ଵରାହପୁରାଣମ୍

ତତ୍ର ଦାକ୍ଷାଯଣୀପୁତ୍ରାଃ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସଵାସଵାଃ । ଵସଵୋଽଷ୍ଟୌ ଚ ରୁଦ୍ରାଶ୍ଚ ଆଦିତ୍ଯା ମରୁତସ୍ତଥା ।। ୨୧.

ସେଠାରେ ଡକ୍ଷଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଷ୍ଟ ଓଟି ବସୁ, ରୁଦ୍ରମାନେ, ଆଦିତ୍ୟ ଓ ମରୁତମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ସାଽପି ଦକ୍ଷାଯ ସୁଶ୍ରୋଣୀ ଗୌରୀ ଦତ୍ତାଥ ବ୍ରହ୍ମଣା । ଦୁହିତୃତ୍ଵେ ପୁରା ଯା ହି ରୁଦ୍ରେଣୋଢା ମହାତ୍ମନା ।। ୨୧.

ସେଇ ଶୁଭ ନିତମ୍ଭିନୀ ଗୌରୀକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଡକ୍ଷଙ୍କୁ କନ୍ୟା ଭାବେ ଦେଲେ; ସେ ଗୌରୀ ପୂର୍ବରୁ ମହାତ୍ମା ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ।

ସା ଚ ଦାକ୍ଷାଯଣୀ ଦେଵୀ ପୁନର୍ଭୂତା ନୃପୋତ୍ତମ । ତତୋ ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ଦୌହିତ୍ରାନ୍ ସ୍ଵାନ୍ ସ ଵୃଦ୍ଧିକୃତ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଜ୍ଞମଥାରେଭେ ପ୍ରୀଣନାଯ ପ୍ରଜାପତିଃ ।। ୨୧.

ସେ ଦେବୀ ଡକ୍ଷାୟଣୀ ପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ରାଜା, ଏହା ଦେଖି ଡକ୍ଷ ଖୁସି ହେଲେ; ନିଜ ନାତିମାନେ ବଢିବାକୁ ଦେଖି, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମସୁତାଃ ସର୍ଵେ ମରୀଚ୍ଯାଦଯ ଏଵ ଚ । ଚକ୍ରୁରାର୍ତ୍ତ୍ଵିଜ୍ଯକଂ କର୍ମ୍ମ ସ୍ଵେ ସ୍ଵେ ମାର୍ଗେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ ।। ୨୧.

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁଅ, ମରୀଚି ଆଦି, ନିଜ ନିଜ ପଥରେ ରହି, ଯଜ୍ଞର ପ୍ରଧାନ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।

ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଯଂ ମରୀଚ୍ଯସ୍ତୁ ବଭୂଵାଽନ୍ଯେ ତଥାପରେ । ଅତ୍ରିସ୍ତୁ ଯଜ୍ଞକର୍ମସ୍ଥ ଆଗ୍ନୀଧ୍ରସ୍ତ୍ଵଙ୍ଗିରା ଭଵତ୍ ।। ୨୧.

ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ, ମରୀଚି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନ ନେଲେ; ଅତ୍ରି ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିଲେ, ଏବଂ ଅଗ୍ନୀଧ୍ର ଅଙ୍ଗିରାସ୍ ହେଲେ।

ହୋତା ପୁଲସ୍ତ୍ଯସ୍ତ୍ଵଭଵଦୁଦ୍ଗାତା ପୁଲହୋଽଭଵତ୍ । କ୍ରତୌ କ୍ରତୁସ୍ତୁ ପ୍ରସ୍ତୋତା ତଦା ଯଜ୍ଞେ ମହାତପାଃ ।। ୨୧.

ସେହି ଯଜ୍ଞରେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ହୋତା ହେଲେ, ପୁଲହ ଉଦ୍ଗାତା ହେଲେ, ଏବଂ କ୍ରତୁ ମହାତ୍ମା ପ୍ରସ୍ତୋତା ଭାବେ କାମ କଲେ।

ପ୍ରତିହର୍ତା ପ୍ରଚେତାସ୍ତୁ ତସ୍ମିନ୍ କ୍ରତୁଵରେ ବଭୌ । ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୋ ଵସିଷ୍ଠସ୍ତୁ ସନକାଦ୍ଯାଃ ସଭାସଦଃ । ତତ୍ର ଯାଜ୍ଯଃ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ସ ଚ ଇଜ୍ଯସ୍ତୁ ପୂଜ୍ଯତେ ।। ୨୧.

ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରଚେତା ପ୍ରତିହର୍ତା ହେଲେ, ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟ ବସିଷ୍ଠ ହେଲେ, ସନକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସଭ୍ୟ ଭାବେ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ଯଜମାନ ହେଇ, ସେ ପୂଜ୍ୟ ଭାବେ ପୂଜିତ ହେଲେ।

ପୂଜ୍ଯା ଦକ୍ଷସ୍ଯ ଦୌହିତ୍ରା ରୁଦ୍ରାଦିତ୍ଯାଙ୍ଗିରାଦଯଃ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷପିତରସ୍ତେ ହି ତୈଃ ପ୍ରୀତୈଃ ପ୍ରୀଯତେ ଜଗତ୍ ।। ୨୧.

ଦକ୍ଷଙ୍କ ନାତିମାନେ—ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ, ଅଙ୍ଗିରା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଦୃଶ୍ୟ ପୂର୍ବଜ, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ।

ତତ୍ର ଭାଗାର୍ଥିନୋ ଦେଵା ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵସ୍ତଥା । ଵିଶ୍ଵେଦେଵାଃ ସପିତରୋ ଗନ୍ଧର୍ଵାଦ୍ଯା ମରୁଦ୍ଗଣାଃ ।। ୨୧.

ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଭାଗ ଚାହିଁଥିଲେ, ସେମାନେ ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ବିଶ୍ୱଦେବ, ପିତୃ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ମରୁତ ଗଣ ଥିଲେ।

ଜଗୃହୁର୍ଯଜ୍ଞଭାଗାନ୍ ସ୍ଵାନ୍ ଯାଵତ୍ ତେ ହଵିଷୋର୍ପିତାନ୍ । ତାଵତ୍କାଲଂ ଜଲାତ୍ ସଦ୍ଯ ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁନଃ ।। ୨୧.

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହବି ଅର୍ପିତ ହେଉଥିଲା, ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଭାଗ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣି ଜଳରୁ ଉପରକୁ ଆସିଲେ।

ରୁଦ୍ରଃ କୋପୋଦ୍ଭଵୋ ଯସ୍ତୁ ପୂର୍ଵଂ ମଗ୍ନୋ ମହାଜଲେ । ସ ସହସ୍ତ୍ରାର୍କସଂକାଶୋ ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ଜଲାତ୍ ତତଃ ।। ୨୧.

ଯିଏ କ୍ରୋଧରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ଓ ପୂର୍ବରୁ ବଡ଼ ଜଳରେ ଲୁଚିଥିଲେ, ସେହି ରୁଦ୍ର, ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ସେଠାରୁ ଜଳରୁ ବାହାରିଲେ।

ସର୍ଵଜ୍ଞାନମଯୋ ଦେଵଃ ସର୍ଵଦେଵମଯୋଽମଲଃ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଦର୍ଶୀ ସର୍ଵସ୍ଯ ଜଗତସ୍ତପସା ବଭୌ ।। ୨୧.

ସେ ଦେବତା ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶ ଓ ନିର୍ମଳ। ସେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ସାକ୍ଷାତ୍କାର କରି, ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।

ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ କାଲେ ପଞ୍ଚାନାଂ ଜାତଃ ସର୍ଗୋ ନରୋତ୍ତମ । ଦିଵ୍ଯାନାଂ ପୃଥିଵୀସ୍ଥାନାଂ ଚତୁର୍ଣାମରଜାତିନାମ୍ ।। ୨୧.

ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ସେ ସମୟରେ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ସୃଷ୍ଟି ହେଲା—ଦିବ୍ୟ ଜୀବମାନେ ଓ ପୃଥିବୀରେ ବସୁଥିବା ଚାରି ଜାତିର ଜନ୍ମ ହେଲା।

ରୌଦ୍ରସର୍ଗସ୍ଯ ସଂଭୂତିସ୍ତଦା ସଦ୍ଯୋଽପି ଜାଯତେ । ଇଦାନୀଂ ରୁଦ୍ରସର୍ଗଂ ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୃଣୁ ପାର୍ଥିଵସତ୍ତମ ।। ୨୧.

