ਇੱਕ ਵਾਰ, ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਵਣ ਰਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤਿਸਾਲੀ ਕਸ਼ਤਰੀਯਾ ਰੂਪ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਉੱਠਾ ਕੇ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਕਿਵੇਂ ਰਚਦੇ ਹੋ? ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਾਂਭਦਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ ਜੋ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹੋ? ਰਚਨਾ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਚਤੁਰਯੁਗ ਵਿਚ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਰ ਯੁਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਕੀ ਹੈ? ਕੌਣ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਰਾਜੇ ਸਰਵੋਚ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ? ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿਚ ਦੱਸੋ, ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।" ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਰਾਹ (ਸੂਰ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਹੱਸ ਪਏ। ਉਹ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੇਟ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿਚ ਚੰਦ, ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹ, ਸੱਤ ਲੋਕ, ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਾਂ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਹਰ ਅੰਗ ਕੰਬ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਧਰਤੀ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ, ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੋਏ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਦੀ ਸ਼ੈਯਾ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਨਾਭੀ ਵਿਚ ਉੱਗੇ ਕਮਲ ਵਿਚ ਚਤੁਰਮੁਖੀ (ਚਾਰ ਮੁੱਖਾਂ ਵਾਲਾ) ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਖਿਆ। ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ: "ਹੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਸਰਵੋਚ ਆਤਮਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਦੀ ਸ਼ੈਯਾ ਉੱਤੇ ਲੇਟੇ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਾਤਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਧਨੁ, ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਚੱਕਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਮਰਨ ਨਹੀਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਨਾਭੀ ਵਿਚ ਉੱਗੇ ਮਹਾ ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਲਾਲ ਮੁੰਹ ਤੇ ਨਰਮ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਥਾਂ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ—ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਚਾਓ। ਹੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਤੁਹਾਡਾ ਵਰਾਹ ਰੂਪ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਦੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਡਰ ਗਈ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਘੇਰੇ ਹੋਏ ਹੈ; ਹੁਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬਚਾਓ।" ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ: "ਮੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੇਸ਼ਵ ਕਰੇ, ਮੇਰੀ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਦੀ ਨਾਰਾਇਣ, ਮੇਰੀ ਕਮਰ ਦੀ ਮਾਧਵ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਗੁਪਤ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਗੋਵਿੰਦ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਮੇਰੀ ਨਾਭੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਮੇਰੇ ਪੇਟ ਦੀ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਮੇਰੀ رانਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਵਾਮਨ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਮੇਰਾ ਗਲਾ ਸ੍ਰੀਧਰ, ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪਦਮਨਾਭ, ਤੇ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਦਾਮੋਦਰ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਆਰਤੀ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਨੇ "ਨਮਸਕਾਰ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ" ਕਿਹਾ ਤੇ ਚੁਪ ਹੋ ਗਈ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਫਿਰ, ਹਰੀ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਦਿਖਾਈ ਤੇ ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਥੇ ਟਿਕੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਤੇਰੀ ਪੂਛ ਅਤਿ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਸਭ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਸਰਵਜਨਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਨਿਰਣੈ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਧਰਤੀ, ਫਿਰ ਪੂਰਾ ਸੁਣ।" "ਸ੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਚਨਾ, ਪ੍ਰਲਯ, ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ, ਮਨੂਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਤੇ ਰਾਜਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ—ਇਹ ਪੰਜ ਵਿਸ਼ੇ ਪੁਰਾਣਾ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁੱਖ ਰਚਨਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਹੇ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਕਰਮ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਚਤੁਰ-ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਰਵੋਚ ਆਤਮਾ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" "ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਵੱਡਾ ਆਕਾਸ਼ ਸੀ; ਫਿਰ, ਮੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਸੁਖਮ ਤੱਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—ਚੇਤਨਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਭਰੀ; ਉਹ ਚੇਤਨਾ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਗਈ—ਸਤ, ਰਜ, ਤੇ ਤਮਸ—ਤੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤ ਰੂਪ ਬਣੇ।" "ਉਸ ਤ੍ਰੈਤ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ 'ਮਹਤ' ਰੂਪ ਅੰਧਕਾਰ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਮੁੱਖ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਤੋਂ ਖੇਤਰ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬੁੱਧੀ ਜਨਮੀ।" "ਉਸ ਤੋਂ, ਸੁਣਨ ਆਦਿ ਦੇ ਕਾਰਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਫਿਰ ਸੰਸਾਰ ਲਈ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਬਣੀ; ਤੇ ਉਹ ਤੱਤਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਹੇ ਭਾਗਯਵਤੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।" "ਉਥੇ ਖਾਲੀਪਨ, ਧੁਨੀ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਸੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਹਵਾ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼; ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਧਾਰਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਚਿਆ।" "ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ, ਪਹਿਲਾਂ ਝਾਗ, ਫਿਰ ਗੰਢ, ਫਿਰ ਡਿੰਡ (ਅੰਡਾ) ਆਇਆ; ਜਦ ਉਹ ਬਣਿਆ ਤੇ ਫਟਿਆ, ਮੈਂ ਉਸ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਰਚਨਾ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।" "ਪਾਣੀ ਰਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ; ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਨਾਰਾਇਣ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਹਰ ਚਕਰ ਵਿਚ, ਮੈਂ ਉਥੇ ਫਿਰ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਾਂਗ, ਜਦ ਮੈਂ ਸੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਇੱਕ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੀ ਨਾਭੀ-ਕਮਲ ਤੋਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਉਥੇ ਸੀ, ਚਤੁਰਮੁਖੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, 'ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਜੀਵ ਰਚੋ।'" "ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਮੈਂ ਲੁਕ ਗਿਆ; ਉਹ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ, ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।" "ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ; ਉਸ ਗੁੱਸੇ ਤੋਂ, ਉਸ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਇੱਕ ਬੱਚਾ ਜਨਮਿਆ।" "ਉਹ ਬੱਚਾ ਰੋਣ ਲੱਗਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ, ਜੋ ਅਵ੍ਯਕਤ ਰੂਪ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ; ਉਹ ਬੱਚਾ ਕਹਿੰਦਾ, 'ਮੈਨੂੰ ਨਾਮ ਦਿਓ,' ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੁਦ੍ਰ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ।" "ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, 'ਹੇ ਸ਼ੁਭ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰਚੋ'; ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਤਪ ਕਰੇ ਲਈ ਚਲਾ ਗਿਆ।" "ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਬਣਾਇਆ; ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਖੱਬੇ ਅੰਗੂਠੇ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਈ।" "ਉਸ ਵਿਚ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਮਨੂ ਸਵਾਯੰਭੂਵ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।" ਧਰਤੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੁੱਢਲੀ ਰਚਨਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚਕਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ?" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਉਸ ਨੇ ਨਾਰਾਇਣ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਸਭ ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਣੋ, ਹੇ ਧਰਤੀ।" "ਪਿਛਲੇ ਚਕਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਸੁੱਤੇ ਤੋਂ ਜਾਗਣ ਉਪਰੰਤ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਸਤਵ ਗੁਣ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਦੇਖਿਆ।" "ਨਾਰਾਇਣ ਸਰਵੋਚ, ਅਗੋਚਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਪੂਰਵਜ ਹੈ; ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਨ, ਅਦੀ ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹਨ।