ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਇਹ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ — ਜੋ ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਹਨ — ਨੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਹੇ ਦੇਵਤਾ! ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ; ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਹੀ ਇਸ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇਗਾ; ਤੂੰ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਦਕਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, “ਜੋ ਗੌਰੀ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇ।” ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਦਕਸ਼ ਨੇ ਗੌਰੀ — ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਕੁਆਰੀ ਸੀ — ਮਹਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਰੀਤ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਕਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ — ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ — ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਆਂ ਨਾਲ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ; ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵੱਲ ਪਰਤ ਗਏ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ ਆਪਸ ਵਿੱਚ progenitors ਦੀ नगਰੀ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਤਪਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਰੁਦ੍ਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਥੇ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਰੁਦ੍ਰ ਨਾਲ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਯਾਦ ਆਈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਵੇਂ ਅਨਿਆਇ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਯਜਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ, “ਮੈਂ ਹੋਰ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕਰਾਂਗੀ।” “ਮੈਂ ਤਪ ਕਰ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲਵਾਂਗੀ; ਪਰ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਕਸ਼ ਕੋਲ ਕਿਵੇਂ ਜਾਵਾਂ, ਜਿਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ?” — ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਭਵਾ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਧੀ, ਗੌਰੀ, ਮਹਾਨ ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਥੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਉਸ ਨੇ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਗਲਾਇਆ; ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਲ ਕੇ, ਉਹ ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮੀ। ਉਸ ਨੇ ਉਮਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਵਤ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰੀ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, “ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੈ,” ਤੇ ਆਪਣੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੀ। ਜਦ ਉਹ ਹਿਮਾਵਤ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਇੱਕ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਚੁਕੇ ਸਨ, ਹਰ ਕਦਮ ਉੱਤੇ ਥਕਦੇ ਹੋਏ। ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਭਲੀ ਲੜਕੀ, ਮੈਂ ਭੁੱਖਾ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਯੋਗ ਆਹਾਰ ਦੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, auspicious ਉਮਾ, ਹਿਮਾਵਤ ਦੀ ਧੀ, ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਫਲ ਆਦਿ ਦੇਵਾਂਗੀ; ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਨ੍ਹਾ ਲੈ, ਫਿਰ ਜੋ ਚਾਹੇ ਖਾ ਲੈ।” ਉਮਾ ਦੇ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਨੇੜੇ ਵੱਡੀ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਰੁਦ੍ਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਨ੍ਹਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੇ, ਮਾਇਆਵੀ ਮਕਰ (ਕਰੋਡ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਫੜ ਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਕਰ ਵਲੋਂ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਹੋਰ ਇੱਕ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਰੂਪ ਉਮਾ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਕੁਆਰੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਜਲਦੀ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਹੋਰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਉਣੀ ਹੀ ਪਵੇਗੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: “ਹਿਮਾਵਤ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਸ਼ੰਕਰ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੈ; ਤਪ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਈ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੂ ਸਕਦੀ ਹਾਂ?” “ਜੇ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਕਰ ਵਲੋਂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਬਾਹਰ ਨਾ ਕੱਢੀ, ਤਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਹੋਵੇਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” “ਹੋਰ ਪਾਪਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੀ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਚਲ ਪਈ। ਡਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਜਲਦੀ ਗਈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਫੜਿਆ ਤੇ ਜਲ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਲਿਆ; ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤੇ ਜਿਸ ਲਈ ਤਪ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਰੁਦ੍ਰ ਹੁਣ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਫੜੇ ਹੋਏ ਖੜੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਚੁਪ ਹੋ ਗਈ, ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਤਿਆਗ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਭਾਵਾਂ ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲੀ। ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਚੁਪ ਖੜਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਹਲਕਾ ਮੁਸਕਾ ਕੇ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦੀ ਹੈਂ?” “ਹੇ ਸੁਭਾਵਕ, ਜੇ ਤੂੰ ਇਹ ਹੱਥ ਫੜਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਵਿਅਰਥ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵਿਆਹ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਾਂਗਾ।” “ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮਜ਼ਾਕ ਨਾ ਹੋਵੇ,” — ਦੇਵੀ, ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਤੇ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਹੈ, ਲੱਜਾ ਨਾਲ, ਪਰ ਮੁਸਕਾ ਕੇ, ਇਹ ਵਚਨ ਬੋਲੀ। “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਉਪਰਾਲਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪੂਜਿਆ ਸੀ।” “ਹੁਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਮੇਰਾ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਹੈ; ਮੈਂ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਉਸ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਫੜ ਸਕਦਾ ਹੈਂ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਹਿਮਾਵਤ ਕੋਲ ਗਈ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। “ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ, ਰੁਦ੍ਰ — ਜੋ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯਜਨ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ — ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਸੀ। ਹੁਣ, ਤਪ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦਾ ਲਕਸ਼ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।” “ਉਹ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਮੇਰੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ, ਆਹਾਰ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਜਹਨਵੀ ਵੱਲ ਗਿਆ।” “ਉਥੇ, ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਕਰ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਅਨੁਚਿਤ ਵਚਨ ਬੋਲੇ।” “ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਫੜਿਆ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ।” “ਫਿਰ, ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਹੱਥ ਫੜਨ ਲਈ ਆਈ ਸੀ, ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤਪ ਨਾਲ ਯੋਗ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਟਕਣਾ ਨਾ ਕਰ।’” “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਵਲੋਂ ਸੰਬੋਧਨ ਹੋਣ ਤੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈਣ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੈਂ ਆਈ ਹਾਂ। ਹੁਣ, ਜੋ ਕੁਝ ਯੋਗ ਹੈ, ਜਲਦੀ ਕਰਵੋ।