ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଭଗାକ୍ଷିସଂସ୍ଫୋଟନଦକ୍ଷକର୍ମା ଗୃହାଣ ଭାଗଂ ମଖତଃ ପ୍ରଧାନମ୍ । ପ୍ରସୀଦ ଦେଵେଶ୍ଵର ନୀଲକଣ୍ଠ ପ୍ରପାହି ନଃ ସର୍ଵଗୁଣୋପପନ୍ନ ।। ୨୧.

ହେ ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞର କର୍ତ୍ତା, ଭଗାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପରି ତୁମ ଚକ୍ଷୁ ଚମକୁଛି, ଯଜ୍ଞର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କର, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ଦୟା କର।

ସିତାଙ୍ଗରାଗାପ୍ରତିପନ୍ନମୂର୍ତ୍ତେ କପାଲଧାରିଂସ୍ତ୍ରିପୁରଘ୍ନ ଦେଵ । ପ୍ରପାହି ନଃ ସର୍ଵଭଯେଷୁ ଚୈଵ ଉମାପତେ ପୁଷ୍କରନାଲଜନ୍ମ ।। ୨୧.

ହେ ଦେବ, ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲେପା ଶରୀର ଧାରଣ କରୁଥିବା, କପାଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ତିନି ନଗର ନାଶ କରିଥିବା, ଉମାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ପଦ୍ମ ନାଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଭୟରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।

ପଶ୍ଯାମ ତେ ଦେହଗତାନ୍ ସୁରେଶ ସର୍ଗାଦଯୋ ଵେଦଵରାନନନ୍ତ । ସାଙ୍ଗାନ୍ ସଵିଦ୍ଯାନ୍ ସପଦକ୍ରମାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ ନିଲୀନାଂସ୍ତ୍ଵଯି ଦେଵଦେଵ ।। ୨୧.

ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ଆମେ ତୁମ ଦେହ ମଧ୍ୟରେ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭ, ବେଦ ସହିତ ସମସ୍ତ ଅଂଶ, ଜ୍ଞାନ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦେଖୁଛୁ, ସେଗୁଡିକ ସମସ୍ତେ ତୁମରେ ଲୟ ହୋଇଛି, ହେ ଦେବଦେବ।

ଭଵ ଶର୍ଵ ମହାଦେଵ ପିନାକିନ୍ ରୁଦ୍ର ତେ ହର । ନତାଃ ସ୍ମ ସର୍ଵେ ଵିଶ୍ଵେଶ ତ୍ରାହି ନଃ ପରମେଶ୍ଵର ।। ୨୧.

ହେ ଭବ, ଶର୍ବ, ମହାଦେବ, ପିନାକ ଧାରୀ, ରୁଦ୍ର, ହର, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ଶିର ନମାଉଛୁ, ହେ ବିଶ୍ୱନାଥ, ପରମେଶ୍ୱର, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।

ଇତ୍ଥଂ ସ୍ତୁତସ୍ତଦା ଦେଵୈର୍ଦେଵଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ତୁତୋଷ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦମୁଵାଚ ହ ।। ୨୧.

ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ସ୍ତୁତି କଲେ, ମହାଦେବ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ । ଭଗସ୍ଯ ନେତ୍ରଂ ଭଵତୁ ପୂଷ୍ଣୋ ଦନ୍ତାସ୍ତଥା ମଖଃ । ଦକ୍ଷସ୍ଯାଚ୍ଛିଦ୍ରତାଂ ଯାତୁ ଯଜ୍ଞଶ୍ଚାପ୍ଯଦିତେଃ ସୁତାଃ । ପଶୁଭାଵଂ ତଥା ଚାପି ଅପନେଷ୍ଯାମି ଵୋ ସୁରାଃ ।। ୨୧.

ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ଭଗାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ, ପୂଷଣଙ୍କ ଦାନ୍ତ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ପୁନଃ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ, ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥା ପାଉନ୍ତୁ, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କର ପଶୁସ୍ୱଭାବ ଦୂର କରିଦେବି।

ମଦ୍ଦର୍ଶନେନ ଯୋ ଜାତଃ ପଶୁଭାଵୋ ଦିଵୌକସାମ୍ । ସ ମଯାଽପହୃତଃ ସଦ୍ଯଃ ପତିତ୍ଵଂ ଵୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୨୧.

