ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଅଗ୍ନିସ୍ତଥାଶ୍ଵିନୌ ଗୌରୀ ଗଜଵକ୍ତ୍ରଭୁଜଂଗମାଃ । କାର୍ତିକେଯସ୍ତଥାଦିତ୍ଯୋ ମାତରୋ ଦୁର୍ଗଯା ସହ ।। ୧୭.

ଅଗ୍ନି, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ଗୌରୀ, ହାତୀମୁହଁ ବିନାୟକ, ସର୍ପମାନେ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମାତୃଗଣ ଓ ଦୁର୍ଗା ସହିତ—

ଦିଶୋ ଧନପତିର୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯମୋ ରୁଦ୍ରଃ ଶଶୀ ତଥା । ପିତରଶ୍ଚେତି ସଂଭୂତାଃ ପ୍ରାଧାନ୍ଯେନ ଜଗତ୍ପତେଃ ।। ୧୭.

ଦିଗ୍ଦେବତା, ଧନର ମାଲିକ, ବିଷ୍ଣୁ, ଯମ, ରୁଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ପିତୃଗଣ—ଏହି ସମସ୍ତେ ବିଶ୍ୱପତିଙ୍କୁ ଆଧାର କରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି।

ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭସ୍ଯ ତନୌ ସର୍ଵଂ ଏଵ ସମୁଦ୍ଭଵାଃ । ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ ତତୋ ଗର୍ଵଂ ଵହମାନାଃ ସମନ୍ତତଃ ।। ୧୭.

ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କ ଦେହରୁ ସମସ୍ତେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ ଗର୍ବ ଧରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅଲଗା ହୋଇଗଲେ।

ଅହଂ ଯୋଗ୍ଯସ୍ତ୍ଵହଂ ଯାଜ୍ଯ ଇତି ତେଷାଂ ସ୍ଵନୋ ମହାନ୍ । ଶ୍ରୂଯତେ ଦେଵସମିତୌ ସାଗରକ୍ଷୁବ୍ଧସନ୍ନିଭଃ ।। ୧୭.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବସଭାରେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ସାଗର ତରଙ୍ଗର ଦ୍ୱନି ପରି: 'ମୁଁ ଯୋଗ୍ୟ, ମୁଁ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ'।

ତେଷାଂ ଵିଵଦମାନାନାଂ ଵହ୍ନିରୁତ୍ଥାଯ ପାର୍ଥିଵ । ଉଵାଚ ମାଂ ଯଜସ୍ଵେତି ଧ୍ଯାଯଧ୍ଵଂ ମାମିତି ବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୧୭.

ସେମାନେ ବିବାଦ କରୁଥିବାବେଳେ, ରାଜା, ଅଗ୍ନି ଉଠିକି ଲୋକମାନୋଁକୁ କହିଲେ: 'ମୋତେ ଯଜ୍ଞ କର, ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କର'।

ପ୍ରାଜାପତ୍ଯମିଦଂ ନୂନଂ ଶରୀରଂ ମଦ୍ଵିନାକୃତମ୍ । ଵିନାଶମୁପପଦ୍ଯେତ ଯତୋ ନାହଂ ମହାନହମ୍ ।। ୧୭.

'ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଏହି ଦେହ ମୋ ବିନା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ, କାରଣ ମୁଁ ମହାତ୍ମା'—ଏହିପରି ଅଗ୍ନି କହିଲେ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଶରୀରଂ ତୁ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵହ୍ନିର୍ଵିନିର୍ଯଯୌ । ନିର୍ଗତେଽପି ତତସ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତଚ୍ଛରୀରଂ ନ ଶୀର୍ଯତେ ।। ୧୭.

ଏପରି କହି, ଅଗ୍ନି ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ; ତଥାପି ସେ ଚାଲିଯିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦେହ କ୍ଷୟ ହେଲା ନାହିଁ।

ତତୋଽଶ୍ଵିନୌ ମୂର୍ତିମନ୍ତୌ ପ୍ରାଣାପାନୌ ଶରୀରଗୌ । ଆଵାଂ ପ୍ରଧାନାଵିତ୍ଯେଵମୂଚତୁର୍ଯାଜ୍ଯସତ୍ତମୌ ।। ୧୭.

ତା’ପରେ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ରୂପେ ଦେହରେ ବସି, 'ଆମେ ପ୍ରଧାନ, ଆମକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ' ବୋଲି କହିଲେ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଶରୀରଂ ତୁ ଵିହାଯ କ୍ଵଚିଦାସ୍ଥିତୌ । ତଯୋରପି କ୍ଷଯଂ କୃତ୍ଵା କ୍ଷେତ୍ରୀ ତତ୍ପୁରମାସ୍ଥିତଃ ।। ୧୭.

ଏପରି କହି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟଠାରେ ଚାଲିଗଲେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ ମଧ୍ୟ, କ୍ଷେତ୍ରୀ ତାହାକୁ ଧାରଣ କରି ଦେହ ଅବିକଳ ରହିଲା।

ତତୋ ଵାଗବ୍ରବୀଦ୍ ଗୌରୀ ପ୍ରାଧାନ୍ଯଂ ମଯି ସଂସ୍ଥିତମ୍ । ସାଽପ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା କ୍ଷେତ୍ରାତ୍ ତୁ ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ବହିଃ ଶୁଭା ।। ୧୭.

