ଵରାହପୁରାଣମ୍

ପରମେଷ୍ଠିଗୁଣୈର୍ଯୁକ୍ତୋ ଲଘୁଵଦ୍ଭୀତିତଃ ପୁରା । ନମସ୍କଂ କୁରୁତେ ମୋଘଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପଦ୍ମଜଃ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୨୧.

'ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଗୁଣରେ ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୂର୍ବରୁ ଭୟରେ, ସ୍ୱୟଂ ପଦ୍ମଯୋନି ଭୂମିରେ ବ୍ୟର୍ଥ ନମସ୍କାର କରିଥିଲେ।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗରୁତ୍ମନ୍ତମାରୁରୋହ ହରିସ୍ତଦା । ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାପାଣିଃ ପୀତଵାସା ଜନାର୍ଦନଃ ।। ୨୧.

ଏଭଳି କହି, ହରି ତାଳପତ୍ର ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ହାତରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧରିଥିବା, ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସେତେବେଳେ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ।

ତତୋ ହରିହରଂ ଯୁଦ୍ଧମଭଵଲ୍ଲୋମହର୍ଷଣମ୍ । ରୁଦ୍ରଃ ପାଶୁପତାସ୍ତ୍ରେଣ ଵିଵ୍ଯାଧ ହରିମୋଜସା । ହରିର୍ନାରାଯଣାସ୍ତ୍ରେଣ ରୁଦ୍ରଂ ଵିଵ୍ଯାଧ କୋପଵାନ୍ ।। ୨୧.

ତାପରେ ହରି ଓ ହରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ପାଶୁପତ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ହରିଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ହରି ନାରାୟଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।

ନାରାଯଣଂ ପାଶୁପତମୁଭେଽସ୍ତ୍ରେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ରୋଷିତେ । ଯୁଯୁଧାତେ ଭୃଶଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପରସ୍ପରଜିଘାଂସଯା । ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷସହସ୍ତ୍ରଂ ତୁ ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧମଭୂତ୍ ତଦା ।। ୨୧.

କ୍ରୋଧରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ନାରାୟଣ ଓ ପାଶୁପତ ଅସ୍ତ୍ର ଦୁହେଁ ଆକାଶରେ ଏକାଉଁ ହେଲା। ଦୁଇଁଜଣ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ହଜାର ବର୍ଷ ଚାଲିଲା।

ତତ୍ରୈକଂ ମୁକୁଟୋଦ୍ବଦ୍ଧଂ ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ଯଂ ଜଟଜାଲକମ୍ । ଏକଂ ପ୍ରଧ୍ମାପଯଚ୍ଛଙ୍ଖମନ୍ଯଡୁମରୁକଂ ଶୁଭମ୍ ।। ୨୧.

ସେଠାରେ ଜଣେ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ଓ ଜଟା ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ଜଣେ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗାଇଲେ, ଅନ୍ୟଜଣ ଶୁଭ୍ର ଡମ୍ରୁ ବଜାଇଲେ।

ଏକଂ ଖଙ୍ଗକରଂ ତତ୍ର ତଥାଽନ୍ଯଂ ଦଣ୍ଡଧାରିଣମ୍ । ଏକଂ କୌସ୍ତୁଭଦୀପ୍ତାଙ୍ଗମନ୍ଯଂ ଭୂତିଵିଭୂଷିତମ୍ ।। ୨୧.

ସେଠାରେ ଜଣେ ହାତରେ ତଳୱାର ଧରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟଜଣ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ; ଜଣେ କୌସ୍ତୁଭ ମଣିର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଅନ୍ୟଜଣ ଭସ୍ମରେ ଭୂଷିତ।

ଏକଂ ଗଦାଂ ଭ୍ରାମଯତି ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଦଣ୍ଡମେଵ ଚ । ଏକଂ ଶୋଭତି କଣ୍ଠସ୍ଥୈର୍ମଣିଭିସ୍ତ୍ଵସ୍ଥିଭିଃ ପରମ୍ । ଏକଂ ପୀତାମ୍ବରଂ ତତ୍ର ଦ୍ଵିତୀଯଂ ସର୍ପମେଖଲମ୍ ।। ୨୧.