ମୋତେ ଦେଖି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ପଶୁସ୍ୱଭାବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ସେହି ସ୍ୱଭାବକୁ ମୁଁ ଏବେ ଦୂର କରିଦେଲି; ତୁମେ ଏହାରୁ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତ ହେବ।

ଅହଂ ଚ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାନାଂ ପତିରାଦ୍ଯଃ ସନାତନଃ । ଅହଂ ଵୈ ପତିଭାଵେନ ପଶୁମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ।। ୨୧.

ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଚିରନ୍ତନ ମୂଳ ଓ ପ୍ରଭୁ; ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

ଅତଃ ପଶୁପତିର୍ନାମ ମମ ଲୋକେ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯେ ମାଂ ଯଜନ୍ତି ତେଷାଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଦୀକ୍ଷା ପାଶୁପତୀ ଭଵେତ୍ ।। ୨୧.

ଏହି କାରଣରୁ, ଏହି ଜଗତରେ ମୋର ନାମ 'ପଶୁପତି' ହେବ; ଯେମାନେ ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପଶୁପତି ଦୀକ୍ଷା ହେବ।

ଏଵମୁକ୍ତେଽଥ ରୁଦ୍ରେଣ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ । ଉଵାଚ ରୁଦ୍ରଂ ସସ୍ନେହଂ ସ୍ମିତପୂର୍ଵମିଦଂ ଵଚଃ ।। ୨୧.

ଏପରି ରୁଦ୍ର କହିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ପିତାମହ, ସ୍ନେହ ଓ ହସି ସହିତ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଧ୍ରୁଵଂ ପାଶୁପତିର୍ଦେଵ ତ୍ଵଂ ଲୋକେ ଖ୍ଯାତିମେସ୍ଯତି । ଅଯଂ ଚ ଦେଵସ୍ତ୍ଵନ୍ନାମ୍ନା ଲୋକେ ଖ୍ଯାତିଂ ଗମିଷ୍ଯତି । ଆରାଧ୍ଯଶ୍ଚ ସମସ୍ତାନାଂ ଦେଵାଦୀନାଂ ଗମିଷ୍ଯସି ।। ୨୧.

ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ହେ ଦେବ, 'ପଶୁପତି' ନାମେ ତୁମେ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବ; ଏହି ଦେବତା ମଧ୍ୟ ତୁମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତୁମକୁ ପୂଜିବେ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ଦକ୍ଷଂ ପ୍ରୋଵାଚ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ । ଗୌରୀଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ରୁଦ୍ରାଯ ପୂର୍ଵମେଵୋପପାଦିତାମ୍ ।। ୨୧.

ଏପରି କହି ବ୍ରହ୍ମା, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ତାପରେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ କହିଲେ: ଯେ ଗୌରୀକୁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ତୟାରି କରିଥିଲ, ସେଇ ଗୌରୀକୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦିଅ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତଦା ଦକ୍ଷସ୍ତାଂ କନ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମସନ୍ନିଧୌ । ଦଦୌ ରୁଦ୍ରାଯ ମହତେ ଗୌରୀଂ ପରମଶୋଭନାମ୍ ।। ୨୧.

ଏପରି କହି, ଦକ୍ଷ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସେଇ କନ୍ୟା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପବତୀ ଗୌରୀକୁ ମହାନ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଲେ।

ସ ତାଂ ଜଗ୍ରାହ ଵିଧିଵଦ୍ ରୁଦ୍ରଃ ପରମଶୋଭନାମ୍ । ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଚ ପ୍ରିଯଂ କୁର୍ଵନ୍ ବହୁମାନପୁରଃସରମ୍ ।। ୨୧.

ରୁଦ୍ର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଗୌରୀଙ୍କୁ ଗଭୀର ଆଦର ସହିତ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ଗୃହୀତାଯାଂ ତୁ କନ୍ଯାଯାଂ ଦାକ୍ଷାଯଣ୍ଯାଂ ପିତାମହଃ । ଦଦୌ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ନିଲଯଂ କୈଲାସଂ ସୁରସନ୍ନିଧୌ ।। ୨୧.

