ଵରାହପୁରାଣମ୍

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମହାତେଜାଃ କଶ୍ଯପୋ ନାମ ଵୈ ମୁନିଃ । ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଜାପତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦେଵତାନାଂ ପିତାଽଭଵତ୍ ।। ୨୦.

ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ କଶ୍ୟପ ମୁନି; ସେ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଜାପତି ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପିତା ହେଲେ।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁର୍ହି ଆଦିତ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶ ପ୍ରଭୋ । ଅଦିତ୍ଯପତ୍ଯାନି ତେ ସର୍ଵେ ଆଦିତ୍ଯାସ୍ତେନ କୀର୍ତିତାଃ ।। ୨୦.

ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ ବାରଟି ଆଦିତ୍ୟ; ସମସ୍ତେ ଆଦିତିର ପୁଅ ଥିବାରୁ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ।

ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ମହାତେଜା ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡୋ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ । ନାରାଯଣାତ୍ମକଂ ତେଜୋ ଦ୍ଵାଦଶଂ ସଂପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ।। ୨୦.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଦ୍ୱାଦଶମ ଆଦିତ୍ୟ, ନାରାୟଣ ତତ୍ତ୍ୱ ଧାରଣ କରିଥିବା, ବିଶେଷ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

ଯେ ତେ ମାସାସ୍ତ ଆଦିତ୍ଯାଃ ସ୍ଵଯଂ ସଂଵତ୍ସରୋ ହରିଃ । ଏଵଂ ତେ ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯା ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଶ୍ଚ ପ୍ରଧାନଵାନ୍ ।। ୨୦.

ଏହି ଆଦିତ୍ୟମାନେ ନିଜେ ମାସ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ବର୍ଷଟି ହରି; ଏଭଳି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ କରି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

ତସ୍ଯ ତ୍ଵଷ୍ଟା ଦଦୌ କନ୍ଯାଂ ସଂଜ୍ଞାଂ ନାମ ମହାପ୍ରଭାମ୍ । ତସ୍ଯାପତ୍ଯଦ୍ଵଯଂ ଜଜ୍ଞେ ଯମଶ୍ଚ ଯମୁନା ତଥା ।। ୨୦.

ତାଙ୍କୁ ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ କନ୍ୟା ସଂଜ୍ଞାକୁ ଦେଲେ; ସଂଜ୍ଞାରୁ ଦୁଇ ଶିଶୁ ଜନ୍ମିଲେ—ଯମ ଓ ଯମୁନା।

ତସ୍ଯ ତେଜୋଽପ୍ଯସହତୀ ବଭୂଵାଶ୍ଵୀ ମନୋଜଵା । ସ୍ଵାଂ ଛାଯାଂ ତତ୍ର ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ସା ଜଗମୋତ୍ତରାନ୍ କୁରୂନ୍ ।। ୨୦.

ସେ ତାଙ୍କର ପତିର ତେଜ ଅସହି, ମନର ତୁରନ୍ତ ଗତିରେ, ନିଜ ଛାୟାକୁ ରଖି ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ତଦ୍ରୂପାଂ ତାଂ ସଵର୍ଣାଂ ତୁ ଭେଜେ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଭାସ୍କରଃ । ତସ୍ଯା ଅପି ଦ୍ଵଯଂ ଜଜ୍ଞେ ଶନିଂ ତପତିମେଵ ଚ ।। ୨୦.

ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସେ ଛାୟା, ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକାକାର ରୂପରେ, ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତାଙ୍କରୁ ଦୁଇ ଶିଶୁ ଜନ୍ମିଲେ—ଶନି ଓ ତପତୀ।

ଯଦା ତ୍ଵସଦୃଶଂ ଭେଜେ ପୁତ୍ରାନ୍ ପ୍ରତି ନରୋତ୍ତମ । ସଂଜ୍ଞାଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଭଗଵାନ୍ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ । ଅସମତ୍ଵଂ ନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ଵେଷ୍ଵପତ୍ଯେଷୁ ଭାମିନି ।। ୨୦.

