ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଵିଶ୍ଵାନ୍ ନରାନ୍ ହୁତୋ ଯେନ ନଯସେ ସଦ୍ଗତିଂ ପ୍ରଭୋ । ଅତୋ ଵୈଶ୍ଵାନରୋ ନାମ ତଵ ଵାକ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୧୮.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ହବନ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ, ସେଥିପାଇଁ ତୁମର ନାମ ବୈଶ୍ୱାନର ହେବ।

ଦ୍ରଵିଣଂ ବଲମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଧନଂ ଚ ଦ୍ରଵିଣଂ ଯତଃ । ଦଦାତି ତଦ୍ ଭଵାନେଵ ଦ୍ରଵିଣୋଦାସ୍ତତୋଽଭଵତ୍ ।। ୧୮.

ଧନକୁ ବଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଧନକୁ ଡ୍ରବିଣ ବି କୁହାଯାଏ; ଯେହେତୁ ତୁମେ ଏହା ଦେଉଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ଡ୍ରବିଣୋଦା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ।

ତନୁଂ ପାସ୍ଯତନୁଂ ପାସି ଯେନ ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଦା ଵିଭୋ । ତତସ୍ତନୂନପାନ୍ନାମ ତଵ ଵତ୍ସ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୧୮.

ହେ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ, ଯେହେତୁ ତୁମେ ସଦା ଶରୀର ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀରକୁ ରକ୍ଷା କର, ତେଣୁ, ମୋ ପୁଅ, ତୁମର ନାମ ତନୂନପାତ ହେବ।

ଭଵାନ୍ ଜାତାନି ଵୈ ଵେଦ ଅଜାତାନି ଚ ଯେନ ଵୈ । ଅତସ୍ତେ ନାମ ଭଵତୁ ଜାତଵେଦା ଇତି ପ୍ରଭୋ ।। ୧୮.

ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଇଛି ଓ ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ହୋଇନାହିଁ, ସେସବୁ ଜାଣ; ଏହିପରି ହେବାରୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମର ନାମ ଜାତବେଦସ ହେବ।

ନାରାଃ ସାମାନ୍ଯତଃ ପୁଂସୋ ଵିଶେଷେଣ ଦ୍ଵିଜାତଯଃ । ତେ ଶଂସନ୍ତି ଯତସ୍ତ୍ଵାଂ ତୁ ନାରାଶଂସସ୍ତତୋ ଭଵ ।। ୧୮.

ପାଣି ସାଧାରଣତଃ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ, କିନ୍ତୁ ବିଶେଷକରି ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ; ଯେହେତୁ ସେମାନେ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁମେ ନାରାଶଂସ ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ ହେବ।

ଅଗସ୍ ତିରୋଭଵେନ୍ନିତ୍ଯଂ ନିଃଶବ୍ଦୋ ନିଶ୍ଚଯାତ୍ମକଃ । ଅଗସ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଗତ୍ଵାଚ୍ଚ ତେନାଗ୍ନିସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯସି ।। ୧୮.

'ଅଗସ୍' ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସଦା ଗୁପ୍ତ, ନିରବ ଓ ନିଶ୍ଚିତ ସ୍ୱଭାବ; ଯେହେତୁ ତୁମେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ତେଣୁ ତୁମେ ଅଗ୍ନି ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ।

ଧ୍ମା ପ୍ରପୂରଣଶବ୍ଦୋ ଯ ଇଧ୍ମା ନାମ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯତେ । ପୂରିତସ୍ଯାଗତିର୍ଯେନ ତେନେଧ୍ମସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯସି ।। ୧୮.

'ଧ୍ମା' ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଫୁଙ୍କିବାର ଶବ୍ଦ, ଏବଂ ଇଧ୍ମା ବୋଲି ଜଳାଣା ଲକଡ଼ିକୁ କୁହାଯାଏ; ଯେହେତୁ ତୁମେ ଜଳାଣା ଲକଡ଼ି ଜଳିଲେ ଆସ, ତେଣୁ ତୁମେ ଇଧ୍ମ ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ ହେବ।

ଯାଜ୍ଯାନ୍ଯେତାନି ନାମାନି ତଵ ପୁତ୍ର ମହାମଖେ । ଯଜନ୍ତସ୍ତ୍ଵାଂ ନରାଃ କାମୈସ୍ତର୍ପଯିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯସଂଶଯମ୍ ।। ୧୮.