ଦକ୍ଷର କନ୍ୟା ଦାକ୍ଷାୟଣୀ ଗୃହଣ କରାଯିବା ପରେ, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବମାନେ ସାମ୍ନାରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କୈଳାସ ପର୍ବତ ନିବାସ ଦେଲେ।

ରୁଦ୍ରୋଽପି ପ୍ରଯଯୌ ଭୂତୈଃ ସମଂ କୈଲାସପର୍ଵତମ୍ । ଦେଵାଶ୍ଚାପି ଯଥାସ୍ଥାନଂ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ଜଗ୍ମୁର୍ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ । ବ୍ରହ୍ମାଽପି ଦକ୍ଷସହିତଃ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ପୁରଂ ଯଯୌ ।। ୨୧.

ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କ ଭୂତଗଣ ସହିତ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ; ଦେବମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ଦକ୍ଷ ସହିତ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ନଗରକୁ ଗଲେ।

ମହାତପା ଉଵାଚ । ତସ୍ମିନ୍ ନିଵସତସ୍ତସ୍ଯ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ପରମେଷ୍ଠିନଃ । ଚୁକୋପ ଗୌରୀ ଦେଵସ୍ଯ ପିତୁର୍ଵୈରମନୁସ୍ମରନ୍ ।। ୨୨.

ମହାତପା କହିଲେ: ସେଠାରେ ପରମେଶ୍ୱର ରୁଦ୍ର ବସିଥିବାବେଳେ, ଗୌରୀ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ ସ୍ମରଣ କରି, କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

ଚିନ୍ତଯାମାସ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଅନେନାପକୃତଂ ପୁରା । ଯଜ୍ଞୋ ଵିଧ୍ଵଂସିତୋ ଯସ୍ମାତ୍ ତସ୍ମାଚ୍ଚାନ୍ଯାଂ ତନୂମହମ୍ ।। ୨୨.

ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ଦକ୍ଷ ମୋତେ ପୂର୍ବରୁ ଅପମାନ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଇଥିଲେ। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଏବେ ଅନ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରିବି।'

ଆରାଧ୍ଯ ତପସା ତସ୍ଯ ଗୃହେ ଭୂତ୍ଵା ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍ । କଥଂ ଗଚ୍ଛାମି ପିତରଂ ଦକ୍ଷଂ କ୍ଷପିତବାନ୍ଧଵମ୍ ।। ୨୨.

'ମୁଁ ତାଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେବା ପାଇଁ କଠୋର ତପସ୍ୟା କରିବି। କିନ୍ତୁ ଦକ୍ଷଙ୍କ ପରିବାର ନଶ୍ଟ ହୋଇଯିବା ପରେ, କିପରି ମୁଁ ପୁଣି ମୋ ବାପାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି?'

ଭଵପତ୍ନୀ ଚ ଦୁହିତା ଏଵଂ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ସୁନ୍ଦରୀ । ଜଗାମ ତପସେ ଶୈଲଂ ହିମଵନ୍ତଂ ମହାଗିରିମ୍ ।। ୨୨.

ଏପରି ଭାବି, ଭବଙ୍କ ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।

ତତ୍ର କାଲେନ ମହତା କ୍ଷପଯନ୍ତୀ କଲେଵରମ୍ । ସ୍ଵଶରୀରାଗ୍ନିନା ଦଗ୍ଧା ତତଃ ଶୈଲସୁତାଽଭଵତ୍ ।। ୨୨.

ସେଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି କଠୋର ତପସ୍ୟା କରି, ନିଜ ଦେହକୁ ଦୁଃଖରେ ଶୋଷିଦେଲେ। ନିଜ ତପସ୍ୟାର ଅଗ୍ନିରେ ଦେହ ଦହିଯିବା ପରେ, ସେ ପର୍ବତର କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ଉମା ନାମେତି ମହତୀ କୃଷ୍ଣା ଚେତ୍ଯଭିଧାନତଃ । ଲବ୍ଧ୍ଵା ତୁ ଶୋଭନାଂ ମୂର୍ତିଂ ହିମଵନ୍ତଗୃହେ ଶୁଭା ।। ୨୨.