ପୁଅମାନଙ୍କ ବ୍ୟବହାରରେ ଯେତେବେଳେ ସେ ଅସମତା କଲେ, ଭଗବାନ୍ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ ସଂଜ୍ଞାକୁ କହିଲେ: 'ତୁମର ନିଜ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସମତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମନୋହରିଣୀ।'

ଏଵମୁକ୍ତା ଯଦା ସା ତୁ ଅସମତ୍ଵଂ ଵ୍ଯରୋଚତ । ତଦା ଯମଃ ସ୍ଵପିତରଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ ।। ୨୦.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଅସମତା ତାଙ୍କୁ ଆର ଭଲ ଲାଗିଲା ନାହିଁ; ତେବେ ଯମ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

ନେଯଂ ମାତା ଭଵେତ୍ ତାତ ଅସ୍ମାକଂ ଶତ୍ରୁଵତ୍ ସଦା । ସପତ୍ନୀଵ ଵୃଥାଚାରା ସ୍ଵେସ୍ଵପତ୍ଯେଷୁ ଵତ୍ସଲା ।। ୨୦.

ଏହି ଜନନୀ ଆମର ମାଆ ନୁହେଁ, ପିତା; ସେ ସଦା ଆମ ପାଇଁ ଶତ୍ରୁ ଭଳି। ସେ ଅନ୍ୟ ଜନନୀ ଭଳି ଅସତ୍ୟ ଆଚରଣ କରେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ସନ୍ତାନଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁତ ମମତା ଦେଖାଏ।

ଏଵଂ ଯମଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସା ଛାଯା କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତା । ଶଶାପ ପ୍ରେତରାଜସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯସ୍ଯଚିରାଦିଵ ।। ୨୦.

ଏପରି ଯମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଚାୟା ରୋଷରେ ଭରି ଯମକୁ ଶାପ ଦେଲେ — 'ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଭୂତମାନଙ୍କର ରାଜା ହେବା।'

ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵାଽଥ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡସ୍ତଦା ପୁତ୍ରହିତୈଷଯା । ଉଵାଚ ମଧ୍ଯଵର୍ତୀ ତ୍ଵଂ ଭଵିତା ଧର୍ମପାପଯୋଃ । ଲୋକପାଲଶ୍ଚ ଭଵିତା ତ୍ଵଂ ପୁତ୍ର ଦିଵି ଶୋଭସେ ।। ୨୦.

ଏହା ଶୁଣି ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ନିଜ ପୁଅର ଭଲରେ କହିଲେ — 'ତୁମେ ଧର୍ମ ଓ ପାପର ମଧ୍ୟରେ ନ୍ୟାୟକାରୀ ହେବା, ଏବଂ ଦିବରେ ଆଲୋକରେ ଲୋକପାଳ ଭଳି ଦେଖାଯିବା।'

ଶନିଂ ଶଶାପ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଶ୍ଛାଯାକୋପପ୍ରଧର୍ଷିତଃ । ତ୍ଵଂ କ୍ରୂରଦୃଷ୍ଟିର୍ଭଵିତା ମାତୃଦୋଷେଣ ପୁତ୍ରକ ।। ୨୦.

ଚାୟାଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ଶନିକୁ ଶାପ ଦେଲେ — 'ମାତାଙ୍କର ଦୋଷରେ, ପୁଅ, ତୁମର ଦୃଷ୍ଟି ଅତି କ୍ରୂର ହେବ।'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସମୁତ୍ଥାଯ ଯୋଗଂ ଭାନୁର୍ଦିଦୃକ୍ଷଯା । ତାମପଶ୍ଯତ୍ତ୍ଵସୌ ସାଶ୍ଵୀ ଉତ୍ତରେଷୁ କୁରୁଷ୍ଵଥ ।। ୨୦.

