ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଏଵଂ ପ୍ରଭାଵୋ ଦେଵୋଽସୌ ଵେଦଵେଦ୍ଯୋ ଜନାର୍ଦନଃ । କଥିତୋ ନୃପତେ ତୁଭ୍ଯଂ କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି ।। ୧୭.

ଏଭଳି, ରାଜା, ବେଦରେ ଜଣାଯାଇଥିବା ଜନାର୍ଦନ ଦେବଙ୍କର ଶକ୍ତି ତୁମକୁ ବିବର୍ଣ୍ନ କରାଯାଇଛି। ତୁମେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?

thumb|ପଞ୍ଚମହାଭୂତାଃ ପ୍ରଜାପାଲ ଉଵାଚ । କଥମଗ୍ନେଃ ସମୁତ୍ପତ୍ତିରଶ୍ଵିନୋର୍ଵା ମହାମୁନେ । ଗୌର୍ଯା ଗଣପତେର୍ଵାଽପି ନାଗାନାଂ ଵା ଗୁହସ୍ଯ ଚ ।। ୧୮.

ପ୍ରଜାପାଳ ପଚ୍ଛିଲେ: ମହାମୁନି, ଅଗ୍ନି କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଅଶ୍ୱିନୀ କିପରି ହେଲେ, ଗୌରୀ ଓ ଗଣପତି କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ନାଗମାନେ କିପରି ହେଲେ, ଗୁହା କିପରି ହେଲେ?

ଆଦିତ୍ଯଚନ୍ଦ୍ରମାତୄଣାଂ ଦୁର୍ଗାଯା ଵା ଦିଶାଂ ତଥା । ଧନଦସ୍ଯ ଚ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵା ଧର୍ମସ୍ଯ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ।। ୧୮.

ଆଦିତ୍ୟମାନେ, ମାତୃମାନେ, ଦୁର୍ଗା, ଦିଶାମାନେ, ଧନଦ, ବିଷ୍ଣୁ, ଧର୍ମ ଓ ପରମେଷ୍ଠୀ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ?

ଶମ୍ଭୋର୍ଵାପି ପିତୄଣାଂ ଚ ତଥା ଚନ୍ଦ୍ରମସୋ ମୁନେ । ଶରୀରଦେଵତା ହ୍ଯେତାଃ କଥଂ ମୂର୍ତ୍ତିତ୍ଵମାଗତାଃ ।। ୧୮.

ଶମ୍ଭୁ, ପିତୃମାନେ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମା, ମୁନି, କିପରି ଶରୀର ଧାରଣ କରି ଦେବତା ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ?

କିଂ ଚ ତାସାଂ ମୁନେ ଭୋଜ୍ଯଂ କା ଵା ସଂଜ୍ଞା ତିଥିଶ୍ଚ କା । ଯସ୍ଯାଂ ଯଷ୍ଟାସ୍ତ୍ଵମୀ ପୁଂସାଂ ଫଲଂ ଯଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯନାମଯମ୍ । ଏତନ୍ମେ ସରହସ୍ଯଂ ତୁ ମୁନେ ତ୍ଵଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ।। ୧୮.

ଏହାସହିତ, ମୁନି, ସେମାନଙ୍କର ଭୋଜ୍ୟ କଣ, ନାମ କଣ, ଏବଂ କେଉଁ ତିଥି? କେଉଁ ଦିନରେ ପୁରୁଷମାନେ ପୂଜା କଲେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି? ଏହି ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବାକୁ ଉଚିତ।

ମହାତପା ଉଵାଚ । ଯୋଗସାଧ୍ଯଃ ସ୍ଵରୂପେଣ ଆତ୍ମା ନାରାଯଣାତ୍ମକଃ । ସର୍ଵଜ୍ଞଃ କ୍ରୀଡତସ୍ତସ୍ଯ ଭୋଗେଚ୍ଛା ଚାତ୍ମନାତ୍ମନି । କ୍ଷୋଭିତେଽଭୂନ୍ମହାଭୂତେ ଏତଚ୍ଛବ୍ଦଂ ତଦଦ୍ଭୁତମ୍ ।। ୧୮.

ମହାତପା କହିଲେ: ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ ଆତ୍ମା, ଯାହାର ମୂଳ ନାରାୟଣ, ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିବା। ସେ ଖେଳ କରୁଥିବାବେଳେ, ନିଜ ମନରେ ଉପଭୋଗର ଇଚ୍ଛା ଜନ୍ମ ନେଲା। ଯେତେବେଳେ ମହାଭୂତ ଉତ୍ପାତ ହେଲା, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶବ୍ଦ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।

ତମପ୍ଯପ୍ରୀତିମତ୍ତୋଯଂ ଵିକାରଂ ସମରୋଚଯତ୍ । ଵିକୁର୍ଵତସ୍ତସ୍ଯ ତଦା ମହାନଗ୍ନିଃ ସମୁତ୍ଥିତଃ । କୋଟିଜ୍ଵାଲାପରୀଵାରଃ ଶବ୍ଦଵାନ୍ ଦହନାତ୍ମକଃ ।। ୧୮.

ସେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଜଳରେ ବିକାର ଆଣିଲେ। ତାଙ୍କର ବିକାର ହେବା ସମୟରେ, ଏକ ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, କୋଟି କୋଟି ଜ୍ୱାଳାରେ ଘିରା, ଶବ୍ଦମୟ ଓ ଦହନ ଶକ୍ତିରେ ଭରିତ।

ଅସାଵପ୍ଯତିତେଜସ୍ଵୀ ଵିକାରଂ ସମରୋଚଯତ୍ । ଵିକୁର୍ଵତୋ ବଭୌ ଵହ୍ନେର୍ଵାଯୁଃ ପରମଦାରୁଣଃ । ତସ୍ମାଦପି ଵିକାରସ୍ଥାଦାକାଶଂ ସମପଦ୍ଯତ ।। ୧୮.

ସେ ଅତି ତେଜସ୍ୱୀ ମଧ୍ୟ ବିକାର ଆଣିଲେ। ଅଗ୍ନିର ବିକାରରୁ ଭୟଙ୍କର ବାୟୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏବଂ ବିକାର ହୋଇଥିବା ବାୟୁରୁ ଆକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

ତଚ୍ଛବ୍ଦଲକ୍ଷଣଂ ଵ୍ଯୋମ ସ ଚ ଵାଯୁଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ତଚ୍ଚ ତେଜୋଽମ୍ଭସା ଯୁକ୍ତଂ ଶ୍ଲିଷ୍ଟମନ୍ଯୋନ୍ଯତସ୍ତଦା ।। ୧୮.

ଶବ୍ଦର ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଆକାଶ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାୟୁ, ଏବଂ ଅଗ୍ନି ଜଳ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଇ, ସମସ୍ତେ ଏକାଉଁ ହେଲେ।

ତେଜସା ଶୋଷିତଂ ତୋଯଂ ଵାଯୁନା ଉଗ୍ରଗାମିନା । ବାଧିତେନ ତଥା ଵ୍ଯୋମ୍ନା ମାର୍ଗେ ଦତ୍ତେ ତୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ।। ୧୮.

ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଜଳ ଶୋଷିତ ହେଲା, ଭୟଙ୍କର ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଚାଳିତ ହେଲା, ଆକାଶ ଦ୍ୱାରା ଚାପ ପାଇଲା, ଏବଂ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏକ ପଥ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।

ପିଣ୍ଡୀଭୂତଂ ତଥା ସର୍ଵଂ କାଠିନ୍ଯଂ ସମପଦ୍ଯତ । ସେଯଂ ପୃଥ୍ଵୀ ମହାଭାଗ ତେଷାଂ ଵୃଦ୍ଧତରାଽଭଵତ୍ ।। ୧୮.

ସମସ୍ତ ଏକ ଗଠିତ ଆକାର ନେଲା ଓ କଠିନତା ଅଧିଗତ କଲା; ଏହି ପୃଥିବୀ, ମହାଭାଗ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ହେଲା।

ଚତୁର୍ଣାଂ ଯୋଗକାଠିନ୍ଯାଦେକୈକଗୁଣଵୃଦ୍ଧିତଃ । ପୃଥ୍ଵୀ ପଞ୍ଚଗୁଣା ଜ୍ଞେଯା ତେଽପ୍ଯେତସ୍ଯାଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ ।। ୧୮.

ଚାରିଟି ଭୂତର ଏକତା ଓ କଠିନତା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୁଣର ବୃଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା, ପୃଥିବୀ ପାଞ୍ଚ ଗୁଣ ଥିବା ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ସେମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।

ସ ଚ କାଠିନ୍ଯକଂ କୁର୍ଵନ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ସମପଦ୍ଯତ । ତସ୍ମିନ୍ ନାରାଯଣୋ ଦେଵଶ୍ଚତୁର୍ମୂର୍ତିଶ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ ।। ୧୮.

ଏହି କଠିନତା କରିବା ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ତାହାରେ ଚତୁର୍ମୂର୍ତି ଓ ଚତୁର୍ଭୁଜ ନାରାୟଣ ଦେବ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

ପ୍ରାଜାପତ୍ଯେନ ରୂପେଣ ସିସୃକ୍ଷୁର୍ଵିଵିଧାଃ ପ୍ରଜାଃ । ଚିନ୍ତଯନ୍ ନାଧିଗଚ୍ଛେତ ସୃଷ୍ଟିଂ ଲୋକପିତାମହଃ ।। ୧୮.

