ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଏଵଂ ଯମଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସା ଛାଯା କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତା । ଶଶାପ ପ୍ରେତରାଜସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯସ୍ଯଚିରାଦିଵ ।। ୨୦.

ଏପରି ଯମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଚାୟା ରୋଷରେ ଭରି ଯମକୁ ଶାପ ଦେଲେ — 'ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଭୂତମାନଙ୍କର ରାଜା ହେବା।'

ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵାଽଥ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡସ୍ତଦା ପୁତ୍ରହିତୈଷଯା । ଉଵାଚ ମଧ୍ଯଵର୍ତୀ ତ୍ଵଂ ଭଵିତା ଧର୍ମପାପଯୋଃ । ଲୋକପାଲଶ୍ଚ ଭଵିତା ତ୍ଵଂ ପୁତ୍ର ଦିଵି ଶୋଭସେ ।। ୨୦.

ଏହା ଶୁଣି ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ନିଜ ପୁଅର ଭଲରେ କହିଲେ — 'ତୁମେ ଧର୍ମ ଓ ପାପର ମଧ୍ୟରେ ନ୍ୟାୟକାରୀ ହେବା, ଏବଂ ଦିବରେ ଆଲୋକରେ ଲୋକପାଳ ଭଳି ଦେଖାଯିବା।'

ଶନିଂ ଶଶାପ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଶ୍ଛାଯାକୋପପ୍ରଧର୍ଷିତଃ । ତ୍ଵଂ କ୍ରୂରଦୃଷ୍ଟିର୍ଭଵିତା ମାତୃଦୋଷେଣ ପୁତ୍ରକ ।। ୨୦.

ଚାୟାଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ଶନିକୁ ଶାପ ଦେଲେ — 'ମାତାଙ୍କର ଦୋଷରେ, ପୁଅ, ତୁମର ଦୃଷ୍ଟି ଅତି କ୍ରୂର ହେବ।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସମୁତ୍ଥାଯ ଯୋଗଂ ଭାନୁର୍ଦିଦୃକ୍ଷଯା । ତାମପଶ୍ଯତ୍ତ୍ଵସୌ ସାଶ୍ଵୀ ଉତ୍ତରେଷୁ କୁରୁଷ୍ଵଥ ।। ୨୦.

ଏପରି କହି ଭାନୁ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପାରିଲେନି, କାରଣ ଚାୟା ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶରେ ଘୋଡ଼ା ଭାବେ ଅଛି।

ତତୋଽଶ୍ଵରୂପଂ କୃତ୍ଵା ସ ଗତ୍ଵା ତତ୍ରୋତ୍ତରାନ୍ କୁରୂନ୍ । ପ୍ରାଜାପତ୍ଯେନ ମାର୍ଗେଣ ଯୁଯୋଜାତ୍ମାନମାତ୍ମନା ।। ୨୦.

ତାପରେ ଘୋଡ଼ା ରୂପ ନେଇ ଭାନୁ ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ଗଲେ; ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ପଥରେ ତାଙ୍କ ସହ ନିଜକୁ ଏକତ୍ର କଲେ।

ତସ୍ଯାଂ ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ର୍ଯାମଶ୍ଵରୂପ୍ଯାଂ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡସ୍ତୀଵ୍ରତେଜସଃ । ବୀଜଂ ନିର୍ଵାପଯାମାସ ତଜ୍ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ଦ୍ଵିଧାଽପତତ୍ ।। ୨୦.

ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରୀଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ରୂପରେ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ତେଜର ସମ୍ପୁଟି ଦେଲେ; ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସମ୍ପୁଟି ଦୁଇ ଭାଗରେ ପଡ଼ିଗଲା।

ତତ୍ର ପ୍ରାଣସ୍ତ୍ଵପାନଶ୍ଚ ଯୋନୌ ଚାତ୍ମଜିତୌ ପୁରା । ଵରଦାନେନ ଚ ପୁନର୍ମୂର୍ତ୍ତିମନ୍ତୌ ବଭୂଵତୁଃ ।। ୨୦.

ସେଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଆତ୍ମଜୟୀ ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ, ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନରେ, ପୁନି ଦେହ ନେଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

ତୌ ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ର୍ଯାମଶ୍ଵରୂପିଣ୍ଯାଂ ଜାତୌ ଯେନ ନରୋତ୍ତମୌ । ତତସ୍ତାଵଶ୍ଵିନୌ ଦେଵୌ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯେତେ ରଵିନନ୍ଦନୌ ।। ୨୦.

ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରୀଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ରୂପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଦୁଇଜଣ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ; ଏହି ଦୁଇ ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପୁଅ ଭାବରେ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ଭଳି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ପ୍ରଜାପତିଃ ସ୍ଵଯଂ ଭାନୁସ୍ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୀ ଶକ୍ତିଃ ପରାପରା । ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରାଗ୍ଵଚ୍ଛରୀରସ୍ଥାଵମୂର୍ତ୍ତୌ ମୂର୍ତିମାଶ୍ରିତୌ ।। ୨୦.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ ପ୍ରଜାପତି, ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରୀ ଶକ୍ତିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ; ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଆକାରହୀନ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଆକାର ନେଲେ।

ତତସ୍ତାଵଶ୍ଵିନୌ ଦେଵୌ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡମୁପତସ୍ଥତୁଃ । ଊଚତୁଃ ସ୍ଵରୁଚିଂ ତାଵତ୍ କିଂ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯମଥାଵଯୋଃ ।। ୨୦.

ତାପରେ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କୁ ନିକଟେ ଗଲେ ଓ କହିଲେ — 'ହେ ଆଲୋକମୟ, ଏବେ ଆମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ?'

ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ଉଵାଚ । ପୁତ୍ରୌ ପ୍ରଜାପତିଂ ଦେଵଂ ଭକ୍ତ୍ଯାରାଧଯତାଂ ଵରମ୍ । ନାରାଯଣଂ ସ ଵୋ ଦାତା ଵରଂ ନୂନଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୨୦.

ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ କହିଲେ — 'ପୁଅମାନେ, ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଜାପତି ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜନ କର; ନାରାୟଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଦାନ ଦେବେ।'

ଏଵଂ ତାଵଶ୍ଵିନୌ ପ୍ରୋକ୍ତୌ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡେନ ମହାତ୍ମନା । ତେପତୁସ୍ତୀଵ୍ରତପସୌ ତପଃ ପରମଦୁଶ୍ଚରମ୍ । ବ୍ରହ୍ମପାରମଯଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଜପନ୍ତୌ ତୁ ସମାହିତୌ ।। ୨୦.

ଏପରି ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କର ଉପଦେଶ ପାଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଜପ କରି ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କଲେ।

ତଯୋଃ କାଲେନ ମହତା ବ୍ରହ୍ମା ନାରାଯଣାତ୍ମକଃ । ତୁତୋଷ ପରମପ୍ରୀତ୍ଯା ଵରଂ ଚୈତଂ ଦଦୌ ତଯୋଃ ।। ୨୦.

ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ନାରାୟଣ ରୂପୀ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦାନ ଦେଲେ।

ପ୍ରଜାପାଲ ଉଵାଚ । ଅଶ୍ଵିଭ୍ଯାମୀରିତଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ । ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମହାମୁନେ ।। ୨୦.

ପ୍ରଜାପାଳ କହିଲେ — 'ମୁଁ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ମହାମୁନି, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ।'

ମହାତପା ଉଵାଚ । ଶ୍ରୃଣୁ ରାଜନ୍ ଯଥା ସ୍ତୋତ୍ରମଶ୍ଵିଭ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କୃତମ୍ । ଈଦୃଶଂ ଚ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତଯୋଃ ସ୍ତୋତ୍ରସ୍ଯ ଚାନଘ ।। ୨୦.