ସେଠାରେ ରୌଦ୍ର ସୃଷ୍ଟି ସାଙ୍ଗକୁ ହେଲା। ଏବେ, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏହି ରୁଦ୍ର ସୃଷ୍ଟିର କଥା ଶୁଣ।

ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ତ୍ରାଣି ତପଶ୍ଚୀର୍ତ୍ଵା ମହଜ୍ଜଲେ । ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧୋ ଯଦା ରୁଦ୍ରସ୍ତଦା ଚୋର୍ଵୋଂ ସକାନନାମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସସ୍ଯଵତୀଂ ରମ୍ଯାଂ ମନୁଷ୍ଯପଶୁସଂକୁଲାମ୍ ।। ୨୧.

ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଯାଏଁ ବଡ଼ ଜଳରେ ତପସ୍ୟା କରି, ଯେତେବେଳେ ରୁଦ୍ର ଜାଗିଲେ, ସେ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖିଲେ—ଉଦ୍ୟାନ, ଶସ୍ୟ ଭରିଆ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପଶୁମାନେ ରହିଥିବା ସୁନ୍ଦର ଭୂମି।

ଶୁଶ୍ରାଵ ଚ ତଦା ଶବ୍ଦାନୃତ୍ଵିଜାଂ ଦକ୍ଷସଦ୍ମନି । ଆଶ୍ରମେ ଯଜ୍ଞିନାଂ ଚୋଚ୍ଚୈର୍ଯୋଗସ୍ଥୈରିତି କୀର୍ତ୍ତିତମ୍ ।। ୨୧.

ସେ ସମୟରେ ସେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଗୃହରେ ଋତ୍ବିଜମାନଙ୍କର ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲେ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ମୁନିମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଯୋଗଧ୍ୟାନରେ ପାଠ ହେଉଥିବା କଥା ଶୁଣିଲେ।

ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହାତେଜାଃ ସର୍ଵଜ୍ଞଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ । ଚୁକୋପ ସୁଭୃଶଂ ଦେଵୋ ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦମୁଵାଚ ହ ।। ୨୧.

ଏହି ସବୁ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣୁଥିବା, ଅତି ତପୋବଳୀ ପ୍ରଭୁ ଭୟଙ୍କର ରେଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଅହଂ ପୂର୍ଵଂ ତୁ କଵିନା ସୃଷ୍ଟଃ ସର୍ଵାତ୍ମନା ଵିଭୁଃ । ପ୍ରଜାଃ ସୃଜସ୍ଵେତି ତଦା ଵାକ୍ଯମେତତ୍ ତଥୋକ୍ତଵାନ୍ ।। ୨୧.

ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ମହାମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲି, ସେତେବେଳେ ସେ ମତେ କହିଥିଲେ—‘ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କର’—ଏହି କଥା ଠିକ୍ ଭାବେ କହାଯାଇଥିଲା।

ଇଦାନୀଂ କେନ ତତ୍କର୍ମ କୃତଂ ସୃଷ୍ଟ୍ଯାଦିଵର୍ଣନମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଭୃଶଂ କୋପାନ୍ନନାଦ ପରମେଶ୍ଵରଃ ।। ୨୧.

ଏବେ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଓ ତାହାର ଆରମ୍ଭ କିଏ କରିଛି? ଏହିପରି କହି, ପରମେଶ୍ୱର ଭୟଙ୍କର ରେଷରେ ଗର୍ଜନ କଲେ।

ତସ୍ଯ ନାନଦତୋ ଜ୍ଵାଲାଃ ଶ୍ରୋତ୍ରେଭ୍ଯୋ ନିର୍ଯଯୁସ୍ତଦା । ତତ୍ର ଭୂତାନି ଵେତାଲା ଉଚ୍ଛ୍ରୁଷ୍ମାଃ ପ୍ରେତପୂତନାଃ ।। ୨୧.

ତାଙ୍କର ଗର୍ଜନ ସମୟରେ, ତାଙ୍କର କାନରୁ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ବାହାରିଲା। ସେଠାରୁ ଭୂତ, ବେତାଳ, ଭୟଙ୍କର ପିଶାଚ, ପ୍ରେତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୂତମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

କୂଷ୍ମାଣ୍ଡା ଯାତୁଧାନାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତାନନାଃ । ଉତ୍ତସ୍ଥୁଃ କୋଟିଶସ୍ତତ୍ର ନାନାପ୍ରହରଣାଵୃତାଃ ।। ୨୧.