ସେ ଉମା ଓ କୃଷ୍ଣା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ହିମବନ୍ତଙ୍କ ଘରେ ଶୁଭ ଦେହ ପାଇଁ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାବନ୍ତୀ ହେଲେ।

ପୁନସ୍ତପଶ୍ଚକାରୋଗ୍ରଂ ଦେଵଂ ସ୍ମୃତ୍ଵା ତ୍ରିଲୋଚନମ୍ । ଅସାଵେଵ ପତିର୍ମହ୍ଯମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତପସି ସ୍ଥିତା ।। ୨୨.

ପୁଣି ସେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ ମନେ କରି, ଗଭୀର ତପସ୍ୟା କଲେ। 'ସେଠିଏ ମୋ ସ୍ୱାମୀ' ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ।

କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯା ତତ୍ ତପଶ୍ଚୋଗ୍ରଂ ହିମଵନ୍ତେ ମହାଗିରୌ । କାଲେନ ମହତା ଦେଵସ୍ତପସାରାଧିତସ୍ତଯା ।। ୨୨.

ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତରେ ସେ ଯେତେବେଳେ ଏହି କଠୋର ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ଦେବତା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

ଆଜଗାମାଶ୍ରମଂ ତସ୍ଯା ଵିପ୍ରୋ ଭୂତ୍ଵା ମହେଶ୍ଵରଃ । ଵୃଦ୍ଧଃ ଶିଥିଲସର୍ଵାଙ୍ଗଃ ସ୍ଖଲଂଶ୍ଚୈଵ ପଦେ ପଦେ ।। ୨୨.

ମହେଶ୍ୱର ଏକ ବୃଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଲେ। ସେ ବୟସରେ ଦୁର୍ବଳ, ଦେହ ଶିଥିଲ, ପ୍ରତି ପଦକୁ ଠୋକୁଥିଲେ।

କୃଚ୍ଛ୍ରାତ୍ ତସ୍ଯାଃ ସମୀପଂ ତୁ ଆଗତ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ । ବୁଭୁକ୍ଷିତୋଽସ୍ମି ମେ ଦେହି ଭଦ୍ରେ ଭୋଜ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜସ୍ଯ ତୁ ।। ୨୨.

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, କହିଲେ, 'ଭଦ୍ରେ, ମୁଁ ଖାଲି ପେଟ, ମୋତେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ।'

ଏଵମୁକ୍ତା ତଦା କନ୍ଯା ଉମା ଶୈଲସୁତା ଶୁଭା । ଉଵାଚ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଭୋଜ୍ଯଂ ଦଦ୍ମି ଵିପ୍ର ଫଲାଦିକମ୍ । କୁରୁ ସ୍ନାନଂ ଦ୍ରୁତଂ ଵିପ୍ର ଭୁଞ୍ଜସ୍ଵାନ୍ନଂ ଯଦୃଚ୍ଛଯା ।। ୨୨.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ପର୍ବତର କନ୍ୟା ଉମା କହିଲେ, 'ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଫଳ ଓ ଏହାଦି ଦେଉଛି। ଦୟାକରି ଶୀଘ୍ର ସ୍ନାନ କର, ତାପରେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା ଖାଅ।'

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ଵିପ୍ରସ୍ତସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵେ ମହାନଦୀମ୍ । ଗଙ୍ଗାଂ ଜଗାମ ସ୍ନାନାର୍ଥୀ ସ୍ନାନଂ କର୍ତ୍ତୁମଵାତରତ୍ ।। ୨୨.

ଏହିପରି କଥା ପାଇଁ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ବଡ଼ ନଦୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଗଲେ ଏବଂ ପାଣିକୁ ଅବତରଣ କଲେ।

ସ୍ନାନଂ ତୁ କୁର୍ଵତା ତେନ ରୁଦ୍ରେଣ ଦ୍ଵିଜରୂପିଣା । ଭୂତ୍ଵା ମାଯାମଯଂ ଭୀମଂ ମକରଂ ଭଯଦର୍ଶନମ୍ । ଗ୍ରାହିତସ୍ତୁ ତଦା ଵିପ୍ରସ୍ତେନ ଦୁଷ୍ଟେନ ମଦ୍ଗୁନା ।। ୨୨.

ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପୀ ରୁଦ୍ର ଯେତେବେଳେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲେ, ତେବେ ଭୟଙ୍କର ମାୟାମୟ ମକର ଭାବେ ପରିଣତି ହେଲେ ଏବଂ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନିଜେ ନିଜକୁ ଧରିଲେ।