ଏପରି କହି ଭାନୁ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପାରିଲେନି, କାରଣ ଚାୟା ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶରେ ଘୋଡ଼ା ଭାବେ ଅଛି।

ତତୋଽଶ୍ଵରୂପଂ କୃତ୍ଵା ସ ଗତ୍ଵା ତତ୍ରୋତ୍ତରାନ୍ କୁରୂନ୍ । ପ୍ରାଜାପତ୍ଯେନ ମାର୍ଗେଣ ଯୁଯୋଜାତ୍ମାନମାତ୍ମନା ।। ୨୦.

ତାପରେ ଘୋଡ଼ା ରୂପ ନେଇ ଭାନୁ ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ଗଲେ; ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ପଥରେ ତାଙ୍କ ସହ ନିଜକୁ ଏକତ୍ର କଲେ।

ତସ୍ଯାଂ ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ର୍ଯାମଶ୍ଵରୂପ୍ଯାଂ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡସ୍ତୀଵ୍ରତେଜସଃ । ବୀଜଂ ନିର୍ଵାପଯାମାସ ତଜ୍ଜ୍ଵଲନ୍ତଂ ଦ୍ଵିଧାଽପତତ୍ ।। ୨୦.

ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରୀଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ରୂପରେ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ତାଙ୍କର ତୀବ୍ର ତେଜର ସମ୍ପୁଟି ଦେଲେ; ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ସମ୍ପୁଟି ଦୁଇ ଭାଗରେ ପଡ଼ିଗଲା।

ତତ୍ର ପ୍ରାଣସ୍ତ୍ଵପାନଶ୍ଚ ଯୋନୌ ଚାତ୍ମଜିତୌ ପୁରା । ଵରଦାନେନ ଚ ପୁନର୍ମୂର୍ତ୍ତିମନ୍ତୌ ବଭୂଵତୁଃ ।। ୨୦.

ସେଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଆତ୍ମଜୟୀ ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ, ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନରେ, ପୁନି ଦେହ ନେଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

ତୌ ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ର୍ଯାମଶ୍ଵରୂପିଣ୍ଯାଂ ଜାତୌ ଯେନ ନରୋତ୍ତମୌ । ତତସ୍ତାଵଶ୍ଵିନୌ ଦେଵୌ କୀର୍ତ୍ତ୍ଯେତେ ରଵିନନ୍ଦନୌ ।। ୨୦.

ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରୀଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ରୂପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଦୁଇଜଣ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ; ଏହି ଦୁଇ ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପୁଅ ଭାବରେ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ଭଳି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ପ୍ରଜାପତିଃ ସ୍ଵଯଂ ଭାନୁସ୍ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୀ ଶକ୍ତିଃ ପରାପରା । ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରାଗ୍ଵଚ୍ଛରୀରସ୍ଥାଵମୂର୍ତ୍ତୌ ମୂର୍ତିମାଶ୍ରିତୌ ।। ୨୦.

ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ ପ୍ରଜାପତି, ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ରୀ ଶକ୍ତିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ; ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଆକାରହୀନ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଆକାର ନେଲେ।

ତତସ୍ତାଵଶ୍ଵିନୌ ଦେଵୌ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡମୁପତସ୍ଥତୁଃ । ଊଚତୁଃ ସ୍ଵରୁଚିଂ ତାଵତ୍ କିଂ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯମଥାଵଯୋଃ ।। ୨୦.

ତାପରେ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କୁ ନିକଟେ ଗଲେ ଓ କହିଲେ — 'ହେ ଆଲୋକମୟ, ଏବେ ଆମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ?'

ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ଉଵାଚ । ପୁତ୍ରୌ ପ୍ରଜାପତିଂ ଦେଵଂ ଭକ୍ତ୍ଯାରାଧଯତାଂ ଵରମ୍ । ନାରାଯଣଂ ସ ଵୋ ଦାତା ଵରଂ ନୂନଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୨୦.

ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ କହିଲେ — 'ପୁଅମାନେ, ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରଜାପତି ଦେବଙ୍କୁ ପୂଜନ କର; ନାରାୟଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମେ ଚାହିଁଥିବା ଦାନ ଦେବେ।'

ଏଵଂ ତାଵଶ୍ଵିନୌ ପ୍ରୋକ୍ତୌ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡେନ ମହାତ୍ମନା । ତେପତୁସ୍ତୀଵ୍ରତପସୌ ତପଃ ପରମଦୁଶ୍ଚରମ୍ । ବ୍ରହ୍ମପାରମଯଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଜପନ୍ତୌ ତୁ ସମାହିତୌ ।। ୨୦.

ଏପରି ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କର ଉପଦେଶ ପାଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଜପ କରି ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କଲେ।

ତଯୋଃ କାଲେନ ମହତା ବ୍ରହ୍ମା ନାରାଯଣାତ୍ମକଃ । ତୁତୋଷ ପରମପ୍ରୀତ୍ଯା ଵରଂ ଚୈତଂ ଦଦୌ ତଯୋଃ ।। ୨୦.

ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ନାରାୟଣ ରୂପୀ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦାନ ଦେଲେ।

ପ୍ରଜାପାଲ ଉଵାଚ । ଅଶ୍ଵିଭ୍ଯାମୀରିତଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽଵ୍ଯକ୍ତଜନ୍ମନଃ । ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମହାମୁନେ ।। ୨୦.

ପ୍ରଜାପାଳ କହିଲେ — 'ମୁଁ ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଅଦୃଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ମହାମୁନି, ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ।'

ମହାତପା ଉଵାଚ । ଶ୍ରୃଣୁ ରାଜନ୍ ଯଥା ସ୍ତୋତ୍ରମଶ୍ଵିଭ୍ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କୃତମ୍ । ଈଦୃଶଂ ଚ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତଯୋଃ ସ୍ତୋତ୍ରସ୍ଯ ଚାନଘ ।। ୨୦.

ମହାତପା କହିଲେ — 'ହେ ରାଜା, ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତା କିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଷ୍ଟୋତ୍ର ରଚିଲେ, ଏବଂ ସେ ଷ୍ଟୋତ୍ରରୁ କଣ ଫଳ ପାଇଲେ, ଏହା ଶୁଣ।'

ଵରଂ ଵରଯତାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଦେଵୈଃ ପରମଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଯେନ ମେ ଵରଦାନେନ ଚରତସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ସୁଖମ୍ ।। ୨୦.

ତୁମେ ଏକ ଦାନ ଚୟନ କର, ଯାହା ଦେବମାନେ ପାଇବାକୁ ଅତି କଠିନ; ମୋର ଦାନ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ତିନି ଲୋକରେ ସୁଖରେ ଚଳିପାରିବ।

ଅଶ୍ଵିନାଵୂଚତୁଃ । ଆଵଯୋର୍ଯଜ୍ଞଭାଗଂ ତୁ ଦେହି ଦେଵ ପ୍ରଜାପତେ । ସୋମପତ୍ଵଂ ଚ ଦେଵାନାଂ ସାମାନ୍ଯତ୍ଵଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍ ।। ୨୦.

ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ କହିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଜାପତି ଦେବତା, ଆମକୁ ଯଜ୍ଞରେ ଅଂଶ ଦିଅ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୋମପାନର ଅଧିକାର ଦିଅ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଚିରକାଳ ଏକ ସମାନତା ଦିଅ।'

ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ । ରୂପଂ କାନ୍ତିରନୌପମ୍ଯଂ ଭିଷକ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଵସ୍ତୁଷୁ । ସୋମପତ୍ଵଂ ଚ ଲୋକେଷୁ ସର୍ଵମେତଦ୍ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୨୦.

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: 'ତୁମେ ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ଚିକିତ୍ସା କ୍ଷମତା, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସୋମପାନର ଅଧିକାର — ଏସବୁ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ।'