ଶୁଶ୍ରୂଷଯା ଚ ମୁକ୍ତା ଯେ ଲିଙ୍ଗିନଃ ପାପକର୍ମିଣଃ
ଯେମାନେ ସେବାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଚିହ୍ନ ପିନ୍ଧି ମଧ୍ୟ ପାପ କାମ କରନ୍ତି,
ଦେଵାଗାରାଂଶ୍ଚ ସତ୍ରାଣି ତୀର୍ଥଵିକ୍ରଯିଣସ୍ତଥା
ଯେମାନେ ଦେଉଳ, ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପ କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବେଚିଦିଅନ୍ତି,
ମିଥ୍ଯା ଚ ନଖରୋମାଣି ଧାରଯନ୍ତି ଚ ଯେ ନରାଃ
ଯେମାନେ ମିଥ୍ୟା ନଖ କିମ୍ବା କେଶ ଧାରଣ କରନ୍ତି,
ଅଜ୍ଞାନାଦଵ୍ରତୀ ଯଶ୍ଚ ଯଶ୍ଚାଶ୍ରମବହିଷ୍କୃତଃ
ଯେମାନେ ଅଜ୍ଞାନରେ ବ୍ରତ ରଖନ୍ତିନାହିଁ, କିମ୍ବା ଯେମାନେ ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାର କରାଯାଇଛନ୍ତି,
କଲହୀ ଚ ପ୍ରତର୍କ୍ଯଶ୍ଚ ନିଷ୍ଠୁରଶ୍ଚ ନରାଧମଃ
ଯେଉଁମାନେ ସବୁବେଳେ ଝଗଡା କରନ୍ତି, ବିତର୍କ କରିବାକୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, କଠୋର ଭାଷା କହନ୍ତି ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନ, ସେମାନେ—
ସ୍ତ୍ରିଯୋ ନରାଶ୍ଚ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଯତ୍ର ତଚ୍ଛୃଣୁତାମଲାଃ
ସେଠାକୁ ନାରୀମାନେ ଓ ପୁରୁଷମାନେ ଯାଆନ୍ତି; ଏହି କଥା ଶୁଣ, ହେ ପବିତ୍ରମାନେ।
ତାନି ଵୈ କଥଯିଷ୍ଯାମି ଶ୍ରୂଯତାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ ଏଵଂ ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵ ଏଵ ତପୋଧନାଃ।।195.
ମୁଁ ସେଠିର କଥା ତୁମମାନେକୁ କହିବି; ଶୁଣ, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ। ଏଭଳି ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ତପସ୍ୱୀମାନେ—
ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟା ନାଚିକେତମୃଷିଂ ତଦା ତ୍ଵଯା ସର୍ଵଂ ଯଥା ଦୃଷ୍ଟଂ ବ୍ରୂହି ତତ୍ର ଵିଦାଂ ଵର
ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ସେ ସମୟରେ ନାଚିକେତା ଋଷିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— 'ତୁମେ ଯେପରି ଦେଖିଛ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଆମକୁ କହ, ହେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ଯଥାସ୍ଵରୂପଃ କାଲୋଽସୌ ଯେନ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ
ସେ ସମୟର ନିଜସ୍ୱ ସ୍ୱରୂପ କ'ଣ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କିଛି ଚାଲିଥାଏ?
ଵାରଯେତ୍ସ ତଦା ତଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ଚ ସ ପ୍ରଭୁଃ
ସେ ସମୟରେ ସେ ତାହାକୁ ରୋକିଦିଅନ୍ତି; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକରେ ସେ ନିଜେ ପ୍ରଭୁ।
ନ ନାଶୋ ହି ଶରୀରସ୍ଯ ତସ୍ମିନ୍ଦେଶେ ତପୋଧନାଃ
ହେ ତପସ୍ୱୀମାନେ, ସେଠି ଦେହର କେବେ ନାଶ ହୁଏନାହିଁ।
ଅଵଶ୍ଯଂ ଚୈଵ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ପୁନଃପୁନଃ
ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପୁନିପୁନି ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବାକୁ ପଡିବ।
ନ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଚ ଯେ ତତ୍ର ଦାନେନ ନିଗମେନ ଚ
ଯେଉଁମାନେ ଦାନ କରନ୍ତି ଓ ବେଦ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠିକୁ ଯାଆନ୍ତିନାହିଁ।
ରୌରଵୋ ଵା କଥଂ ଵିପ୍ର କିଂରୂପଂ କୂଟଶାଲ୍ମଲେଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରୌରବ କେମିତି ଅଛି? କୂଟଶାଲ୍ମଳୀର ରୂପ କ'ଣ?
କିଂ ଚ କିଂଚ ତୁ କୁର୍ଵାଣାଃ କିଂଚ କିଂଚ ସମାଚରନ୍
ସେଠି ସେମାନେ କ'ଣ କରନ୍ତି, କ'ଣ ଆଚରଣ କରନ୍ତି?
