ଅଥ ଧର୍ମରାଜପୁରଵର୍ଣନମ୍ ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଋଷୀଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍
ଏବେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ପୁରୀର ବିବରଣୀ। ସେ ଶୁଦ୍ଧ ମନବଳ ଥିବା ଋଷିମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି—
ନାଚିକେତ ଉଵାଚ ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରଂ ତୁ ଵିସ୍ତରାଦ୍ଦ୍ଵିଗୁଣାଯତମ୍
ନାଚିକେତା କହିଲେ— 'ତାହାର ପ୍ରସ୍ଥ ହଜାର ଯୋଜନା ଓ ଲମ୍ବ ତାହାର ଦୁଇଗୁଣା।'
ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ପରିଵେଷେଣ ତଦ୍ଵୈ ପ୍ରେତପତେଃ ପୁରମ୍
ସେହି ପ୍ରେତପତିଙ୍କର ସହର ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼ ପରିଘାରେ ଘେରାଯାଇଛି।
ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାସାଦସଂବାଧମହାଟ୍ଟାଲସମନ୍ଵିତମ୍
ସେଠାରେ ଅନେକ ମହଳ ଓ ଉଚ୍ଚ ଅଟାଳିକା ଥିବାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିଡ଼ ହୋଇଛି।
କୈଲାସଶିଖରାକାରୈର୍ଭଵନୈରୁପଶୋଭିତମ୍
କୈଳାସ ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଘରେ ଏହି ସହର ଶୋଭିତ।
ଦୀର୍ଘିକାଶ୍ଚ ତଥା କାନ୍ତା ନଲିନ୍ଯଶ୍ଚ ସରାଂସି ଚ
ସେଠାରେ ରମ୍ୟ ଜଳାଶୟ, ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ଥିବା ପୋଖରୀ ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ଝିଲିକ ଅଛି।
ନରନାରୀସମାକୀର୍ଣା ଗଜଵାଜିସମାକୁଲାଃ
ମନୁଷ୍ୟ ଓ ନାରୀମାନେ ଏଠି ଭରି ରହିଛନ୍ତି, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏଠି ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇଯାଇଛି।
ସର୍ଵଜୀଵୈସ୍ତଥାକୀର୍ଣଂ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ ପୁରୋତ୍ତମମ୍
ସେହି ରାଜାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସହର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭରି ରହିଛନ୍ତି।
କ୍ଵଚିଦ୍ଗାଯନ୍ ହସଂଶ୍ଚୈଵ କ୍ଵଚିଦ୍ଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖିତଃ
କେଉଁଠି ଲୋକେ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି ଓ ହସୁଛନ୍ତି, କେଉଁଠି ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
କ୍ଵଚିନ୍ନୃତ୍ଯନ୍କ୍ଵଚିତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ କ୍ଵଚିଦ୍ବନ୍ଧନସଂସ୍ଥିତଃ 196.
କେଉଁଠି କେହି ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, କେଉଁଠି କେହି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି, କେଉଁଠି କେହି ବାନ୍ଧି ରଖାଯାଇଛନ୍ତି।
ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ସ୍ଥୂଲାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମାଶ୍ଚ ଜନ୍ତଵଃ
ସେଠାରେ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ମୋଟ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଅଙ୍ଗାନି ଚୈଵ ସୀଦନ୍ତି ମନୋ ଵିହ୍ଵଲତୀଵ ମେ
ମୋର ଶରୀର ଅଙ୍ଗ ଦୁର୍ବଳ ହେଉଛି ଓ ମନ ବିମୂଢ଼ ଲାଗୁଛି।
ତଥାପି କଥଯିଷ୍ଯାମି ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ତଥାଶ୍ରୁତମ୍
ତଥାପି, ଯେଉଁପରି ଦେଖିଛି ଓ ଶୁଣିଛି, ସେହିପରି କହିବି।
ଦୃଶ୍ଯତେ ନ ଚ ଦୃଶ୍ଯେତ ନାନାଵୃକ୍ଷସମାକୁଲା
ଏହା ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖିପାରିବା ଯାଏନାହିଁ, ଏଠି ନାନା ପ୍ରକାର ଗଛରେ ଭରିଯାଇଛି।
ପ୍ରସନ୍ନେନ ଚ ତୋଯେନ ଶୀତଲେନ ସୁଗନ୍ଧିନା
ସେଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ, ଶୀତଳ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ପାଣି ଅଛି।
ଭ୍ରାଜତେ ସରିତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶିନୀ
ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଏଠି ଚମକୁଛି।
ଅମରାଃ କ୍ରୀଡମାନାଶ୍ଚ ଜଲକ୍ରୀଡାଂ ପୁନଃପୁନଃ
ଅମରମାନେ ଏଠି ପୁନଃପୁନଃ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା କରୁଛନ୍ତି।
ଭୁଜଙ୍ଗାଵନତାଙ୍ଗ୍ଯଶ୍ଚ କିନ୍ନର୍ଯଶ୍ଚ ସୁଗାଯନାଃ
ସେଠାରେ ନମ୍ର ଦେହ ଥିବା କିନ୍ନରୀମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି, ସାଙ୍ଗରେ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ନାରୀସହସ୍ରାଣି ତତ୍ର ଦିଵ୍ଯାନି ନିତ୍ଯଶଃ
ଏପରି ଭାବେ ଏଠି ହଜାର ହଜାର ଦିବ୍ୟ ନାରୀ ସଦା ରହିଛନ୍ତି।
ତତ୍ରାପରେ ଵୃକ୍ଷଷଣ୍ଡା ନିତ୍ଯପୁଷ୍ପଫଲାନ୍ଵିତାଃ 196.