କୂଷ୍ମାଣ୍ଡ, ଯାତୁଧାନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁହଁ ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱଳିଥିଲା, ସେଠାରେ କୋଟି କୋଟି ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି ଉଠିଲେ।

ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୂତସଂଘାତା ଵିଵିଧାଯୁଧପାଣଯଃ । ସସର୍ଜ ଵେଦଵିଦ୍ଯାଙ୍ଗଂ ରଥଂ ପରମଶୋଭନମ୍ ।। ୨୧.

ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଭୂତମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ବେଦ ଓ ବିଦ୍ୟାର ଅଙ୍ଗ ଥିବା ଅତି ଶୋଭାମୟ ରଥ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

ତସ୍ମିନ୍ନୃଗାଦଯସ୍ତ୍ଵଶ୍ଵାସ୍ତ୍ରିତତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ତ୍ରିଵେଣୁକମ୍ । ତ୍ରିପୂଜକଂ ତ୍ରିଷଵଣଂ ଧର୍ମାକ୍ଷଂ ମାରୁତଧ୍ଵନିମ୍ ।। ୨୧.

ସେ ରଥରେ ଋକ୍‌ ଓ ଅନ୍ୟ ବେଦ, ଘୋଡ଼ା, ତିନିପ୍ରକାର ତତ୍ତ୍ୱ, ତିନି ଗୁଛି ଚୁଲି, ତିନିପ୍ରକାର ପୂଜା, ତିନି ସମୟର ସ୍ନାନ, ଧର୍ମ ଦ୍ୟୁତ ଓ ବାୟୁର ଧ୍ୱନି ଥିଲା।

ଅହୋରାତ୍ରେ ପତାକେ ଦ୍ଵେ ଧର୍ମାଧର୍ମେ ତୁ ଦଣ୍ଡକେ । ଶକଟଂ ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାଶ୍ଚ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମାଦିସାରଥିଃ ।। ୨୧.

ଦିନ ଓ ରାତି ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ପତାକା, ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ଦଣ୍ଡ। ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟା ହେଉଛି ତାଙ୍କର ରଥ, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ରଥର ସାରଥି।

ଗାଯତ୍ରୀ ଚ ଧନୁସ୍ତସ୍ଯ ଓଙ୍କାରୋ ଗୁଣ ଏଵ ଚ । ସ୍ଵରାଃ ସପ୍ତ ଶରାସ୍ତସ୍ଯ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ସୁଵ୍ରତ ।। ୨୧.

ଗାୟତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ, ଓଁକାର ଧନୁଷର ତାଣ, ଏବଂ ସାତଟି ସ୍ୱର ହେଉଛି ସେଇ ଦେବଦେବଙ୍କର କୁଣ୍ଡ।

ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ସ ସାମଗ୍ରୀଂ ଦେଵଦେଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଜଗାମ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞାଯ କୋପାଦ୍ ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।। ୨୧.

ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ତିଆରି କରି, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦେବଦେବ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞକୁ ଯାଇଲେ।

ଗଚ୍ଛତସ୍ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ଅମ୍ବରାଙ୍ଗିରସଂ ନଯତ୍ । ଋତ୍ଵିଜାଂ ମନ୍ତ୍ରନିଚଯୋ ନଷ୍ଟୋ ରୁଦ୍ରାଗମେ ତଦା ।। ୨୧.

ସେଇ ଦେବତା ଆକାଶରେ ଅଙ୍ଗିରସ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ନେଇଯିବା ସମୟରେ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଆଗମନରେ, ଋତ୍ୱିଜମାନେର ମନ୍ତ୍ରମାଳା ହରାଇଗଲା।

ଵିପରୀତମିଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦା ସର୍ଵେ ଚ ଋତ୍ଵିଜଃ । ଊଚୁଃ ସଂନହ୍ଯତାଂ ଦେଵା ମହଦ୍ ଵୋ ଭଯମାଗତମ୍ ।। ୨୧.

ଏହି ଅପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଋତ୍ୱିଜମାନେ କହିଲେ: 'ଦେବତାମାନେ, ତୁମେ ଅସ୍ତ୍ର ଧର, ବଡ଼ ଭୟ ଆସିଛି।'

କଶ୍ଚିଦାଯାତି ବଲଵାନସୁରୋ ବ୍ରହ୍ମନିର୍ମିତଃ । ଯଜ୍ଞଭାଗାର୍ଥମେତସ୍ମିନ୍ କ୍ରତୌ ପରମଦୁର୍ଲଭମ୍ ।। ୨୧.

'କିଛି ବଳଶାଳୀ ଦାନବ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି, ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞର ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଭାଗ ପାଇଁ ଆସୁଛି।'