ମହାତପା କହିଲେ — 'ହେ ରାଜା, ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା କିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଷ୍ଟୋତ୍ର ରଚିଲେ, ଏବଂ ସେ ଷ୍ଟୋତ୍ରରୁ କଣ ଫଳ ପାଇଲେ, ଏହା ଶୁଣ।'

ଵରଂ ଵରଯତାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଦେଵୈଃ ପରମଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଯେନ ମେ ଵରଦାନେନ ଚରତସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ସୁଖମ୍ ।। ୨୦.

ତୁମେ ଏକ ଦାନ ଚୟନ କର, ଯାହା ଦେବମାନେ ପାଇବାକୁ ଅତି କଠିନ; ମୋର ଦାନ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ତିନି ଲୋକରେ ସୁଖରେ ଚଳିପାରିବ।

ଅଶ୍ଵିନାଵୂଚତୁଃ । ଆଵଯୋର୍ଯଜ୍ଞଭାଗଂ ତୁ ଦେହି ଦେଵ ପ୍ରଜାପତେ । ସୋମପତ୍ଵଂ ଚ ଦେଵାନାଂ ସାମାନ୍ଯତ୍ଵଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍ ।। ୨୦.

ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ କହିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଜାପତି ଦେବତା, ଆମକୁ ଯଜ୍ଞରେ ଅଂଶ ଦିଅ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୋମପାନର ଅଧିକାର ଦିଅ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଚିରକାଳ ଏକ ସମାନତା ଦିଅ।'

ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ । ରୂପଂ କାନ୍ତିରନୌପମ୍ଯଂ ଭିଷକ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଵସ୍ତୁଷୁ । ସୋମପତ୍ଵଂ ଚ ଲୋକେଷୁ ସର୍ଵମେତଦ୍ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୨୦.

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ତୁମେ ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ଚିକିତ୍ସା କ୍ଷମତା, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସୋମପାନର ଅଧିକାର — ଏସବୁ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ।'

ଏତତ୍ ସର୍ଵଂ ଦ୍ଵିତୀଯାଯାମଶ୍ଵିଭ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୁରା । ଦତ୍ତଂ ଯସ୍ମାଦତସ୍ତେଷାଂ ତିଥୀନାମୁତ୍ତମା ତିଥିଃ ।। ୨୦.

ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା; ଏହିକାରଣରୁ ତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କ ତିଥି ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ।

ଏତସ୍ଯାଂ ରୂପକାମସ୍ତୁ ପୁଷ୍ପାହାରୋ ଭଵେନ୍ନରଃ । ସଂଵତ୍ସରଂ ଶୁଚିର୍ନିତ୍ଯଂ ସୁସ୍ଵରୂପୀ ଭଵେନ୍ନରଃ । ଅଶ୍ଵିଭ୍ଯାଂ ଯେ ଗୁଣାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତେ ତସ୍ଯାପି ଭଵନ୍ତି ଚ ।। ୨୦.

ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତିଥିରେ ଯେଉଁମାନେ ଭଲ ରୂପ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବେ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ଶୁଦ୍ଧ ରହିଲେ, ସେମାନେ ସଦା ଆକର୍ଷଣୀୟ ରୂପ ଲାଭ କରିବେ, ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କ ଗୁଣ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଆସିବ।

ଯ ଇଦଂ ଶ୍ରୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯମଶ୍ଵିଭ୍ଯାଂ ଜନ୍ମ ଚୋତ୍ତମମ୍ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ପୁତ୍ରଵାନ୍ ଜାଯତେ ନରଃ ।। ୨୦.

ଯେଉଁମାନେ ନିତ୍ୟ ଏହି ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜନ୍ମ କଥା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ, ପୁଅ ସମ୍ପନ୍ନ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେବେ।

ମହାତପା ଉଵାଚ । ପୂର୍ଵଂ ପ୍ରଜାପତିର୍ଦେଵଃ ସିସୃକ୍ଷୁର୍ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରଜାଃ । ଚିନ୍ତଯାମାସ ଧର୍ମାତ୍ମା ଯଦା ତା ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛତ ।। ୨୧.