ପ୍ରଜାପତି ରୂପ ଧରି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ ବହୁ ଚିନ୍ତା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିର ଉପାୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ।

ତତୋଽସ୍ଯ ସୁମହାନ୍ କୋପୋ ଜଜ୍ଞେ ପରମଦାରୁଣଃ । ତସ୍ମାତ୍ କୋପାତ୍ ସହସ୍ତ୍ରାର୍ଚିରୁତ୍ତସ୍ଥୌ ଦହନାତ୍ମକଃ ।। ୧୮.

ତାପରେ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ବଡ଼ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ସେଇ କ୍ରୋଧରୁ ହଜାର ଆଗୁନିଆ ଶିଖା ସହିତ ଏକ ଦହନମୟ ପ୍ରାଣୀ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।

ସ ତଂ ଦିଧକ୍ଷୁର୍ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋକ୍ତସ୍ତଦା ନୃପ । ହଵ୍ଯଂ କଵ୍ଯଂ ଵହସ୍ଵେତି ତତୋଽସୌ ହଵ୍ଯଵାହନଃ ।। ୧୮.

ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୋଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— 'ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ହବ୍ୟ ଓ କବ୍ୟ ଉଠା।' ଏହିପରି ହେବାରୁ ସେ ହବ୍ୟବାହନ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

ବ୍ରହ୍ମାଣଂ କ୍ଷୁଧିତଃ ପ୍ରାଯାତ୍ କିଂ କରୋମି ପ୍ରସାଧି ମାମ୍ । ସ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଥ ତ୍ରିଧା ତୃପ୍ତିମଵାପ୍ସ୍ଯସି ।। ୧୮.

ସେ ଭୁଖା ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ— 'ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୋତେ ତୃପ୍ତ କର।' ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— 'ତୁମେ ତିନି ପ୍ରକାରରେ ତୃପ୍ତି ପାଇବ।'

ଦତ୍ତାସୁ ଦକ୍ଷିଣାସ୍ଵାଦୌ ତୃପ୍ତିର୍ଭୂତ୍ଵା ଯତୋଽମରାନ୍ । ନଯସେ ଦକ୍ଷିଣାଭାଗଂ ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନିସ୍ତତୋଽଭଵତ୍ ।। ୧୮.

ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦକ୍ଷିଣାରେ ତୃପ୍ତି ମିଳେ ଏବଂ ତୁମେ ଅମରମାନେ ପାଇଁ ଦକ୍ଷିଣା ଅଂଶ ନେଇଯାଅ, ସେଥିପାଇଁ ତୁମେ ଦକ୍ଷିଣାଗ୍ନି ହେଲା।

ଆ ସମନ୍ତାଦ୍ଧୁତଂ କିଂଚିଦ୍ ଯତ୍ ତ୍ରିଲୋକେ ଵିଭାଵସୋ । ତଦ୍ ଵହସ୍ଵ ସୁରାର୍ଥାଯ ତତସ୍ତ୍ଵଂ ହଵ୍ଯଵାହନଃ ।। ୧୮.

ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁଠି କିଛି ହବନ କରାଯାଏ, ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତୁମେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଉଠାଅ; ଏହିପରି ହେବାରୁ ତୁମେ ହବ୍ୟବାହନ ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ।

ଗୃହଂ ଶରୀରମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ତତ୍ପତିସ୍ତ୍ଵଂ ଯତୋଽଧୁନା । ଅତୋ ଵୈ ଗାର୍ହପତ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵ ସର୍ଵଗତୋ ଵିଭୋ ।। ୧୮.

ଘରକୁ ଶରୀର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଏବେ ତୁମେ ଏହାର ମାଲିକ ହେଲା; ତେଣୁ, ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ତୁମେ ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନି ହେଉ।

ଵିଶ୍ଵାନ୍ ନରାନ୍ ହୁତୋ ଯେନ ନଯସେ ସଦ୍ଗତିଂ ପ୍ରଭୋ । ଅତୋ ଵୈଶ୍ଵାନରୋ ନାମ ତଵ ଵାକ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୧୮.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ହବନ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାର୍ଗକୁ ନେଇଯାଏ, ସେଥିପାଇଁ ତୁମର ନାମ ବୈଶ୍ୱାନର ହେବ।

ଦ୍ରଵିଣଂ ବଲମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଧନଂ ଚ ଦ୍ରଵିଣଂ ଯତଃ । ଦଦାତି ତଦ୍ ଭଵାନେଵ ଦ୍ରଵିଣୋଦାସ୍ତତୋଽଭଵତ୍ ।। ୧୮.