ଅନ୍ୟଏଠି ସବୁବେଳେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଥିବା ବୃକ୍ଷ ଝାଡ଼ି ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ପ୍ରମଦାଶ୍ଚ ଜଲେ ତତ୍ର କାମରୂପାଃ ସୁମେଖଲାଃ
ସେଠାରେ, ଜଳରେ ଅତି ଆକର୍ଷକ ଓ ରୂପ ବଦଳାଇପାରୁଥିବା ସୁନ୍ଦର ମହିଳାମାନେ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଚମକୁଥିବା କମରବନ୍ଧନୀ ପିନ୍ଧିଥାନ୍ତି।
ତାଂ ନଦୀଂ କ୍ଷୋଭଯନ୍ତ୍ଯସ୍ତାଃ କ୍ରୀଡନ୍ତି ସହିତାଃ ପ୍ରିଯୈଃ
ସେମାନେ ନିଜ ପ୍ରିୟମାନେଙ୍କ ସହିତ ଏହି ନଦୀକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରି ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳୁଥାନ୍ତି।
ଜଲତୂର୍ଯନିନାଦେନ ଭୂଷଣାନାଂ ସ୍ଵନେନ ଚ
ଜଳୀୟ ବାଦ୍ୟର ଶବ୍ଦ ଓ ଗହନାର ଝଙ୍କାର ମଧ୍ୟରେ,
ଵୈଵସ୍ଵତୀ ନାମ ମହାନଦୀ ସା ଶୁଭା ନଦୀନାଂ ପ୍ରଵରାଽତିରମ୍ଯା
ସେ ଶୁଭ ନଦୀ, ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟି, ବୈବସ୍ୱତୀ ନାମରେ ପରିଚିତ।
ତୋଯାନୁରୂପା ଚ ମନୋହରା ଚ ଦିଵ୍ଯେନ ତୋଯେନ ସଦୈଵ ପୂର୍ଣା
ଏହି ନଦୀ ତାଙ୍କର ଜଳର ରୂପରେ ଅତି ଆକର୍ଷକ ଓ ସଦା ଦିବ୍ୟ ଓ ମନମୋହନ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ରଥାଙ୍ଗସାହ୍ଵୈଃ ପ୍ରଵରୈଶ୍ଚ ପଦ୍ମୈଃ ପ୍ରତପ୍ତଜାମ୍ବୂନଦ କର୍ଣିକାଭିଃ
ଏହି ନଦୀ ରଥାଙ୍ଗ ନାମକ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପଦ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଯାହାର କର୍ଣ୍ଣିକା ଗଳିଥିବା ସୁନା ପରି ଚମକୁଛି।
ଯସ୍ଯାସ୍ତୁ ତୋଯଂ ଵିମଲଂ ସୁଗନ୍ଧି ସ୍ଵାଦୁ ପ୍ରସନ୍ନଂ ତ୍ଵମୃତୋପମଂ ଚ
ଏହି ନଦୀର ଜଳ ସ୍ୱଚ୍ଛ, ସୁଗନ୍ଧିତ, ମିଠା, ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ନିଜେ ଅମୃତ ସମାନ।
ନାର୍ଯଃ ସୁରୂପା ମଦଵିହ୍ଵଲାଶ୍ଚ କ୍ରୀଡନ୍ତି ତା ଯତ୍ର ମନୋଜ୍ଞରୂପାଃ
ସେଠାରେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ଆନନ୍ଦରେ ମତ୍ତ ମହିଳାମାନେ ମନମୋହନ ରୂପରେ ଖେଳୁଥାନ୍ତି।
ଯା ଦେଵତାନାମପି ପୂଜନୀଯା ତପୋନିଧୀନାଂ ଚ ତଥା ମୁନୀନାମ୍
ଏହି ନଦୀକୁ ଦେବତାମାନେ, ତପସ୍ଵୀ ଓ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବାଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି।
ଜଲଂ ଚ ଦତ୍ତଂ ବହୁଭିର୍ନରୈଶ୍ଚ ତସ୍ଯାଃ ସ୍ଵରୂପପ୍ରତିମା ଚ ନିଷ୍ଠା 196.
ଏଠାରେ ଅନେକ ଲୋକ ଜଳ ଦାନ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ନଦୀର ନିଜସ୍ୱ ରୂପ ସ୍ଥିର ଅଟୁଟ ଅଛି।