ଜଣେ ଗଦା ଘୁମାଇଲେ, ଅନ୍ୟଜଣ ଦଣ୍ଡ ଘୁମାଇଲେ; ଜଣେ ଗଳାରେ ମଣିର ଆଲୋକରେ ଶୋଭିତ, ଅନ୍ୟଜଣ ଅସ୍ଥିରେ ଶୋଭିତ; ଜଣେ ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଅନ୍ୟଜଣ ସର୍ପକୁ କମରବନ୍ଧ ଭାବେ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।

ଏଵଂ ତୌ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧିନାଵସ୍ତ୍ରୌ ରୌଦ୍ରନାରାଯଣାତ୍ମକୌ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯାତିଶଯୋପେତୌ ତଦାଲୋକ୍ଯ ପିତାମହଃ ।। ୨୧.

ଏଭଳି ଦୁଇଁଜଣ ରୌଦ୍ର ଓ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧୀ, ରୁଦ୍ର ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ରୂପରେ, ପରସ୍ପରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ଉଵାଚ ଶାମ୍ଯତାମସ୍ତ୍ରୌ ସ୍ଵସ୍ଵଭାଵେନ ସୁଵ୍ରତୌ । ଏଵଂ ତେ ବ୍ରହ୍ମଣା ଚୋକ୍ତୌ ଶାନ୍ତଭାଵଂ ପ୍ରଜଗ୍ମତୁଃ ।। ୨୧.

ସେ କହିଲେ, 'ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତୀମାନେ, ତୁମେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଅସ୍ତ୍ର ଶାନ୍ତ କର।' ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଦୁଇଁଜଣ ଶାନ୍ତ ହେଲେ।

ତଥା ଵିଷ୍ଣୁହରୌ ବ୍ରହ୍ମା ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ । ଉଭୌ ହରିହରୌ ଦେଵୌ ଲୋକେ ଖ୍ଯାତିଂ ଗମିଷ୍ଯଥଃ ।। ୨୧.

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ ଓ ହରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହରି ଓ ହର, ଦୁହେଁ ଦେବତା ଭାବେ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବେ।'

ଅଯଂ ଚ ଯଜ୍ଞୋ ଵିଧ୍ଵସ୍ତଃ ସଂପୂର୍ଣତ୍ଵଂ ଗମିଷ୍ଯତି । ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଖ୍ଯାତିମାଁଲ୍ଲୋକଃ ସଂତତ୍ଯାଽଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୨୧.

'ଏହି ଯଜ୍ଞ ଯଦିଓ ବିଘ୍ନିତ ହୋଇଛି, ତଥାପି ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପହଞ୍ଚିବ; ଏହି ଲୋକ ଦକ୍ଷ ଓ ତାଙ୍କର ବଂଶ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବ।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ହରିହରୌ ତଦା ଲୋକପିତାମହଃ । ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକାନୁଵାଚେଦଂ ରୁଦ୍ରଭାଗୋଽସ୍ଯ ଦୀଯତାମ୍ ।। ୨୧.

ଏଭଳି ହରି ଓ ହରଙ୍କୁ କହି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ସଭାକୁ କହିଲେ, 'ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅଂଶ ତାଙ୍କୁ ଦିଅ।'

ରୁଦ୍ରଭାଗୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଭାଗ ଇତୀଯଂ ଵୈଦିକୀ ଶ୍ରୁତିଃ । ସ୍ତୁତିଂ ଚ ଦେଵାଃ କୁରୁତ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ପରମେଷ୍ଠି ନଃ ।। ୨୧.

'ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅଂଶ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଏହି ଭାବ ବେଦର ଶ୍ରୁତି ରେ ଅଛି। ହେ ଦେବମାନେ, ଆମ ପରମେଶ୍ୱର ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର।'

ଭଗନେତ୍ରହରଂ ଦେଵଂ ପୂଷ୍ଣୋ ଦନ୍ତଵିନାଶନମ୍ । ସ୍ତୁତିଂ କୁରୁତମା ଶୀଘ୍ରଂ ଗୀତୈରେତୈସ୍ତୁ ନାମଭିଃ । ଯେନାଯଂ ଵଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ଵରଦତ୍ଵଂ ଭଜେତ ହ ।। ୨୧.

'ଯିଏ ଭଗାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଓ ପୂଷାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ସେ ଦେବଙ୍କୁ ଏହି ନାମ ଓ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ସ୍ତୁତି କର; ଯେଉଁଥିରେ ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତୁମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇପାରିବେ।'

ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତୁ ତେ ଦେଵାଃ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଶଂଭୋର୍ମହାତ୍ମନଃ । ଚକ୍ରୁଃ ପରମଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ନମସ୍କୃତ୍ଯ ସ୍ଵଯଂଭୁଵେ ।। ୨୧.