ଧୃତିଂ ନ ଲଭତେ କିଂଚିତ୍ତୈସ୍ତୈର୍ଦୋଷୈଃ ସୁଵାସିତାଃ
ସେମାନେ ସେଇ ଦୋଷରେ ଲିପ୍ତ ହୋଇ, କେବେ ଧୃତି ପାଇପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯଂ ନାଵବୁଧ୍ଯନ୍ତେ ଗୁଣାନାଂ ତୁ ଗୁଣୋତ୍ତରମ୍ 195.
ବୁଝିବାକୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଗୁଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣକୁ ବୁଝିପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ପରଂ ପରମଜାନନ୍ତୋ ରମନ୍ତେ କସ୍ଯ ମାଯଯା
ପରମତ୍ତ୍ୱକୁ ନ ଜାଣି, ସେମାନେ କାହାର ମାୟାରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି?
ଏତତ୍କଥଯ ଵତ୍ସ ତ୍ଵଂ ଯତଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଦର୍ଶିଵାନ୍
ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଯେପରି ନିଜ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖିଛ, ସେ କଥା ଆମକୁ କହ।
ଇତି ଶ୍ରୀଵରାହପୁରାଣେ ସଂସାରଚକ୍ରେ ଯମଲୋକସ୍ଥପାପିଵର୍ଣନଂ ନାମ ପଞ୍ଚନଵତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀବରାହପୁରାଣରେ ସଂସାରଚକ୍ରରେ ଯମଲୋକର ପାପର ବିବରଣୀ ନାମକ ଏକଶଏ ପଞ୍ଚନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ଅଥ ଧର୍ମରାଜପୁରଵର୍ଣନମ୍ ତେଷାଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଋଷୀଣାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାମ୍
ଏବେ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ପୁରୀର ବିବରଣୀ। ସେ ଶୁଦ୍ଧ ମନବଳ ଥିବା ଋଷିମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି—
ନାଚିକେତ ଉଵାଚ ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରଂ ତୁ ଵିସ୍ତରାଦ୍ଦ୍ଵିଗୁଣାଯତମ୍
ନାଚିକେତା କହିଲେ— 'ତାହାର ପ୍ରସ୍ଥ ହଜାର ଯୋଜନା ଓ ଲମ୍ବ ତାହାର ଦୁଇଗୁଣା।'
ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ପରିଵେଷେଣ ତଦ୍ଵୈ ପ୍ରେତପତେଃ ପୁରମ୍
ସେହି ପ୍ରେତପତିଙ୍କର ସହର ଦୁଇଗୁଣା ବଡ଼ ପରିଘାରେ ଘେରାଯାଇଛି।
ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାସାଦସଂବାଧମହାଟ୍ଟାଲସମନ୍ଵିତମ୍
ସେଠାରେ ଅନେକ ମହଳ ଓ ଉଚ୍ଚ ଅଟାଳିକା ଥିବାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିଡ଼ ହୋଇଛି।
କୈଲାସଶିଖରାକାରୈର୍ଭଵନୈରୁପଶୋଭିତମ୍
କୈଳାସ ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଘରେ ଏହି ସହର ଶୋଭିତ।
ଦୀର୍ଘିକାଶ୍ଚ ତଥା କାନ୍ତା ନଲିନ୍ଯଶ୍ଚ ସରାଂସି ଚ
ସେଠାରେ ରମ୍ୟ ଜଳାଶୟ, ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ଥିବା ପୋଖରୀ ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ଝିଲିକ ଅଛି।
ନରନାରୀସମାକୀର୍ଣା ଗଜଵାଜିସମାକୁଲାଃ
ମନୁଷ୍ୟ ଓ ନାରୀମାନେ ଏଠି ଭରି ରହିଛନ୍ତି, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଏଠି ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇଯାଇଛି।
ସର୍ଵଜୀଵୈସ୍ତଥାକୀର୍ଣଂ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ ପୁରୋତ୍ତମମ୍
ସେହି ରାଜାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସହର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଭରି ରହିଛନ୍ତି।
କ୍ଵଚିଦ୍ଗାଯନ୍ ହସଂଶ୍ଚୈଵ କ୍ଵଚିଦ୍ଦୁଃଖେନ ଦୁଃଖିତଃ
କେଉଁଠି ଲୋକେ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି ଓ ହସୁଛନ୍ତି, କେଉଁଠି ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଛନ୍ତି।
କ୍ଵଚିନ୍ନୃତ୍ଯନ୍କ୍ଵଚିତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ କ୍ଵଚିଦ୍ବନ୍ଧନସଂସ୍ଥିତଃ 196.
କେଉଁଠି କେହି ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, କେଉଁଠି କେହି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛନ୍ତି, କେଉଁଠି କେହି ବାନ୍ଧି ରଖାଯାଇଛନ୍ତି।