ਮਹਾਰਾਜਾ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਤਪੱਸਿਆ ਵੱਲ ਲਾ ਕੇ ਸਰਸਵਤਾ ਨਾਂ ਦੇ ਝੀਲ, ਜੋ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਪੁਰਾਤਨ, ਆਦਿ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਵਿਅਕਤੀ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦ ਮੈਂ ਉਹ ਉੱਤਮ ਸਤੋਤ੍ਰ ਜਪਿਆ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਬ੍ਰਹਮ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਮुझ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਉੱਚਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਨ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।" ਨਾਰਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਮ, ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਅਮਰ, ਪੁਰਾਤਨ, ਸਰਵੋਚ, ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਆਦਿ ਆਧਾਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਮੈਂ ਹਰੀ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਪੁਰਾਤਨ, ਅਤੁੱਲ ਅਤੇ ਆਦਿ ਦੇਵ, ਜੋ ਨਿਰਾਲਾ ਤੇ ਅੰਤਹੀਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਆਸ਼ਰਮ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਜਦ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਤ ਰਹੇ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਨਾਰਾਇਣ ਮੇਰਾ ਆਸ਼ਰਯ ਹੋਣ। ਮੈਂ ਸਦਾ ਉਸ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਰਮ, ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਪੁਰਾਤਨ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਧੀਰਜ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ, ਅਮਰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿਰ, ਅਨੰਤ ਪੈਰ, ਕਈ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਨਾਸ਼ਵੰਤ ਤੇ ਅਨਾਸ਼ਵੰਤ, ਸ਼ੀਰ ਸਾਗਰ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿੰਨ, ਨੌ ਅਤੇ ਇਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਤਰਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ, ਤਿੰਨ ਅੱਗਾਂ, ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਲਕੜ, ਤਿੰਨ ਯੁੱਗਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਪਾਰ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਉਹ ਸਫੈਦ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿਚ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ, ਦੁਆਪਰ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪੁਰਾਤਨ, ਤੇ ਕਲਿ ਵਿਚ ਹਰੀ, ਜਿਸਦਾ ਰੂਪ ਕਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬਾਂਹਾਂ ਤੋਂ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਜੰਗ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੈਸ਼, ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ—ਮੈਂ ਉਸ ਸਰਵਰੂਪੀ, ਪੁਰਾਤਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ, ਪਰਮ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ, ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕਰਮ ਲਈ ਆਏ, ਗਦਾ ਤੇ ਢਾਲ ਫੜੇ, ਹੱਥ ਉੱਠਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਅਪਾਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਵਰਗੇ ਸੁਰ ਵਿਚ ਕਿਹਾ, "ਇੱਛਾ ਮੰਗੋ।" ਫਿਰ ਮੈਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਅਖੰਡ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾ।" ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਬਾਅਦ ਤੂੰ ਉੱਥੋਂ ਉੱਠੇਂਗਾ; ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਤੇ ਕਾਰਜ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ‘ਨਾਰ’ (ਪਾਣੀ) ਸਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਨਾਰਦ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਤੁਰੰਤ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਤੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਦਿਨ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਹਨ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਲਯ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਦੇਵ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਜਨਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ, ਪਰਮ ਤੇ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਆਤਮਾ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੱਸੋ, ਕੀ ਮਨ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?" ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮਤ੍ਸਯ, ਕੂਰਮ, ਵਰਾਹ, ਨਰਸਿੰਘ, ਵਾਮਨ, ਰਾਮ, ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਬੁੱਧ ਤੇ ਕਲਕੀ—ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਦਸ ਰੂਪ ਹਨ।" "ਇਹ ਰੂਪ, ਹੇ ਜੀਵਧਾਰਣ ਵਾਲੀ, ਦਰਸ਼ਨ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਝਲਕ ਵਾਂਗ ਸੌਪਾਨ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਪਰਮ ਰੂਪ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ; ਉਹ ਸਾਡੀਆਂ ਹੀ ਆਕਾਰਾਂ ਵਿਚ ਤਾਕਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਰਜ ਤੇ ਤਮ ਗੁਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਚਲਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਤੂੰ ਆਪ, ਹੇ ਪਹਾੜ-ਧਾਰੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੂਪ ਹੈਂ; ਦੂਜਾ ਪਾਣੀ, ਤੀਜਾ ਅੱਗ ਹੈ। ਚੌਥਾ ਰੂਪ ਵਾਯੂ ਹੈ, ਪੰਜਵਾਂ ਆਕਾਸ਼; ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਤੇ ਖੇਤਰ-ਗਿਆਤਾ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਤੇ ਇਹ ਅੱਠ ਰੂਪ ਉਸ ਦੇ ਹਨ।" "ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਹੈ; ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ, ਹੇ ਦੇਵੀ—ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ?" ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜਦ ਨਾਰਦ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ, ਤਦ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।" ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।" "ਨਾਰਾਇਣ-ਸ্বরੂਪ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਉਚਿਤ ਜਾਪ ਕਰਕੇ, ਸਵਯੰਭੂਵ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਹੁਣ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀਨ ਨਾਲ ਹੋਈ ਹੋਰ ਘਟਨਾ ਸੁਣ, ਜਦ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।" "ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਅਸ਼ਵਸ਼ਿਰਾ ਨਾਂ, ਜੋ ਬੜਾ ਧਰਮੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਯੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਾਜਾ ਬੈਠਾ ਸੀ; ਤਦ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੋਗੀ ਕਪਿਲ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜੈਗੀਸ਼ਵਯ ਆ ਗਏ।" "ਫਿਰ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ, ਤੁਰੰਤ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਤਿਥਿ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਜਦ ਉਹ ਆਦਰ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿਦਿਆ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੀਣ ਤੇ ਤਿੱਖੇ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।" "ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ: ਹਰੀ, ਪਰਮ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?