ଵରାହପୁରାଣମ୍

କୂଷ୍ମାଣ୍ଡା ଯାତୁଧାନାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତାନନାଃ । ଉତ୍ତସ୍ଥୁଃ କୋଟିଶସ୍ତତ୍ର ନାନାପ୍ରହରଣାଵୃତାଃ ।। ୨୧.

କୂଷ୍ମାଣ୍ଡ, ଯାତୁଧାନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁହଁ ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱଳିଥିଲା, ସେଠାରେ କୋଟି କୋଟି ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଉଠିଲେ।

ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୂତସଂଘାତା ଵିଵିଧାଯୁଧପାଣଯଃ । ସସର୍ଜ ଵେଦଵିଦ୍ଯାଙ୍ଗଂ ରଥଂ ପରମଶୋଭନମ୍ ।। ୨୧.

ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଭୂତମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ବେଦ ଓ ବିଦ୍ୟାର ଅଙ୍ଗ ଥିବା ଅତି ଶୋଭାମୟ ରଥ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ତସ୍ମିନ୍ନୃଗାଦଯସ୍ତ୍ଵଶ୍ଵାସ୍ତ୍ରିତତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ତ୍ରିଵେଣୁକମ୍ । ତ୍ରିପୂଜକଂ ତ୍ରିଷଵଣଂ ଧର୍ମାକ୍ଷଂ ମାରୁତଧ୍ଵନିମ୍ ।। ୨୧.

ସେ ରଥରେ ଋକ୍‌ ଓ ଅନ୍ୟ ବେଦ, ଘୋଡ଼ା, ତିନିପ୍ରକାର ତତ୍ତ୍ୱ, ତିନି ଗୁଛି ଚୁଲି, ତିନିପ୍ରକାର ପୂଜା, ତିନି ସମୟର ସ୍ନାନ, ଧର୍ମ ଦ୍ୟୁତ ଓ ବାୟୁର ଧ୍ୱନି ଥିଲା।

ଅହୋରାତ୍ରେ ପତାକେ ଦ୍ଵେ ଧର୍ମାଧର୍ମେ ତୁ ଦଣ୍ଡକେ । ଶକଟଂ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାଶ୍ଚ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମାଦିସାରଥିଃ ।। ୨୧.

ଦିନ ଓ ରାତି ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ପତାକା, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ଦଣ୍ଡ। ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ହେଉଛି ତାଙ୍କର ରଥ, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ରଥର ସାରଥି।

ଗାଯତ୍ରୀ ଚ ଧନୁସ୍ତସ୍ଯ ଓଙ୍କାରୋ ଗୁଣ ଏଵ ଚ । ସ୍ଵରାଃ ସପ୍ତ ଶରାସ୍ତସ୍ଯ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ସୁଵ୍ରତ ।। ୨୧.

ଗାୟତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ, ଓଁକାର ଧନୁଷର ତାଣ, ଏବଂ ସାତଟି ସ୍ୱର ହେଉଛି ସେଇ ଦେବଦେବଙ୍କର କୁଣ୍ଡ।

ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ସ ସାମଗ୍ରୀଂ ଦେଵଦେଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଜଗାମ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞାଯ କୋପାଦ୍ ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।। ୨୧.

ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ତିଆରି କରି, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦେବଦେବ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଯାଇଲେ।

ଗଚ୍ଛତସ୍ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଅମ୍ବରାଙ୍ଗିରସଂ ନଯତ୍ । ଋତ୍ଵିଜାଂ ମନ୍ତ୍ରନିଚଯୋ ନଷ୍ଟୋ ରୁଦ୍ରାଗମେ ତଦା ।। ୨୧.

ସେଇ ଦେବତା ଆକାଶରେ ଅଙ୍ଗିରସ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ନେଇଯିବା ସମୟରେ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆଗମନରେ, ଋତ୍ୱିଜମାନେର ମନ୍ତ୍ରମାଳା ହରାଇଗଲା।

ଵିପରୀତମିଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦା ସର୍ଵେ ଚ ଋତ୍ଵିଜଃ । ଊଚୁଃ ସଂନହ୍ଯତାଂ ଦେଵା ମହଦ୍ ଵୋ ଭଯମାଗତମ୍ ।। ୨୧.

ଏହି ଅପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଋତ୍ୱିଜମାନେ କହିଲେ: 'ଦେବତାମାନେ, ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ର ଧର, ବଡ଼ ଭୟ ଆସିଛି।'

କଶ୍ଚିଦାଯାତି ବଲଵାନସୁରୋ ବ୍ରହ୍ମନିର୍ମିତଃ । ଯଜ୍ଞଭାଗାର୍ଥମେତସ୍ମିନ୍ କ୍ରତୌ ପରମଦୁର୍ଲଭମ୍ ।। ୨୧.

'କିଛି ବଳଶାଳୀ ଦାନବ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞର ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଭାଗ ପାଇଁ ଆସୁଛି।'

ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତତୋ ଦେଵା ଊଚୁର୍ମାତାମହଂ ତଦା । ଦକ୍ଷ ତାତ କିମତ୍ରାସ୍ମତ୍କାର୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ଵିଵକ୍ଷିତମ୍ ।। ୨୧.

ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଦକ୍ଷ, ପ୍ରଭୁ, ଏଠାରେ ଆମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ଆପଣ ଯାହା ଚାହାଁନ୍ତି, ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।'

ଦକ୍ଷ ଉଵାଚ । ଗୃହ୍ଯନ୍ତାଂ ଦ୍ରୁତମସ୍ତ୍ରାଣି ସଂଗ୍ରାମୋଽତ୍ର ଵିଧୀଯତାମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତେ ତଦା ଦେଵୈର୍ଵିଵିଧାଯୁଧଧାରିଭିଃ । ରୁଦ୍ରସ୍ଯାନୁଚରୈଃ ସାର୍ଧଂ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଵର୍ତିତମ୍ ।। ୨୧.

ଦକ୍ଷ କହିଲେ: 'ତୁରନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧର, ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉ।' ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ତତ୍ର ଵେତାଲଭୂତାନି କୂଷ୍ମାଣ୍ଡା ଗ୍ରହପୂତନାଃ । ଯୁଯୁଧୁର୍ଲୋକପାଲୈଶ୍ଚ ନାନାଶସ୍ତ୍ରଧରାଣି ଚ ।। ୨୧.

ସେଠାରେ ବେତାଳ, ଭୂତ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ, ଗ୍ରହ ଓ ପୂତନାମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଲୋକପାଳମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

ଦେଵା ରୌଦ୍ରାଣି ଭୂତାନି ନିରସନ୍ତୋ ଯମାଲଯମ୍ । ଚିକ୍ଷିପୁଃ ସାଯକାନ୍ ଘୋରାନସୀଂଶ୍ଚ ସପରଶ୍ଵଧାନ୍ ।। ୨୧.

ଦେବତାମାନେ, ଭୟଙ୍କର ଭୂତମାନେକୁ ଯମଲୋକକୁ ହଟାଇ, ଭୟାନକ କୁଣ୍ଡ, ତଳୱାର ଓ ପରଶୁ ଛାଡ଼ିଲେ।

ଭୂତାନ୍ଯପି ମୃଧେ ଧୋରାଣ୍ଯୁଲ୍ମୁକୈରସ୍ଥିଭିଃ ଶରୈଃ । ଜଗ୍ମୁର୍ଦେଵାନ୍ ମୃଧେ ରୋଷାଦ୍ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ପୁରତୋ ବଲାତ୍ ।। ୨୧.

ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧରେ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ଜୋରେ ଦେବତାମାନେକୁ ଅଗ୍ନିଶଳା, ହାଡ଼ ଓ କୁଣ୍ଡ ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।

ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ ମହାରୌଦ୍ରେ ସଂଗ୍ରାମେ ଭୀମରୂପିଣି । ରୁଦ୍ରୋ ଭଗସ୍ଯ ନେତ୍ରେ ତୁ ବିଭେଦୈକେଷୁଣା ମୃଧେ ।। ୨୧.

ତାପରେ, ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧରେ, ରୁଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକଟି କୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଭଗଙ୍କର ଦୁଇଟି ଆଖି ଭେଦିଦେଲେ।

ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଶରପାତେନ ନଷ୍ଟନେତ୍ରଂ ଭଗଂ ତଦା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽସ୍ଯ କ୍ରୋଧାତ୍ ତେଜସ୍ଵୀ ପୂଷା ରୁଦ୍ରମଯୋଧଯତ୍ ।। ୨୧.

ରୁଦ୍ରଙ୍କ କୁଣ୍ଡବର୍ଷାରେ ଭଗଙ୍କର ଆଖି ନଷ୍ଟ ହେବା ଦେଖି, ତେଜସ୍ୱୀ ପୂଷା କ୍ରୋଧରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

ସୃଜନ୍ତମିଷୁଜାଲାନି ପୂଷଣଂ ତୁ ମହାମୃଧେ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୁଦ୍ରୋଽସ୍ଯ ଦନ୍ତାଂସ୍ତୁ ଚକର୍ଷଂ ପରଵୀରହା ।। ୨୧.

ପୂଷା ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ କୁଣ୍ଡ ଛାଡ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ଶତ୍ରୁନାଶକ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଉଖଳିଦେଲେ।

ତସ୍ଯ ଦନ୍ତାଂସ୍ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୂଷ୍ଣୋ ରୁଦ୍ରେଣ ପାତିତାନ୍ । ଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ଵସଵୋ ଦିକ୍ଷୁ ରୁଦ୍ରାସ୍ତ୍ଵେକାଦଶ ଦ୍ରୁତମ୍ ।। ୨୧.

ପୂଷାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ରୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ପଡ଼ିଯିବା ଦେଖି, ବସୁମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ, ଏବଂ ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ।

ତାନ୍ ଭଗ୍ନାନ୍ ସହସା ଦିକ୍ଷୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଆଦିତ୍ଯାଵରଜୋ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ସ୍ଵବଲଂ ତଦା ।। ୨୧.

ସେମାନେ ହଠାତ୍ ହାରି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଯିବା ଦେଖି, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ତାଙ୍କର ସେନାକୁ କହିଲେ।

କ୍ଵ ଯାତ ପୌରୁଷଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦର୍ପଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯମେଵ ଚ । ଵ୍ଯଵସାଯଂ କୁଲଂ ଭୂତିଂ କଥଂ ନ ସ୍ମର୍ଯତେ ଦ୍ରୁତମ୍ ।। ୨୧.

'ତୁମର ପୁରୁଷତ୍ୱ କେଉଁଠି ଗଲା, ଗର୍ବ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ କାହିଁକି ଛାଡ଼ିଲ? ତୁମେ ତୁମର ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ, ବଂଶ ଓ ମହିମା କାହିଁକି ତୁରନ୍ତ ସ୍ମରଣ କରୁନାହଁ?'

ପରମେଷ୍ଠିଗୁଣୈର୍ଯୁକ୍ତୋ ଲଘୁଵଦ୍ଭୀତିତଃ ପୁରା । ନମସ୍କଂ କୁରୁତେ ମୋଘଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ପଦ୍ମଜଃ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୨୧.

'ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଗୁଣରେ ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୂର୍ବରୁ ଭୟରେ, ସ୍ୱୟଂ ପଦ୍ମଯୋନି ଭୂମିରେ ବ୍ୟର୍ଥ ନମସ୍କାର କରିଥିଲେ।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗରୁତ୍ମନ୍ତମାରୁରୋହ ହରିସ୍ତଦା । ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାପାଣିଃ ପୀତଵାସା ଜନାର୍ଦନଃ ।। ୨୧.

ଏଭଳି କହି, ହରି ତାଳପତ୍ର ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ହାତରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧରିଥିବା, ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସେତେବେଳେ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ିଲେ।

ତତୋ ହରିହରଂ ଯୁଦ୍ଧମଭଵଲ୍ଲୋମହର୍ଷଣମ୍ । ରୁଦ୍ରଃ ପାଶୁପତାସ୍ତ୍ରେଣ ଵିଵ୍ଯାଧ ହରିମୋଜସା । ହରିର୍ନାରାଯଣାସ୍ତ୍ରେଣ ରୁଦ୍ରଂ ଵିଵ୍ଯାଧ କୋପଵାନ୍ ।। ୨୧.

ତାପରେ ହରି ଓ ହରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ପାଶୁପତ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ହରିଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ କ୍ରୋଧିତ ହରି ନାରାୟଣ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।

ନାରାଯଣଂ ପାଶୁପତମୁଭେଽସ୍ତ୍ରେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ରୋଷିତେ । ଯୁଯୁଧାତେ ଭୃଶଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପରସ୍ପରଜିଘାଂସଯା । ଦିଵ୍ଯଂ ଵର୍ଷସହସ୍ତ୍ରଂ ତୁ ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧମଭୂତ୍ ତଦା ।। ୨୧.

କ୍ରୋଧରେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ନାରାୟଣ ଓ ପାଶୁପତ ଅସ୍ତ୍ର ଦୁହେଁ ଆକାଶରେ ଏକାଉଁ ହେଲା। ଦୁଇଁଜଣ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, ଏହି ଦିବ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ହଜାର ବର୍ଷ ଚାଲିଲା।

ତତ୍ରୈକଂ ମୁକୁଟୋଦ୍ବଦ୍ଧଂ ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ଯଂ ଜଟଜାଲକମ୍ । ଏକଂ ପ୍ରଧ୍ମାପଯଚ୍ଛଙ୍ଖମନ୍ଯଡୁମରୁକଂ ଶୁଭମ୍ ।। ୨୧.

ସେଠାରେ ଜଣେ ମୁଣ୍ଡରେ ମୁକୁଟ ଓ ଜଟା ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ଜଣେ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗାଇଲେ, ଅନ୍ୟଜଣ ଶୁଭ୍ର ଡମ୍ରୁ ବଜାଇଲେ।

ଏକଂ ଖଙ୍ଗକରଂ ତତ୍ର ତଥାଽନ୍ଯଂ ଦଣ୍ଡଧାରିଣମ୍ । ଏକଂ କୌସ୍ତୁଭଦୀପ୍ତାଙ୍ଗମନ୍ଯଂ ଭୂତିଵିଭୂଷିତମ୍ ।। ୨୧.

ସେଠାରେ ଜଣେ ହାତରେ ତଳୱାର ଧରିଥିଲେ, ଅନ୍ୟଜଣ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିଲେ; ଜଣେ କୌସ୍ତୁଭ ମଣିର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ଅନ୍ୟଜଣ ଭସ୍ମରେ ଭୂଷିତ।

ଏକଂ ଗଦାଂ ଭ୍ରାମଯତି ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଦଣ୍ଡମେଵ ଚ । ଏକଂ ଶୋଭତି କଣ୍ଠସ୍ଥୈର୍ମଣିଭିସ୍ତ୍ଵସ୍ଥିଭିଃ ପରମ୍ । ଏକଂ ପୀତାମ୍ବରଂ ତତ୍ର ଦ୍ଵିତୀଯଂ ସର୍ପମେଖଲମ୍ ।। ୨୧.

ଜଣେ ଗଦା ଘୁମାଇଲେ, ଅନ୍ୟଜଣ ଦଣ୍ଡ ଘୁମାଇଲେ; ଜଣେ ଗଳାରେ ମଣିର ଆଲୋକରେ ଶୋଭିତ, ଅନ୍ୟଜଣ ଅସ୍ଥିରେ ଶୋଭିତ; ଜଣେ ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଅନ୍ୟଜଣ ସର୍ପକୁ କମରବନ୍ଧ ଭାବେ ପିନ୍ଧିଥିଲେ।

ଏଵଂ ତୌ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧିନାଵସ୍ତ୍ରୌ ରୌଦ୍ରନାରାଯଣାତ୍ମକୌ । ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯାତିଶଯୋପେତୌ ତଦାଲୋକ୍ଯ ପିତାମହଃ ।। ୨୧.

ଏଭଳି ଦୁଇଁଜଣ ରୌଦ୍ର ଓ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧୀ, ରୁଦ୍ର ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ରୂପରେ, ପରସ୍ପରକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ଉଵାଚ ଶାମ୍ଯତାମସ୍ତ୍ରୌ ସ୍ଵସ୍ଵଭାଵେନ ସୁଵ୍ରତୌ । ଏଵଂ ତେ ବ୍ରହ୍ମଣା ଚୋକ୍ତୌ ଶାନ୍ତଭାଵଂ ପ୍ରଜଗ୍ମତୁଃ ।। ୨୧.

ସେ କହିଲେ, 'ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତୀମାନେ, ତୁମେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ଅସ୍ତ୍ର ଶାନ୍ତ କର।' ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଦୁଇଁଜଣ ଶାନ୍ତ ହେଲେ।