ଧନକୁ ବଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଧନକୁ ଡ୍ରବିଣ ବି କୁହାଯାଏ; ଯେହେତୁ ତୁମେ ଏହା ଦେଉଛ, ତେଣୁ ତୁମେ ଡ୍ରବିଣୋଦା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ।

ତନୁଂ ପାସ୍ଯତନୁଂ ପାସି ଯେନ ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଦା ଵିଭୋ । ତତସ୍ତନୂନପାନ୍ନାମ ତଵ ଵତ୍ସ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୧୮.

ହେ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ, ଯେହେତୁ ତୁମେ ସଦା ଶରୀର ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀରକୁ ରକ୍ଷା କର, ତେଣୁ, ମୋ ପୁଅ, ତୁମର ନାମ ତନୂନପାତ ହେବ।

ଭଵାନ୍ ଜାତାନି ଵୈ ଵେଦ ଅଜାତାନି ଚ ଯେନ ଵୈ । ଅତସ୍ତେ ନାମ ଭଵତୁ ଜାତଵେଦା ଇତି ପ୍ରଭୋ ।। ୧୮.

ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଇଛି ଓ ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ହୋଇନାହିଁ, ସେସବୁ ଜାଣ; ଏହିପରି ହେବାରୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମର ନାମ ଜାତବେଦସ ହେବ।

ନାରାଃ ସାମାନ୍ଯତଃ ପୁଂସୋ ଵିଶେଷେଣ ଦ୍ଵିଜାତଯଃ । ତେ ଶଂସନ୍ତି ଯତସ୍ତ୍ଵାଂ ତୁ ନାରାଶଂସସ୍ତତୋ ଭଵ ।। ୧୮.

ପାଣି ସାଧାରଣତଃ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ, କିନ୍ତୁ ବିଶେଷକରି ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ; ଯେହେତୁ ସେମାନେ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ତେଣୁ ତୁମେ ନାରାଶଂସ ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ ହେବ।

ଅଗସ୍ ତିରୋଭଵେନ୍ନିତ୍ଯଂ ନିଃଶବ୍ଦୋ ନିଶ୍ଚଯାତ୍ମକଃ । ଅଗସ୍ତ୍ଵଂ ସର୍ଵଗତ୍ଵାଚ୍ଚ ତେନାଗ୍ନିସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯସି ।। ୧୮.

'ଅଗସ୍' ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସଦା ଗୁପ୍ତ, ନିରବ ଓ ନିଶ୍ଚିତ ସ୍ୱଭାବ; ଯେହେତୁ ତୁମେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ତେଣୁ ତୁମେ ଅଗ୍ନି ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବ।

ଧ୍ମା ପ୍ରପୂରଣଶବ୍ଦୋ ଯ ଇଧ୍ମା ନାମ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ଯତେ । ପୂରିତସ୍ଯାଗତିର୍ଯେନ ତେନେଧ୍ମସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯସି ।। ୧୮.

'ଧ୍ମା' ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଫୁଙ୍କିବାର ଶବ୍ଦ, ଏବଂ ଇଧ୍ମା ବୋଲି ଜଳାଣା ଲକଡ଼ିକୁ କୁହାଯାଏ; ଯେହେତୁ ତୁମେ ଜଳାଣା ଲକଡ଼ି ଜଳିଲେ ଆସ, ତେଣୁ ତୁମେ ଇଧ୍ମ ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ ହେବ।

ଯାଜ୍ଯାନ୍ଯେତାନି ନାମାନି ତଵ ପୁତ୍ର ମହାମଖେ । ଯଜନ୍ତସ୍ତ୍ଵାଂ ନରାଃ କାମୈସ୍ତର୍ପଯିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯସଂଶଯମ୍ ।। ୧୮.

ହେ ପୁଅ, ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ତୁମର ମହାଯଜ୍ଞରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହେବ; ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଇଚ୍ଛା କରି ଏହି ନାମରେ ତୁମକୁ ପୂଜିବେ ଏବଂ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତୁମକୁ ତୃପ୍ତ କରିବେ।

ମହାତପା ଉଵାଚ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵିଭୂତିମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥିତଂ ତେ ପ୍ରସଙ୍ଗତଃ । ତିଥୀନାଂ ଶ୍ରୃଣୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥ୍ଯମାନଂ ମଯା ନୃପ ।। ୧୯.

ମହାତପା କହିଲେ— 'ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ବିଭୂତି ଓ ମହିମା କଥା ଅବସରରେ କହିଥିଲି; ଏବେ, ରାଜନ୍, ମୁଁ ତୁମକୁ ତିଥିମାନଙ୍କର ମହିମା କହିବି, ଶୁଣ।'