ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪਸ਼ੂ—ਬਹੁਤ ਡਰੇ ਹੋਏ ਆਏ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ: “ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਜਦੋਂ ਸੱਪ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਪਸ਼ੂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਇਆ, ਪਰ ਹੁਣ ਸੱਪ ਇਸ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ; ਇਹ ਬੁਰਾਈ ਜਾਣ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਰੋ।” ਬ੍ਰਹਮਾ, ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾਓ, ਡਰੋ ਨਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਜੀਵ, ਆਤਮ-ਜਨਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਜਦ ਜੀਵ ਚਲੇ ਗਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਵਾਸੁਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲੱਗੇ: “ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਇੱਕ ਹੋਰ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ, ਸਵਾਇੰਭੂ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿਚ, ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੀ ਵੱਡੀ ਨਸ਼ਟਤਾ ਹੋਵੇਗੀ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੱਪ ਡਰਦੇ ਹੋਏ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਡਾ ਸੁਭਾਵ ਟੇੜਾ ਬਣਾਇਆ; ਸਾਨੂੰ ਤੀਖਾ ਵਿਸ਼, ਕ੍ਰੂਰਤਾ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਨਜ਼ਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੇ ਅਚੂਤ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕੀਤਾ—ਹੁਣ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕੋ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਟੇੜੀ ਮੰਨਤਾ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਡਰ-ਭੈਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਹਰ ਵੇਲੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ?” ਸੱਪਾਂ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਸਾਡੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਯਮ, ਵੱਖਰੇ ਘਰ ਤੇ ਹੱਦਾਂ ਬਣਾਓ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: “ਮੈਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।” “ਪਾਤਾਲ, ਵਿਟਾਲ ਤੇ ਹਾਰਮਯ—ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਘਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਉਥੇ ਜਾਓ। ਉਥੇ, ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਅਨੇਕ ਸੁਖ ਭੋਗੋ; ਸੱਤਵੀਂ ਰਾਤ ਤਕ ਉਥੇ ਰਹੋ। ਫਿਰ, ਵੈਵਸਵਤ ਯੁੱਗ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੇ, ਤੁਸੀਂ ਕਾਸ਼ਯਪ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸੁਪਰਣ ਦੇ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣ ਜਾਓਗੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਸੰਤਾਨ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ ਦੁਆਰਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਪਰ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੋ ਸੱਪ ਕ੍ਰੂਰ ਤੇ ਅਣਆਖੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਆਵੇਗਾ; ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ। ਜਦ ਸਮਾਂ ਆਵੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਡੱਸੋ, ਪਰ ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏ। ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਮੰਤ੍ਰ, ਜੜੀਆਂ, ਜਾਂ ਗਰੁੜ-ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ, ਜਾਂ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਡਰੋ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਾ ਸੋਚੋ, ਨਾ ਕਰੋ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇਹ ਆਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੱਪ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਹ ਤੇ ਆ ਗਏ ਤੇ ਰਸਾਤਲ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਭੋਗਣ ਲੱਗੇ। ਚੌਹਾਂ-ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ਾਪ ਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਇਹ ਸਭ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾਵਾਂ ਲਈ ਪੰਜਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਤਾਰੀਖ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਦਿਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ, ਖੱਟਾ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਮਿਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪ੍ਰਜਾਪਾਲ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ, ਕਾਰਤਿਕੇਯਾ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮਿਆ? ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ।” ਮਹਾਤਪਾ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ: “ਸਭ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜਨਮਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰੈ-ਵਿਧੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮਹਤ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਇਹੀ ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜਾਂ ਸ਼ਿਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨੂੰ ਉਮਾ ਜਾਂ ਲੋਟਸ-ਆਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼੍ਰੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਅਹੰਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਹਾ, ਸੈਨਾਪਤੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਸੁਣੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਰਾਏਣ ਜਨਮਿਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ; ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਹੋਰ, ਜਿਵੇਂ ਸਵਾਇੰਭੂ ਤੇ ਮਰੀਚੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਮਨੁੱਖ, ਪੰਛੀ, ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਨਮਿਆ—ਇਹੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਜਦ ਰਚਨਾ ਫੈਲੀ, ਤਾਕਤਵਰ ਦੇਵ ਤੇ ਦਾਨਵ, ਵੈਰ ਲੈ ਕੇ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲੱਗੇ, ਹਰ ਕੋਈ ਜਿੱਤ ਲੈਣ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖਦਾ। ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ, ਫਿਰ ਹਿਰਣਯਾਕਸ਼, ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ, ਵਿਚਿੱਤੀ, ਭੀਮਾਕਸ਼ ਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਹਾਦਰ, ਵੱਡੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿਚ, ਤੇਜ਼ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੰਦੇ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਤੁਾਡੀ ਫੌਜ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨਹੀਂ। ਇੰਦਰ ਅਕੇਲਾ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਇਸ ਲਈ, ਜਲਦੀ ਇੱਕ ਸੈਨਾਪਤੀ ਲੱਭੋ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦੋ।” ਚੌਹਾਂ-ਮੁਖੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ: “ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ, ਚਾਰਣ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਾ ਕੇ, ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ, ਤਿੰਨ-ਆਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਉਮਾ ਦੇ ਪਤੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਪਵਨ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਸ਼ੰਕਰ—ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਏ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਹੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ-ਧਾਰੀ, ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼, ਅਚੂਤ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਟਾ ਵਿਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨਵਾਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਤੂੰ ਆਦਿ-ਦੇਵ, ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼, ਹਰੀ, ਭਵ, ਮਹਾਨ ਸੁਆਮੀ, ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਵਿਨਾਸੀ, ਭਾਗਾ ਦੀ ਅੱਖ ਦਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਵੈਰੀ, ਵृष-ਧਾਰੀ—ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ, ਸਾਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।