ଏଭଳି ଉପଦେଶ ପାଇ, ଦେବମାନେ ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ସହିତ ମହାତ୍ମା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

ଦେଵା ଊଚୁଃ । ନମୋ ଵିଷମନେତ୍ରାଯ ନମସ୍ତେ ତ୍ର୍ଯମ୍ବକାଯ ଚ । ନମଃ ସହସ୍ତ୍ରନେତ୍ରାଯ ନମସ୍ତେ ଶୂଲପାଣଯେ ।। ୨୧.

ଦେବମାନେ କହିଲେ: 'ଘୋର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ତ୍ରିନୟନ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।'

ନମଃ ଖଟ୍ଵାଙ୍ଗହସ୍ତାଯ ନମୋ ଦଣ୍ଡଭୃତେ କରେ । ତ୍ଵଂ ଦେଵ ହୁତଭୁଗ୍ଜ୍ଵାଲାକୋଟିଭାନୁସମପ୍ରଭଃ ।। ୨୧.

'ଖଟ୍ୱାଙ୍ଗ ଧାରଣ କରୁଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ଦେବ, ତୁମର ତେଜ ଅଗ୍ନି ଓ ଅନେକ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ।'

ଅଦର୍ଶନେଽନଯଦ୍ ଦେଵ ମୂଢଵିଜ୍ଞାନତୋଽଧୁନା । କୃତମସ୍ମାଭିରେଵେଶ ତଦତ୍ର କ୍ଷମ୍ଯତାଂ ପ୍ରଭୋ ।। ୨୧.

'ଅବିବେକ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଭୁଲ କରିଛୁ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ଅପରାଧକୁ ମାଫ କର।'

ନମସ୍ତ୍ରିନେତ୍ରାର୍ତ୍ତିହରାଯ ଶଂଭୋ ତ୍ରିଶୂଲପାଣେ ଵିକୃତାସ୍ଯରୂପ । ସମସ୍ତଦେଵେଶ୍ଵର ଶୁଦ୍ଧଭାଵ ପ୍ରସୀଦ ରୁଦ୍ରାଚ୍ଯୁତ ସର୍ଵଭାଵ ।। ୨୧.

'ତ୍ରିନୟନ, ଦୁଃଖ ହରିବାରୁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହେ ଶମ୍ଭୁ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ, ଭୟଙ୍କର ମୁହଁ ଓ ରୂପ ଥିବା; ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ନାଥ, ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବ ଥିବା, ହେ ରୁଦ୍ର, ଅଚ୍ୟୁତ, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଦୟା କର।'

ପୂଷ୍ଣୋଽସ୍ଯ ଦନ୍ତାନ୍ତକ ଭୀମରୂପ ପ୍ରଲମ୍ବଭୋଗୀନ୍ଦ୍ରଲୁଲନ୍ତକଣ୍ଠ । ଵିଶାଲଦେହାଚ୍ଯୁତ ନୀଲକଣ୍ଠ ପ୍ରସୀଦ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵର ଵିଶ୍ଵମୂର୍ତ୍ତେ ।। ୨୧.

ହେ ପୂଷଣ, ତୁମର ଦାନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ରୂପ ଭୟଜନକ, ତୁମ ଗଳାରେ ପ୍ରଲମ୍ବ ନାମକ ସର୍ପ ଲଟକିଛି, ତୁମ ଦେହ ବିଶାଳ, ଅଚ୍ୟୁତ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ସମସ୍ତ ଆକାରର ମୂଳ, ଆମ ପ୍ରତି କୃପା କର।

ଭଗାକ୍ଷିସଂସ୍ଫୋଟନଦକ୍ଷକର୍ମା ଗୃହାଣ ଭାଗଂ ମଖତଃ ପ୍ରଧାନମ୍ । ପ୍ରସୀଦ ଦେଵେଶ୍ଵର ନୀଲକଣ୍ଠ ପ୍ରପାହି ନଃ ସର୍ଵଗୁଣୋପପନ୍ନ ।। ୨୧.

ହେ ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞର କର୍ତ୍ତା, ଭଗାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପରି ତୁମ ଚକ୍ଷୁ ଚମକୁଛି, ଯଜ୍ଞର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ କର, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ଦୟା କର।

ସିତାଙ୍ଗରାଗାପ୍ରତିପନ୍ନମୂର୍ତ୍ତେ କପାଲଧାରିଂସ୍ତ୍ରିପୁରଘ୍ନ ଦେଵ । ପ୍ରପାହି ନଃ ସର୍ଵଭଯେଷୁ ଚୈଵ ଉମାପତେ ପୁଷ୍କରନାଲଜନ୍ମ ।। ୨୧.

