ଇତି ଶ୍ରୀଵରାହପୁରାଣେ ପ୍ରାଗିତିହାସେ ସଂସାରଚକ୍ରେ ନଚିକେତପ୍ରଯାଣଂ ନାମ ତ୍ରିନଵତ୍ଯଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବରାହପୁରାଣର ପ୍ରାଚୀନ କଥାରେ 'ସଂସାରର ଚକ୍ରରେ ନଚିକେତାସଙ୍କ ଯାତ୍ରା' ନାମକ ଏକଶଏ ତିରାନବେଁ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଅଥ ନଚିକେତସୋ ଆଗମନଵର୍ଣନମ୍ ଗତଶ୍ଚ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଯତ୍ର ରାଜା ଦୁରାସଦଃ
ଏବେ ନଚିକେତାସଙ୍କ ଫେରିବା କଥା: ସେ ସେଠି ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୁର୍ଜୟ ରାଜା ବସୁଥିଲେ, ସେଠି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତତୋ ହୃଷ୍ଟମନା ରାଜନ୍ପୁତ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତପୋନିଧିଃ
ତାପସୀ ପିତା, ପୁଅକୁ ଦେଖି, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ଦିଵଂ ଚ ପୃଥିଵୀଂ ଚୈଵ ନାଦଯାମାସ ହୃଷ୍ଟଵତ୍
ସେ ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଗଞ୍ଜାଇଦେଲେ।
ପଶ୍ଯନ୍ତୁ ମମ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଂ ଦିଵ୍ଯତେଜସଃ
ମୋ ପୁଅର ଦିବ୍ୟ ତେଜ ଓ ପ୍ରଭାବ ସମସ୍ତେ ଦେଖନ୍ତୁ।
ପିତୃସ୍ନେହାନୁଭାଵେନ ଗୁରୁଶୁଶ୍ରୂଷଯାପି ଚ
ପିତୃସ୍ନେହ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ସେବାର ଫଳରେ,
ଲୋକେ ମତ୍ସଦୃଶୋ ନାସ୍ତି ପୁମାନ୍ଭାଗ୍ଯସମନ୍ଵିତଃ
ଏହି ଜଗତରେ ମୋ ପରି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପୁରୁଷ ଆଉ କେହି ନାହିଁ।
କଚ୍ଚିତ୍ତ୍ଵଂ ନ ହତୋ ଵତ୍ସ ନୈଵ ବଦ୍ଧୋ ଯମାଲଯେ
ମୋ ପୁଅ, ତୁମେ କୌଣସି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିନାହଁ, କିମ୍ବା ଯମଙ୍କ ଘରେ ବନ୍ଧି ରହିନାହଁ ତୋ?
କଚ୍ଚିତ୍ତେ ଵ୍ଯାଧଯୋ ଘୋରା ନାନ୍ଵଗଚ୍ଛନ୍ଯମାଲଯେ
ଯମଙ୍କ ଘରେ ତୁମକୁ କୌଣସି ଭୟଙ୍କର ରୋଗ ଆକ୍ରମଣ କରିନଥିଲା ତୋ?
କଚ୍ଚିଦ୍ରାଜା ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରେତାନାମଧିପୋ ବଲୀ
ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁଲୋକର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିଥିଲା ତୋ?
କଚ୍ଚିନ୍ନ ତୁଷ୍ଟୋ ଭଗଵାଂସ୍ତ୍ଵାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵଯମାଗତମ୍ 194.
ଭଗବାନ୍ ତୁମକୁ ନିଜେ ଆସିଥିବା ଦେଖି ଖୁସି ହେଇଥିଲେ ତୋ?
କଚ୍ଚିଦ୍ଦୌଵାରିକାସ୍ତତ୍ର ନ ରୌଦ୍ରାସ୍ତ୍ଵାଂ ଯମାଲଯେ
ଯମଙ୍କ ଘରର ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ତୁମପ୍ରତି କଠୋର ଥିଲେ ନାହିଁ ତୋ?
କଚ୍ଚିତ୍ପନ୍ଥାସ୍ତ୍ଵଯା ଲବ୍ଧୋ ନିର୍ଗମୋ ଵା ଯମାଲଯେ
ଯମଙ୍କ ଘରରୁ ବାହାରିବା ପଥ ତୁମେ ମିଳିଥିଲା ତୋ?
ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାଭାଗା ଦ୍ଵିଜାଶ୍ଚ ସୁମହାଵ୍ରତାଃ
ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଋଷିମାନେ ଓ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନେ,
ଏଵମାଭାଷମାଣଂ ତୁ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵେ ଵନୌକସଃ
ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନେ,
ଜପନ୍ତଶ୍ଚୈଵ ଜାପ୍ଯାନି ପୂଜଯନ୍ତଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ
ଏକାଗ୍ରତାରେ ଜପ କରୁଥିଲେ, ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ଏକପାଦେନ ତିଷ୍ଠନ୍ତଃ ପଶ୍ଯନ୍ତୋଽନ୍ଯେ ଦିଵାକରମ୍
କେହି ଏକ ପାଏ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ, ଆଉ କେହି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଵୈଶ୍ଵାନରା ମହାଭାଗାସ୍ତପସା ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ
ମହାବ୍ରତୀ ତାପସୀମାନେ ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲେ।
ଦିଗ୍ଵାସସଶ୍ଚ ଋଷଯୋ ଦନ୍ତୋଲୂଖଲିନସ୍ତଥା
ଦିଗ୍ବାସୀ ଋଷିମାନେ ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଦାନ୍ତକୁ ଉଲୁଖଳ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଧୂମଦାଶ୍ଚ ତଥା ଚାନ୍ଯେ ତପ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ପାଵକେ
ଅନ୍ୟମାନେ ଧୂଆଁ ଖାଇଥିଲେ, କିଛି ଆଗୁନିରେ ତପସ୍ୟା କରି ଦହିଯାଉଥିଲେ।
ଉପଵିଷ୍ଟାସ୍ତଥା ଚାନ୍ଯେ ସ୍ଥିତାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ସୁଯନ୍ତ୍ରିତାଃ 194.
କିଛି ଲୋକ ବସିଥିଲେ, କିଛି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ, ଆଉ କିଛି ନିଜକୁ ଭଲଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ।
ତଂ ନାଚିକେତସଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯମଲୋକାଦିହାଗତମ୍
ଯମଲୋକରୁ ଆସିଥିବା ନଚିକେତାକୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
କେଚିଦ୍ଵିମନସଶ୍ଚୈଵ କେଚିତ୍ସଂଶଯଵାଦିନଃ
କିଛି ଲୋକ ମନମରା ହେଲେ, କିଛି ଆଉ ଦ୍ୱିଧାରେ କଥା କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ ନାଚିକେତଃ ସୁତ ପ୍ରାଜ୍ଞ ସ୍ଵଧର୍ମପରିପାଲକ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: 'ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାନ ନଚିକେତା, ନିଜ ଧର୍ମକୁ ପାଳନ କରୁଥିବା ପୁଅ,
ବ୍ରୂହି ସତ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୁତଂ ଚ ସଵିଶେଷକମ୍
ତୁମେ ଯାହା ଦେଖିଛ, ଶୁଣିଛ, ସେ ସତ୍ୟକୁ ଏବଂ ସବିସ୍ତାରରେ ଆମକୁ କହ।
ଅପି ଗୁହ୍ଯଂ ଚ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ପୃଷ୍ଟେ ସତି ଵିଶେଷତଃ
ଯଦି ପଚାରାଯାଇଛି, ତେବେ ଗୁପ୍ତ କଥା ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ କରି କହିବା ଉଚିତ।
ମୃତଂ ନୈଵ ପରଂ ତାତ ଦୃଶ୍ଯତେ କାଲମାଯଯା
ହେ ପ୍ରିୟ, କାଳର ମାୟା ଦ୍ୱାରା, ମୃତ ଲୋକମାନେ କେବେ ଦେଖାଯାଉନାହାନ୍ତି।
ଇହ ଚୈଵ କୃତଂ ଯତ୍ତୁ ତତ୍ପରତ୍ରୋପଭୁଜ୍ଯତେ
ଏଠାରେ ଯାହା କରାଯାଏ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ପରଲୋକରେ ଭୋଗ କରାଯାଏ।
ତଥାଽତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ କାଲେ କାଲସ୍ଯୈଵ ତୁ ମାଯଯା
ଏଠି ମଧ୍ୟ, ସମୟ ଆସିଲେ କିଛି ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେ କାଳର ମାୟା ଦ୍ୱାରା।
ତସ୍ଯ ପାରଂ ନ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ବହଵଃ ପାରଚିନ୍ତକାଃ
ଅନେକ ଲୋକ ଅନ୍ୟ ପାରକୁ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରନ୍ତିନାହିଁ।