ହେ ପୁଅ, ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ତୁମର ମହାଯଜ୍ଞରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେବ; ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଇଚ୍ଛା କରି ଏହି ନାମରେ ତୁମକୁ ପୂଜିବେ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମକୁ ତୃପ୍ତ କରିବେ।

ମହାତପା ଉଵାଚ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵିଭୂତିମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥିତଂ ତେ ପ୍ରସଙ୍ଗତଃ । ତିଥୀନାଂ ଶ୍ରୃଣୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥ୍ଯମାନଂ ମଯା ନୃପ ।। ୧୯.

ମହାତପା କହିଲେ— 'ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ବିଭୂତି ଓ ମହିମା କଥା ଅବସରରେ କହିଥିଲି; ଏବେ, ରାଜନ୍, ମୁଁ ତୁମକୁ ତିଥିମାନଙ୍କର ମହିମା କହିବି, ଶୁଣ।'

ଇତ୍ଥଂଭୂତୋ ମହାନଗ୍ନିର୍ବ୍ରହ୍ମକ୍ରୋଧୋଦ୍ଭଵୋ ମହାନ୍ । ଉଵାଚ ଦେଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ତିଥିର୍ମେ ଦୀଯତାଂ ଵିଭୋ । ଯସ୍ଯାମହଂ ସମସ୍ତସ୍ଯ ଜଗତଃ ଖ୍ଯାତିମାପ୍ନୁଯାମ୍ ।। ୧୯.

ଏପରି ଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ଏକ ତିଥି ଦିଅ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିପାରିବି।'

ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ । ଦେଵାନାମଥ ଯକ୍ଷାଣାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ଚ ସତ୍ତମ । ଆଦୌ ପ୍ରତିପଦା ଯେନ ତ୍ଵମୁତ୍ପନ୍ନୋଽସି ପାଵକ ।। ୧୯.

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— 'ଦେବତା, ଯକ୍ଷ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ପାବକ, ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରଥମ ତିଥି ପ୍ରତିପଦାରେ ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲ।'

ତ୍ଵତ୍ପଦାତ୍ ପ୍ରତିପଦଂ ଚାନ୍ଯା ସଂଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଦେଵତାଃ । ଅତସ୍ତେ ପ୍ରତିପନ୍ନାମ ତିଥିରେଷା ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୧୯.

ତୁମର ପାଦରୁ ପ୍ରତିଟି ପଦକ୍ଷେପରେ ଅନ୍ୟ-ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବେ; ଏହି ଦିନଟି ଏହିପରି ନାମରେ ପ୍ରତିପଦ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେବ।

ତସ୍ଯାଂ ତିଥୌ ହଵିଷ୍ଯେଣ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯେନ ମୂର୍ତିନା । ହୋଷ୍ଯନ୍ତି ତେଷାଂ ପ୍ରୀତାଃ ସ୍ଯୁଃ ପିତରଃ ସର୍ଵଦେଵତାଃ ।। ୧୯.

ଏହି ତିଥିରେ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ ଆକାରରେ ହବିଷ ଦେଇ ଯଜ୍ଞ କରାଯିବ; ଏହିପରି ଉପଚାରରେ ପିତୃଗଣ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଖୁସି ହେବେ।

ଚତୁର୍ଵିଧାନି ଭୂତାନି ମନୁଷ୍ଯାଃ ପଶଵୋଽସୁରାଃ । ଦେଵାଃ ସର୍ଵେ ସଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପ୍ରୀତାଃ ସ୍ଯୁସ୍ତର୍ପିତେ ତ୍ଵଯି ।। ୧୯.

