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਂਭੂਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ!” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵਡਿਆਈ ਹੋਣ ਤੇ ਭਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਗਟਤਾ ਪਾਈ। ਉਹ ਐਨਾ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਜਿਵੇਂ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਜਾਣ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੜਕਾ ਦੇਂਦੀਆਂ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਗੁਰੂ, ਅੱਗ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਖਿਆ?” ਮਹਾਤਪਾ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਪਹਿਲੇ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਸੁਖਸ਼ਮ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ, ਅੱਗ, ਹੋਰ ਮਾਤਾਵਾਂ ਤੇ ਗਿਰਿਜਾ – ਇਹ ਸਭ ਗੁਹਾ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਤਮ ਗਿਆਨ ਦਾ ਰਾਜ਼, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।” “ਸਕੰਦ ਆਪ ਹੀ ਮਹਾਂਦੇਵ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਛੇਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾਸੀ ਦਿਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿੱਤਾ। ਜੋ ਵੀ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਨਿਯਮਤ ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਪਾਉਂਦਾ, ਗਰੀਬ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਧਨ ਪਾਉਂਦਾ, ਤੇ ਜੋ ਮਨ ਵਿਚ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਘਰ ਵਿਚ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦੇ ਇਸ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਸਿਹਤ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।” ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਮਹਾਤਪਾ, ਇਹ ਸਰੀਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ।” ਮਹਾਤਪਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਕੋ, ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਚਮਕ ਉਠਿਆ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੂਰਜ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹਲਚਲ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਸਿੱਧ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਉਸ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹਿਲਣ ਵਾਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਰੀਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੈਦਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਰਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਭਾਸਕਰ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦਿਵਾਕਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਗਤ ਦਾ ਮੂਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਦਿਤਿਆ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਪਰ ਉਹ ਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਜਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਉਸ ਵਿਚੋ ਹੀ ਨਿਕਲੇ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਜਗਤ ਦੇ ਆਦਿ ਹੋ, ਆਪਣੇ ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਜਗਤ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਹੁਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉੱਠ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਿਆਓ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਸਾੜੋ, ਹੇ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ।’” “ਤੁਹਾਡੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਹੇ ਸੂਰਜ, ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਫੈਲਦੀ ਹੈ। ਯਜੁਰਵੇਦ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਤੇਜ਼ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਤੁਹਾਡਾ ਰਥ ਦਾ ਪਹੀਆ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੂਰਜ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਦੇਵਤਾ, ਸਾਰੇ ਚਲਣ ਤੇ ਅਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ। ਵਰਨ ਤੇ ਯਮ, ਦਾਦਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਭੂਤ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੋਵਾਂ ਹੈ।” “ਤੁਸੀਂ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਦੇਵਲੋਕ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਪਿਤਰ ਆਖਦੇ ਹਨ ‘ਸ਼ਾਂਤੀ ਵੱਲ ਵਧੋ।’ ਤੁਸੀਂ ਵੇਦਾਂਤ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਯਜਨਾਂ ਵਿਚ ਸੱਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਅਸਲ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼੍ਣੂ ਹੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, ‘ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ, ਸਾਨੂੰ ਬਲਵਾਨ ਨਾ ਹੋਵੋ।’” “ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੜਨ ਮਿਟ ਗਈ; ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ। ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਐਸਾ ਸੂਰਜ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਸਕਰ ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।” “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਦੱਸੀ। ਹੁਣ ਪਹਿਲੇ ਮਨਵੰਤਰ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣੋ।” ਮਹਾਤਪਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅੰਧਕ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਮਹਾਂ ਬਲਵਾਨ ਅਸੁਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਤੋਂ ਵਰ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੈਰੂ ਪਰਬਤ ਛੱਡ ਗਏ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸਕੰਦ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਆਸਥਾ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੈ।