ଵରାହପୁରାଣମ୍

ରୁଦ୍ରଃ କୋପୋଦ୍ଭଵୋ ଯସ୍ତୁ ପୂର୍ଵଂ ମଗ୍ନୋ ମହାଜଲେ । ସ ସହସ୍ତ୍ରାର୍କସଂକାଶୋ ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ଜଲାତ୍ ତତଃ ।। ୨୧.

ଯିଏ କ୍ରୋଧରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ଓ ପୂର୍ବରୁ ବଡ଼ ଜଳରେ ଲୁଚିଥିଲେ, ସେହି ରୁଦ୍ର, ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ସେଠାରୁ ଜଳରୁ ବାହାରିଲେ।

ସର୍ଵଜ୍ଞାନମଯୋ ଦେଵଃ ସର୍ଵଦେଵମଯୋଽମଲଃ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଦର୍ଶୀ ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତସ୍ତପସା ବଭୌ ।। ୨୧.

ସେ ଦେବତା ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶ ଓ ନିର୍ମଳ। ସେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସାକ୍ଷାତ୍କାର କରି, ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।

ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ କାଲେ ପଞ୍ଚାନାଂ ଜାତଃ ସର୍ଗୋ ନରୋତ୍ତମ । ଦିଵ୍ଯାନାଂ ପୃଥିଵୀସ୍ଥାନାଂ ଚତୁର୍ଣାମରଜାତିନାମ୍ ।। ୨୧.

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ସେ ସମୟରେ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ସୃଷ୍ଟି ହେଲା—ଦିବ୍ୟ ଜୀବମାନେ ଓ ପୃଥିବୀରେ ବସୁଥିବା ଚାରି ଜାତିର ଜନ୍ମ ହେଲା।

ରୌଦ୍ରସର୍ଗସ୍ଯ ସଂଭୂତିସ୍ତଦା ସଦ୍ଯୋଽପି ଜାଯତେ । ଇଦାନୀଂ ରୁଦ୍ରସର୍ଗଂ ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୃଣୁ ପାର୍ଥିଵସତ୍ତମ ।। ୨୧.

ସେଠାରେ ରୌଦ୍ର ସୃଷ୍ଟି ସାଙ୍ଗକୁ ହେଲା। ଏବେ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏହି ରୁଦ୍ର ସୃଷ୍ଟିର କଥା ଶୁଣ।

ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ତ୍ରାଣି ତପଶ୍ଚୀର୍ତ୍ଵା ମହଜ୍ଜଲେ । ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧୋ ଯଦା ରୁଦ୍ରସ୍ତଦା ଚୋର୍ଵୋଂ ସକାନନାମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସସ୍ଯଵତୀଂ ରମ୍ଯାଂ ମନୁଷ୍ଯପଶୁସଂକୁଲାମ୍ ।। ୨୧.

ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ବଡ଼ ଜଳରେ ତପସ୍ୟା କରି, ଯେତେବେଳେ ରୁଦ୍ର ଜାଗିଲେ, ସେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖିଲେ—ଉଦ୍ୟାନ, ଶସ୍ୟ ଭରିଆ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପଶୁମାନେ ରହିଥିବା ସୁନ୍ଦର ଭୂମି।

ଶୁଶ୍ରାଵ ଚ ତଦା ଶବ୍ଦାନୃତ୍ଵିଜାଂ ଦକ୍ଷସଦ୍ମନି । ଆଶ୍ରମେ ଯଜ୍ଞିନାଂ ଚୋଚ୍ଚୈର୍ଯୋଗସ୍ଥୈରିତି କୀର୍ତ୍ତିତମ୍ ।। ୨୧.

ସେ ସମୟରେ ସେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଗୃହରେ ଋତ୍ବିଜମାନଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଯୋଗଧ୍ୟାନରେ ପାଠ ହେଉଥିବା କଥା ଶୁଣିଲେ।

ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହାତେଜାଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ । ଚୁକୋପ ସୁଭୃଶଂ ଦେଵୋ ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦମୁଵାଚ ହ ।। ୨୧.

ଏହି ସବୁ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣୁଥିବା, ଅତି ତପୋବଳୀ ପ୍ରଭୁ ଭୟଙ୍କର ରେଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଅହଂ ପୂର୍ଵଂ ତୁ କଵିନା ସୃଷ୍ଟଃ ସର୍ଵାତ୍ମନା ଵିଭୁଃ । ପ୍ରଜାଃ ସୃଜସ୍ଵେତି ତଦା ଵାକ୍ଯମେତତ୍ ତଥୋକ୍ତଵାନ୍ ।। ୨୧.

ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ମହାମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲି, ସେତେବେଳେ ସେ ମତେ କହିଥିଲେ—‘ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କର’—ଏହି କଥା ଠିକ୍ ଭାବେ କହାଯାଇଥିଲା।

ଇଦାନୀଂ କେନ ତତ୍କର୍ମ କୃତଂ ସୃଷ୍ଟ୍ଯାଦିଵର୍ଣନମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଭୃଶଂ କୋପାନ୍ନନାଦ ପରମେଶ୍ଵରଃ ।। ୨୧.

ଏବେ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଓ ତାହାର ଆରମ୍ଭ କିଏ କରିଛି? ଏହିପରି କହି, ପରମେଶ୍ୱର ଭୟଙ୍କର ରେଷରେ ଗର୍ଜନ କଲେ।

ତସ୍ଯ ନାନଦତୋ ଜ୍ଵାଲାଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେଭ୍ଯୋ ନିର୍ଯଯୁସ୍ତଦା । ତତ୍ର ଭୂତାନି ଵେତାଲା ଉଚ୍ଛ୍ରୁଷ୍ମାଃ ପ୍ରେତପୂତନାଃ ।। ୨୧.

ତାଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସମୟରେ, ତାଙ୍କର କାନରୁ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ବାହାରିଲା। ସେଠାରୁ ଭୂତ, ବେତାଳ, ଭୟଙ୍କର ପିଶାଚ, ପ୍ରେତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୂତମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

କୂଷ୍ମାଣ୍ଡା ଯାତୁଧାନାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତାନନାଃ । ଉତ୍ତସ୍ଥୁଃ କୋଟିଶସ୍ତତ୍ର ନାନାପ୍ରହରଣାଵୃତାଃ ।। ୨୧.

କୂଷ୍ମାଣ୍ଡ, ଯାତୁଧାନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁହଁ ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱଳିଥିଲା, ସେଠାରେ କୋଟି କୋଟି ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଉଠିଲେ।

ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୂତସଂଘାତା ଵିଵିଧାଯୁଧପାଣଯଃ । ସସର୍ଜ ଵେଦଵିଦ୍ଯାଙ୍ଗଂ ରଥଂ ପରମଶୋଭନମ୍ ।। ୨୧.

ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଭୂତମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ବେଦ ଓ ବିଦ୍ୟାର ଅଙ୍ଗ ଥିବା ଅତି ଶୋଭାମୟ ରଥ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ତସ୍ମିନ୍ନୃଗାଦଯସ୍ତ୍ଵଶ୍ଵାସ୍ତ୍ରିତତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ତ୍ରିଵେଣୁକମ୍ । ତ୍ରିପୂଜକଂ ତ୍ରିଷଵଣଂ ଧର୍ମାକ୍ଷଂ ମାରୁତଧ୍ଵନିମ୍ ।। ୨୧.

ସେ ରଥରେ ଋକ୍‌ ଓ ଅନ୍ୟ ବେଦ, ଘୋଡ଼ା, ତିନିପ୍ରକାର ତତ୍ତ୍ୱ, ତିନି ଗୁଛି ଚୁଲି, ତିନିପ୍ରକାର ପୂଜା, ତିନି ସମୟର ସ୍ନାନ, ଧର୍ମ ଦ୍ୟୁତ ଓ ବାୟୁର ଧ୍ୱନି ଥିଲା।

ଅହୋରାତ୍ରେ ପତାକେ ଦ୍ଵେ ଧର୍ମାଧର୍ମେ ତୁ ଦଣ୍ଡକେ । ଶକଟଂ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାଶ୍ଚ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମାଦିସାରଥିଃ ।। ୨୧.

ଦିନ ଓ ରାତି ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ପତାକା, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ଦଣ୍ଡ। ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ହେଉଛି ତାଙ୍କର ରଥ, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ରଥର ସାରଥି।

ଗାଯତ୍ରୀ ଚ ଧନୁସ୍ତସ୍ଯ ଓଙ୍କାରୋ ଗୁଣ ଏଵ ଚ । ସ୍ଵରାଃ ସପ୍ତ ଶରାସ୍ତସ୍ଯ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ସୁଵ୍ରତ ।। ୨୧.

ଗାୟତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ, ଓଁକାର ଧନୁଷର ତାଣ, ଏବଂ ସାତଟି ସ୍ୱର ହେଉଛି ସେଇ ଦେବଦେବଙ୍କର କୁଣ୍ଡ।

ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ସ ସାମଗ୍ରୀଂ ଦେଵଦେଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଜଗାମ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞାଯ କୋପାଦ୍ ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।। ୨୧.

ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ତିଆରି କରି, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦେବଦେବ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଯାଇଲେ।

ଗଚ୍ଛତସ୍ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଅମ୍ବରାଙ୍ଗିରସଂ ନଯତ୍ । ଋତ୍ଵିଜାଂ ମନ୍ତ୍ରନିଚଯୋ ନଷ୍ଟୋ ରୁଦ୍ରାଗମେ ତଦା ।। ୨୧.

ସେଇ ଦେବତା ଆକାଶରେ ଅଙ୍ଗିରସ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ନେଇଯିବା ସମୟରେ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆଗମନରେ, ଋତ୍ୱିଜମାନେର ମନ୍ତ୍ରମାଳା ହରାଇଗଲା।

ଵିପରୀତମିଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦା ସର୍ଵେ ଚ ଋତ୍ଵିଜଃ । ଊଚୁଃ ସଂନହ୍ଯତାଂ ଦେଵା ମହଦ୍ ଵୋ ଭଯମାଗତମ୍ ।। ୨୧.

ଏହି ଅପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଋତ୍ୱିଜମାନେ କହିଲେ: 'ଦେବତାମାନେ, ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ର ଧର, ବଡ଼ ଭୟ ଆସିଛି।'

କଶ୍ଚିଦାଯାତି ବଲଵାନସୁରୋ ବ୍ରହ୍ମନିର୍ମିତଃ । ଯଜ୍ଞଭାଗାର୍ଥମେତସ୍ମିନ୍ କ୍ରତୌ ପରମଦୁର୍ଲଭମ୍ ।। ୨୧.

'କିଛି ବଳଶାଳୀ ଦାନବ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞର ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଭାଗ ପାଇଁ ଆସୁଛି।'

ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତତୋ ଦେଵା ଊଚୁର୍ମାତାମହଂ ତଦା । ଦକ୍ଷ ତାତ କିମତ୍ରାସ୍ମତ୍କାର୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ଵିଵକ୍ଷିତମ୍ ।। ୨୧.

ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରପିତାମହଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଦକ୍ଷ, ପ୍ରଭୁ, ଏଠାରେ ଆମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ? ଆପଣ ଯାହା ଚାହାଁନ୍ତି, ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।'

ଦକ୍ଷ ଉଵାଚ । ଗୃହ୍ଯନ୍ତାଂ ଦ୍ରୁତମସ୍ତ୍ରାଣି ସଂଗ୍ରାମୋଽତ୍ର ଵିଧୀଯତାମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତେ ତଦା ଦେଵୈର୍ଵିଵିଧାଯୁଧଧାରିଭିଃ । ରୁଦ୍ରସ୍ଯାନୁଚରୈଃ ସାର୍ଧଂ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରଵର୍ତିତମ୍ ।। ୨୧.

ଦକ୍ଷ କହିଲେ: 'ତୁରନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧର, ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉ।' ଏହିପରି ଦେବତାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ ସହିତ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ତତ୍ର ଵେତାଲଭୂତାନି କୂଷ୍ମାଣ୍ଡା ଗ୍ରହପୂତନାଃ । ଯୁଯୁଧୁର୍ଲୋକପାଲୈଶ୍ଚ ନାନାଶସ୍ତ୍ରଧରାଣି ଚ ।। ୨୧.

ସେଠାରେ ବେତାଳ, ଭୂତ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ, ଗ୍ରହ ଓ ପୂତନାମାନେ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଲୋକପାଳମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

ଦେଵା ରୌଦ୍ରାଣି ଭୂତାନି ନିରସନ୍ତୋ ଯମାଲଯମ୍ । ଚିକ୍ଷିପୁଃ ସାଯକାନ୍ ଘୋରାନସୀଂଶ୍ଚ ସପରଶ୍ଵଧାନ୍ ।। ୨୧.

ଦେବତାମାନେ, ଭୟଙ୍କର ଭୂତମାନେକୁ ଯମଲୋକକୁ ହଟାଇ, ଭୟାନକ କୁଣ୍ଡ, ତଳୱାର ଓ ପରଶୁ ଛାଡ଼ିଲେ।

ଭୂତାନ୍ଯପି ମୃଧେ ଧୋରାଣ୍ଯୁଲ୍ମୁକୈରସ୍ଥିଭିଃ ଶରୈଃ । ଜଗ୍ମୁର୍ଦେଵାନ୍ ମୃଧେ ରୋଷାଦ୍ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ପୁରତୋ ବଲାତ୍ ।। ୨୧.

ଭୂତମାନେ ମଧ୍ୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରୋଧରେ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ଜୋରେ ଦେବତାମାନେକୁ ଅଗ୍ନିଶଳା, ହାଡ଼ ଓ କୁଣ୍ଡ ଦେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।

ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ ମହାରୌଦ୍ରେ ସଂଗ୍ରାମେ ଭୀମରୂପିଣି । ରୁଦ୍ରୋ ଭଗସ୍ଯ ନେତ୍ରେ ତୁ ବିଭେଦୈକେଷୁଣା ମୃଧେ ।। ୨୧.

ତାପରେ, ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧରେ, ରୁଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକଟି କୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଭଗଙ୍କର ଦୁଇଟି ଆଖି ଭେଦିଦେଲେ।

ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଶରପାତେନ ନଷ୍ଟନେତ୍ରଂ ଭଗଂ ତଦା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽସ୍ଯ କ୍ରୋଧାତ୍ ତେଜସ୍ଵୀ ପୂଷା ରୁଦ୍ରମଯୋଧଯତ୍ ।। ୨୧.

ରୁଦ୍ରଙ୍କ କୁଣ୍ଡବର୍ଷାରେ ଭଗଙ୍କର ଆଖି ନଷ୍ଟ ହେବା ଦେଖି, ତେଜସ୍ୱୀ ପୂଷା କ୍ରୋଧରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

ସୃଜନ୍ତମିଷୁଜାଲାନି ପୂଷଣଂ ତୁ ମହାମୃଧେ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୁଦ୍ରୋଽସ୍ଯ ଦନ୍ତାଂସ୍ତୁ ଚକର୍ଷଂ ପରଵୀରହା ।। ୨୧.

ପୂଷା ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ କୁଣ୍ଡ ଛାଡ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ଶତ୍ରୁନାଶକ ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଉଖଳିଦେଲେ।

ତସ୍ଯ ଦନ୍ତାଂସ୍ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୂଷ୍ଣୋ ରୁଦ୍ରେଣ ପାତିତାନ୍ । ଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ ଵସଵୋ ଦିକ୍ଷୁ ରୁଦ୍ରାସ୍ତ୍ଵେକାଦଶ ଦ୍ରୁତମ୍ ।। ୨୧.

ପୂଷାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ରୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ପଡ଼ିଯିବା ଦେଖି, ବସୁମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ, ଏବଂ ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ।

ତାନ୍ ଭଗ୍ନାନ୍ ସହସା ଦିକ୍ଷୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଆଦିତ୍ଯାଵରଜୋ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ସ୍ଵବଲଂ ତଦା ।। ୨୧.

ସେମାନେ ହଠାତ୍ ହାରି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପଳାଇଯିବା ଦେଖି, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ତାଙ୍କର ସେନାକୁ କହିଲେ।