ଚାରି ପ୍ରକାରର ଜୀବ—ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ, ଅସୁର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଗନ୍ଧର୍ବ ସହିତ—ତୁମକୁ ସମ୍ମାନିତ କଲେ ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ।

ଯଶ୍ଚୋପଵାସଂ କୁର୍ଵୀତ ତ୍ଵଦ୍ଭକ୍ତଃ ପ୍ରତିପଦ୍ଦିନେ । କ୍ଷୀରାଶନୋ ଵା ଵର୍ତ୍ତେତ ଶ୍ରୃଣୁ ତସ୍ଯ ଫଲଂ ମହତ୍ ।। ୧୯.

ଯେଉଁଠି ତୁମର ଭକ୍ତ ଏହି ପ୍ରତିପଦ ଦିନରେ ଉପବାସ କରେ କିମ୍ବା କେବଳ ଦୁଧ ଖାଇ ରହେ, ତାଙ୍କୁ ଯେ କେତେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ, ସେଥିରେ ଶୁଣ।

ଚତୁର୍ଯୁଗାନି ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ ସ୍ଵର୍ଲୋକେଽସୌ ମହୀଯତେ । ତେଜସ୍ଵୀ ରୂପସଂପନ୍ନୋ ଦ୍ରଵ୍ଯଵାନ୍ ଜାଯତେ ନରଃ ।। ୧୯.

ସେ ଛତ୍ତିଶଟି ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ; ତାଙ୍କର ଦେହ ଦୀପ୍ତିମାନ, ରୂପବାନ ଓ ଧନୀ ହେବ।

ଇହ ଜନ୍ମନ୍ଯସୌ ରାଜା ପ୍ରେତ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗେ ମହୀଯତେ । ତୂଷ୍ଣୀଂ ବଭୂଵ ସୋପ୍ଯଗ୍ନିର୍ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତାଶ୍ରଯଂ ଯଯୌ ।। ୧୯.

ଏହି ଜନ୍ମରେ ସେ ରାଜା ହେବେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ; ଏପରି ଭାବରେ ଅଗ୍ନି ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶ୍ରୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

ଯ ଇଦଂ ଶ୍ରୃଣୁଯାନ୍ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ମାନଵଃ । ଅଗ୍ନେର୍ଜନ୍ମ ସ ପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। ୧୯.

ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି ଅଗ୍ନିର ଜନ୍ମ କଥା ଶୁଣେ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ପ୍ରଜାପାଲ ଉଵାଚ । ଏଵମଗ୍ନେଃ ସମୁତ୍ପତ୍ତିର୍ଜାତା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ମହାତ୍ମନଃ । ପ୍ରାଣାପାନୌ କଥଂ ଦେଵାଵଶ୍ଵିନୌ ସଂବଭୂଵତୁଃ ।। ୨୦.

ପ୍ରଜାପାଳ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏପରି ଭାବରେ ମହାତ୍ମା ଅଗ୍ନିଙ୍କର ଜନ୍ମ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେଲା। ଦେବତା ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଦୁଇଜଣ କିପରି ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ?

ମରୀଚିର୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରଃ ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ଵିସପ୍ତଭିଃ । ରୂପୈର୍ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତସ୍ତେଷାଂ ମରୀଚିଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାମଗାତ୍ ।। ୨୦.

ମରୀଚି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁଅ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ, ଚୋଦହ ପ୍ରକାରର ରୂପ ନେଇଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମରୀଚି ସର୍ବୋତ୍ତମ ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ମହାତେଜାଃ କଶ୍ଯପୋ ନାମ ଵୈ ମୁନିଃ । ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଜାପତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦେଵତାନାଂ ପିତାଽଭଵତ୍ ।। ୨୦.

ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ କଶ୍ୟପ ମୁନି; ସେ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଜାପତି ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପିତା ହେଲେ।

ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରା ବଭୂଵୁର୍ହି ଆଦିତ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶ ପ୍ରଭୋ । ଅଦିତ୍ଯପତ୍ଯାନି ତେ ସର୍ଵେ ଆଦିତ୍ଯାସ୍ତେନ କୀର୍ତିତାଃ ।। ୨୦.

ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ ବାରଟି ଆଦିତ୍ୟ; ସମସ୍ତେ ଆଦିତିର ପୁଅ ଥିବାରୁ ଏହି ନାମରେ ପରିଚିତ।

ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ମହାତେଜା ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡୋ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତଃ । ନାରାଯଣାତ୍ମକଂ ତେଜୋ ଦ୍ଵାଦଶଂ ସଂପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ।। ୨୦.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଦ୍ୱାଦଶମ ଆଦିତ୍ୟ, ନାରାୟଣ ତତ୍ତ୍ୱ ଧାରଣ କରିଥିବା, ବିଶେଷ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।

ଯେ ତେ ମାସାସ୍ତ ଆଦିତ୍ଯାଃ ସ୍ଵଯଂ ସଂଵତ୍ସରୋ ହରିଃ । ଏଵଂ ତେ ଦ୍ଵାଦଶାଦିତ୍ଯା ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଶ୍ଚ ପ୍ରଧାନଵାନ୍ ।। ୨୦.

ଏହି ଆଦିତ୍ୟମାନେ ନିଜେ ମାସ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି, ବର୍ଷଟି ହରି; ଏଭଳି ଦ୍ୱାଦଶ ଆଦିତ୍ୟ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ କରି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

ତସ୍ଯ ତ୍ଵଷ୍ଟା ଦଦୌ କନ୍ଯାଂ ସଂଜ୍ଞାଂ ନାମ ମହାପ୍ରଭାମ୍ । ତସ୍ଯାପତ୍ଯଦ୍ଵଯଂ ଜଜ୍ଞେ ଯମଶ୍ଚ ଯମୁନା ତଥା ।। ୨୦.

ତାଙ୍କୁ ତ୍ୱଷ୍ଟ୍ର ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତିମାନ କନ୍ୟା ସଂଜ୍ଞାକୁ ଦେଲେ; ସଂଜ୍ଞାରୁ ଦୁଇ ଶିଶୁ ଜନ୍ମିଲେ—ଯମ ଓ ଯମୁନା।

ତସ୍ଯ ତେଜୋଽପ୍ଯସହତୀ ବଭୂଵାଶ୍ଵୀ ମନୋଜଵା । ସ୍ଵାଂ ଛାଯାଂ ତତ୍ର ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ସା ଜଗମୋତ୍ତରାନ୍ କୁରୂନ୍ ।। ୨୦.

ସେ ତାଙ୍କର ପତିର ତେଜ ଅସହି, ମନର ତୁରନ୍ତ ଗତିରେ, ନିଜ ଛାୟାକୁ ରଖି ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ଚାଲିଗଲେ।

ତଦ୍ରୂପାଂ ତାଂ ସଵର୍ଣାଂ ତୁ ଭେଜେ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଭାସ୍କରଃ । ତସ୍ଯା ଅପି ଦ୍ଵଯଂ ଜଜ୍ଞେ ଶନିଂ ତପତିମେଵ ଚ ।। ୨୦.

ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସେ ଛାୟା, ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକାକାର ରୂପରେ, ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତାଙ୍କରୁ ଦୁଇ ଶିଶୁ ଜନ୍ମିଲେ—ଶନି ଓ ତପତୀ।

ଯଦା ତ୍ଵସଦୃଶଂ ଭେଜେ ପୁତ୍ରାନ୍ ପ୍ରତି ନରୋତ୍ତମ । ସଂଜ୍ଞାଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଭଗଵାନ୍ କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ । ଅସମତ୍ଵଂ ନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ଵେଷ୍ଵପତ୍ଯେଷୁ ଭାମିନି ।। ୨୦.

ପୁଅମାନଙ୍କ ବ୍ୟବହାରରେ ଯେତେବେଳେ ସେ ଅସମତା କଲେ, ଭଗବାନ୍ କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ ହୋଇ ସଂଜ୍ଞାକୁ କହିଲେ: 'ତୁମର ନିଜ ପୁଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅସମତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମନୋହରିଣୀ।'

ଏଵମୁକ୍ତା ଯଦା ସା ତୁ ଅସମତ୍ଵଂ ଵ୍ଯରୋଚତ । ତଦା ଯମଃ ସ୍ଵପିତରଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଭୃଶଦୁଃଖିତଃ ।। ୨୦.

ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଅସମତା ତାଙ୍କୁ ଆର ଭଲ ଲାଗିଲା ନାହିଁ; ତେବେ ଯମ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ କହିଲେ।