ହେ ଦେବ, ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲେପା ଶରୀର ଧାରଣ କରୁଥିବା, କପାଳ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ତିନି ନଗର ନାଶ କରିଥିବା, ଉମାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ପଦ୍ମ ନାଳରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଭୟରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।

ପଶ୍ଯାମ ତେ ଦେହଗତାନ୍ ସୁରେଶ ସର୍ଗାଦଯୋ ଵେଦଵରାନନନ୍ତ । ସାଙ୍ଗାନ୍ ସଵିଦ୍ଯାନ୍ ସପଦକ୍ରମାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ ନିଲୀନାଂସ୍ତ୍ଵଯି ଦେଵଦେଵ ।। ୨୧.

ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ଆମେ ତୁମ ଦେହ ମଧ୍ୟରେ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭ, ବେଦ ସହିତ ସମସ୍ତ ଅଂଶ, ଜ୍ଞାନ ଓ ମନ୍ତ୍ର ଦେଖୁଛୁ, ସେଗୁଡିକ ସମସ୍ତେ ତୁମରେ ଲୟ ହୋଇଛି, ହେ ଦେବଦେବ।

ଭଵ ଶର୍ଵ ମହାଦେଵ ପିନାକିନ୍ ରୁଦ୍ର ତେ ହର । ନତାଃ ସ୍ମ ସର୍ଵେ ଵିଶ୍ଵେଶ ତ୍ରାହି ନଃ ପରମେଶ୍ଵର ।। ୨୧.

ହେ ଭବ, ଶର୍ବ, ମହାଦେବ, ପିନାକ ଧାରୀ, ରୁଦ୍ର, ହର, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ଶିର ନମାଉଛୁ, ହେ ବିଶ୍ୱନାଥ, ପରମେଶ୍ୱର, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।

ଇତ୍ଥଂ ସ୍ତୁତସ୍ତଦା ଦେଵୈର୍ଦେଵଦେଵୋ ମହେଶ୍ଵରଃ । ତୁତୋଷ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦମୁଵାଚ ହ ।। ୨୧.

ଏଭଳି ଦେବତାମାନେ ସ୍ତୁତି କଲେ, ମହାଦେବ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ରୁଦ୍ର ଉଵାଚ । ଭଗସ୍ଯ ନେତ୍ରଂ ଭଵତୁ ପୂଷ୍ଣୋ ଦନ୍ତାସ୍ତଥା ମଖଃ । ଦକ୍ଷସ୍ଯାଚ୍ଛିଦ୍ରତାଂ ଯାତୁ ଯଜ୍ଞଶ୍ଚାପ୍ଯଦିତେଃ ସୁତାଃ । ପଶୁଭାଵଂ ତଥା ଚାପି ଅପନେଷ୍ଯାମି ଵୋ ସୁରାଃ ।। ୨୧.

ରୁଦ୍ର କହିଲେ: ଭଗାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ, ପୂଷଣଙ୍କ ଦାନ୍ତ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ପୁନଃ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ, ଅଦିତିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥା ପାଉନ୍ତୁ, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କର ପଶୁସ୍ୱଭାବ ଦୂର କରିଦେବି।

ମଦ୍ଦର୍ଶନେନ ଯୋ ଜାତଃ ପଶୁଭାଵୋ ଦିଵୌକସାମ୍ । ସ ମଯାଽପହୃତଃ ସଦ୍ଯଃ ପତିତ୍ଵଂ ଵୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୨୧.

ମୋତେ ଦେଖି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେ ପଶୁସ୍ୱଭାବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା, ସେହି ସ୍ୱଭାବକୁ ମୁଁ ଏବେ ଦୂର କରିଦେଲି; ତୁମେ ଏହାରୁ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତ ହେବ।

ଅହଂ ଚ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାନାଂ ପତିରାଦ୍ଯଃ ସନାତନଃ । ଅହଂ ଵୈ ପତିଭାଵେନ ପଶୁମଧ୍ଯେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ ।। ୨୧.

ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଚିରନ୍ତନ ମୂଳ ଓ ପ୍ରଭୁ; ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

ଅତଃ ପଶୁପତିର୍ନାମ ମମ ଲୋକେ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯେ ମାଂ ଯଜନ୍ତି ତେଷାଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଦୀକ୍ଷା ପାଶୁପତୀ ଭଵେତ୍ ।। ୨୧.

ଏହି କାରଣରୁ, ଏହି ଜଗତରେ ମୋର ନାମ 'ପଶୁପତି' ହେବ; ଯେମାନେ ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପଶୁପତି ଦୀକ୍ଷା ହେବ।