ਵਰਾਹਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਵੇਦ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤੇਆਂ ਵਾਂਗ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਅੱਖਰ ਹਨ ਜੋ 'ਅ' ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਯਜਨ-ਕਰਮ ਹਨ, ਹੇ ਦਵਿਜ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਵੇਦ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਰਵਜ੍ਞਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਹੇ ਨਾਰਦ। ਇਸ ਵੇਦ-ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵ੍ਰਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ, ਇੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਜਨਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਲਏਂਗਾ, ਹੇ ਉੱਚ ਜਨਮ ਵਾਲੇ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਕੁਆਰੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਤਦ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਮੈਂ, ਉਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਇੱਥੇ ਤੇਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਦੱਸ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ।” ਨਾਰਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦ ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਦ-ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਤਦ ਉਸੀ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਯਾਦ ਕਰ ਲਏ। ਸੁਣ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਵੰਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਮੈਂ ਸਾਰਸਵਤ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਅਨਾਜ ਸੀ। ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਇਆ। ਫਿਰ, ਇੱਕ ਦਿਨ ਮੈਂ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ, “ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਮੈਂ ਤਿਆਗ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਤੁਰ ਗਿਆ ਤੇ ਸਾਰਸਵਤ ਸਰੋਵਰ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀ—ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸ਼ਰਾਧ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹੋਮ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਯਜਨ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲਾ ਕੇ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਨਾਮਕ ਸਾਰਸਵਤ ਸਰੋਵਰ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਪੁਰੁਸ਼ ਹਨ, ਦੀ ਨਾਰਾਏਣ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦ ਮੈਂ ਉੱਚਤਮ ਬ੍ਰਹਮਣ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਮਹਾਨ ਸਤੋਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਪ੍ਰਿਯਵ੍ਰਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਉਹ ਉੱਚਤਮ ਬ੍ਰਹਮਣ ਵਾਲਾ ਸਤੋਤ੍ਰ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।” ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਸਦਾ ਉਸ ਪਰਮ, ਅਮਰਾਂ ਦੇ ਅਮਰ, ਆਦਿ, ਪਰਾਤਪਰ, ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰੁਸ਼, ਆਦਿ ਆਸਰਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹਰੀ, ਪ੍ਰਭੂ, ਆਦਿ, ਅਤੁੱਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਵ, ਜੋ ਪਰਾਤਪਰ ਅਤੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਹਨ, ਜੋ ਉੱਚਾ ਤੇ ਅਗਮ ਹੈ, ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਨਾਰਾਏਣ, ਪਰਮ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਉੱਚਤਮ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਪਵਿੱਤਰ ਆਸਰਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਤੋਂ ਪਾਰ, ਆਦਿ ਪੁਰੁਸ਼, ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸੁੰਨ ਸੀ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ, ਆਦਿ ਪੁਰੁਸ਼ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਆਪ ਵੱਸਿਆ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਆਦਿ ਨਾਰਾਏਣ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਪਰਮ, ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਆਦਿ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਧੀਰਜ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਦਾ ਮੰਗਲਮਈ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਨਾਰਾਏਣ, ਅਮਰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ, ਅਣਗਿਣਤ ਪੈਰਾਂ, ਅਨੇਕ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਹਨ, ਨਾਸ਼ਵੰਤ ਤੇ ਅਨਾਸ਼ਵੰਤ, ਜੋ ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ੈਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਨਾਰਾਏਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਤਿੰਨ, ਨੌ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹਨ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਅੱਗ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਤਿੰਨ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਲਕੜੀ, ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਣਮਾਪ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਫੈਦ ਹੈ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਲਾਲ, ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਆਦਿ, ਤੇ ਕਲੀ ਵਿੱਚ ਹਰੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਕਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬਾਂਹਾਂ ਤੋਂ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਜੰਘਾਂ ਤੋਂ ਵੈਸ਼, ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੂਦਰ ਬਣਾਏ—ਉਸ ਸਰਵਰੂਪੀ, ਆਦਿ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੈਂ ਨਾਰਾਏਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਪਰਮ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ, ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਯੋਧਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਜੋ ਕਰਮ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਬਣਿਆ, ਗਦਾ ਤੇ ਢਾਲ ਫੜ੍ਹ ਕੇ, ਹੱਥ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਅਣਮਾਪ ਹੈ। ਜਦ ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੋਤ੍ਰ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਗਰਜਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਬੋਲੇ, “ਵਰ ਮੰਗ।” ਫਿਰ ਮੈਂ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਉਸਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਹਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੂੰ ਇਸ ਅੱਖੁੱਟ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਮਗਰੋਂ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਉੱਠੇਂਗਾ; ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਤੇ ਕੰਮ ਵੀ ਉਸੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ‘ਨਾਰ’ (ਪਾਣੀ) ਸਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਨਾਰਦ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਤੁਰ ਗਿਆ ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਲੁਕ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ, ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅਤੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਨੂੰ ਹੀ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਜੀਵਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਲਈ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਪ੍ਰਲਯਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਦਿਵ੍ਯ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਪੂਰੇ ਜਗਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਕੁਦਰਤੀ ਜਨਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਨਾਰਾਏਣ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਪਰਮ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਵੀ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰ। ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਉਹ ਨਾਰਾਏਣ, ਜੋ ਪਰਮ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਆਤਮਾ ਹੈ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੱਚ ਦੱਸੋ, ਕੀ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਪੂਰੇ ਮਨ-ਤਨ-ਧਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?” ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਮਤਸਯ, ਕੂਰਮ, ਵਰਾਹ, ਨਰਸਿੰਘ, ਵਾਮਨ, ਰਾਮ, ਰਾਮ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਬੁੱਧ ਅਤੇ ਕਲਕੀ—ਇਹ ਉਸਦੇ ਦਸ ਰੂਪ ਹਨ। ਇਹ ਰੂਪ, ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਧਾਰਕ, ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਪੈੜ ਹਨ, ਜੋ ਸਿੜ੍ਹੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਪਰਮ ਰੂਪ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿੱਸਦਾ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਹੀ ਤਾਕਤ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਰੂਪ ਰਾਹੀਂ, ਅਤੇ ਰਜੋ ਅਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪ, ਹੇ ਪਹਾੜ ਓਣਹਾਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੂਪ ਹੈਂ; ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਅੱਗ ਹੈ। ਚੌਥਾ ਰੂਪ ਹਵਾ ਹੈ, ਪੰਜਵਾਂ ਆਕਾਸ਼; ਇਹ ਉਸਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਤੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਸਮਝ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਅਤੇ ਇਹ ਅੱਠ ਰੂਪ ਉਸਦੇ ਹਨ।