ମହାତପା କହିଲେ: 'ପୂର୍ବେ ପ୍ରଜାପତି ଦେବତା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ କେମିତି କରିବେ ଭାବିଲେ, ଉପାୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ।'

ତଦାଽସ୍ଯ କୋପାତ୍ ସଂଜଜ୍ଞେ ସ ଚ ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ରୋଦନାତ୍ ତସ୍ଯ ରୁଦ୍ରତ୍ଵଂ ସଂଜାତଂ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ।। ୨୧.

ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧରୁ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୁଦ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାଙ୍କର କାନ୍ଦାରୁ 'ରୁଦ୍ର' ନାମ ହେଲା।

ତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମା ଶୁଭାଂ କନ୍ଯାଂ ଭାର୍ଯାର୍ଥଂ ମୂର୍ତ୍ତିସଂଭଵାମ୍ । ଗୌରୀ ନାମ୍ନା ସ୍ଵଯଂ ଦେଵୀ ଭାରତୀ ତାଂ ଦଦୌ ପିତା ।। ୨୧.

ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ଶୁଭ୍ର ରୂପବତୀ କନ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଗୌରୀ, ସେ ଦେବୀ ଭାରତୀ ରୂପେ ତାଙ୍କ ପିତା ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଲେ।

ରୁଦ୍ରାଯାମିତଦେହାଯ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରଜାପତିଃ । ସ ତାଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵରାରୋହାଂ ମୁଦା ପରମଯା ଯୁତଃ ।। ୨୧.

ଏହି ଅନନ୍ୟ ଦେହ ଥିବା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ, ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ସେଇ ଗୌରୀକୁ ଦେଇଥିଲେ; ଏହି ଶୋଭାବତୀଙ୍କୁ ପାଇ ରୁଦ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

ସର୍ଗକାଲେଷୁ ତଂ ବ୍ରହ୍ମା ତପସା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ । ରୁଦ୍ର ପ୍ରଜାଃ ସୃଜସ୍ଵେତି ପୌନଃପୁନ୍ଯେନ ଚୋଦିତଃ । ଅସମର୍ଥୋଽହମିତି ଜଲେ ନିମଜ୍ଜତ ମହାବଲଃ ।। ୨୧.

ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କର', କିନ୍ତୁ ରୁଦ୍ର କହିଲେ, 'ମୁଁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ', ବଳଶାଳୀ ହୋଇ ଜଳରେ ବିଲିନ ହେଲେ।

ତପୋର୍ଥିତ୍ଵଂ ତପୋହୀନଃ ସ୍ତ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଶକ୍ନୋତି ନ ପ୍ରଜାଃ । ଏଵଂ ଚିନ୍ତ୍ଯ ଜଲେ ମଗ୍ନସ୍ତତୋ ରୁଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।। ୨୧.

ତପସ୍ୟା ନଥିଲେ କେହି ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେନାହିଁ; ଏଭଳି ଭାବି, ରୁଦ୍ର ତପସ୍ୟା ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ ଜଳରେ ବିଲିନ ହେଲେ।

ତସ୍ମିନ୍ ନିମଗ୍ନେ ଦେଵେଶେ ତାଂ ବ୍ରହ୍ମା କନ୍ଯକାଂ ପୁନଃ । ଅନ୍ତଃଶରୀରଗାଂ କୃତ୍ଵା ଗୌରୀଂ ପରମଶୋଭନାମ୍ ।। ୨୧.

ସେଇ ସମୟରେ ଦେବତାଙ୍କ ମାଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁଠି ରୁଦ୍ର ଜଳରେ ବିଲିନ ଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମା ପୁଣି ସେଇ ଶୋଭାବତୀ ଗୌରୀକୁ ତାଙ୍କ ଶରୀର ଭିତରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ କଲେ।