ତାପରେ ଗୌରୀ କହିଲେ, 'ପ୍ରଧାନତ୍ୱ ମୋରେ ଅଛି।' ଏହିପରି କହି ଶୁଭା ଗୌରୀ କ୍ଷେତ୍ର ଛାଡି ବାହାରିଗଲେ।

ତଯା ଵିନାପି ତତ୍କ୍ଷେତ୍ରଂ ଵାଗୂନଂ ଵ୍ଯଵତିଷ୍ଠତ । ତତୋ ଗଣପତିର୍ଵାକ୍ଯମାକାଶାଖ୍ଯୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ତଦା ।। ୧୭.

ଗୌରୀ ଛାଡି ଦେଲେ ବି, ସେ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାଷା-ଦେବତାମାନେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ। ତାପରେ ଆକାଶ ନାମକ ଗଣପତି କହିଲେ।

ନ ମଯା ରହିତଂ କିଞ୍ଚିଚ୍ଛରୀରଂ ସ୍ଥାଯି ଦୂରତଃ । କାଲାନ୍ତରେତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୋଽପି ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ଦେହତଃ ।। ୧୭.

ମୋତେ ଛାଡି ଦେଲେ ଶରୀରର କିଛି ଅଂଶ ଦୂରେ ରହିପାରିବ ନାହିଁ। ଏହିପରି କହି, ସେ ମଧ୍ୟ କିଛି ସମୟ ପରେ ଶରୀର ଛାଡି ବାହାରିଗଲେ।

ପୃଥଗ୍ଭୂତସ୍ତଥାପ୍ଯେତଚ୍ଛରୀରଂ ନାପ୍ଯନୀନଶତ୍ । ଵିନାକାଶାଖ୍ଯତତ୍ତ୍ଵେନ ତଥାପି ନ ଵିଶୀର୍ଯତେ ।। ୧୭.

ପୃଥକ ହେଲେ ବି, ଏହି ଶରୀର ନଷ୍ଟ ହେଲା ନାହିଁ; ଆକାଶ ତତ୍ତ୍ୱ ନଥିଲେ ବି, ଏହି ଶରୀର ଭାଙ୍ଗିଗଲା ନାହିଁ।

ସୁଷିରୈସ୍ତୁ ଵିହୀନଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷେତ୍ରଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍ । ଶରୀରଧାତଵଃ ସର୍ଵେ ତେ ବ୍ରୂଯୁର୍ଵାକ୍ଯମେଵ ହି ।। ୧୭.

ସୁଷିର ନଥିଲେ ବି, କ୍ଷେତ୍ର ଅବସ୍ଥିତ ଦେଖି, ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଧାତୁମାନେ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଅସ୍ମାଭିର୍ଵ୍ଯତିରିକ୍ତସ୍ଯ ନ ଶରୀରସ୍ଯ ଧାରଣମ୍ । ଭଵତୀତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତେ ଜହୁଃ ସର୍ଵେ ଶରୀରିଣଃ ।। ୧୭.

'ଆମେ ଛାଡି ଦେଲେ ଶରୀର ଟିକିପାରିବ ନାହିଁ।' ଏହିପରି କହି, ସମସ୍ତ ଶରୀର ଧାତୁମାନେ ଶରୀର ଛାଡି ଚାଲିଗଲେ।

ତୈର୍ଵ୍ଯପେତମପି କ୍ଷେତ୍ରଂ ପୁରୁଷେଣ ପ୍ରପାଲ୍ଯତେ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵବ୍ରଵୀତ୍ ସ୍କନ୍ଦଃ ସୋଽହଂକାରଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ।। ୧୭.

ସେମାନେ ଚାଲିଗଲେ ବି, କ୍ଷେତ୍ର ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ରହିଲା। ତାକୁ ଦେଖି, ଅହଂକାର ନାମକ ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ।

ମଯା ଵିନା ଶରୀରସ୍ଯ ସଂଭୂତିରପି ନେଷ୍ଯତେ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଶରୀରାତ୍ ତୁ ସୋଽଭ୍ଯପେତଃ ପୃଥକ୍ ସ୍ଥିତଃ ।। ୧୭.

'ମୋତେ ଛାଡି ଦେଲେ ଶରୀର ଉଦ୍ଭବ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।' ଏହିପରି କହି, ସେ ମଧ୍ୟ ଶରୀର ଛାଡି ପୃଥକ ହେଲେ।

ତେନାକ୍ଷତେନ ତତ୍କ୍ଷେତ୍ରଂ ଵିନା ମୁକ୍ତଵଦାସ୍ଥିତମ୍ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁପିତୋ ଭାନୁଃ ସ ଆଦିତ୍ଯଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ।। ୧୭.

ତାଙ୍କୁ ଛାଡି ଦେଲେ, କ୍ଷେତ୍ର ମୁକ୍ତ ଭଳି ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲା। ଏହି ଦେଖି, ଆଦିତ୍ୟ ନାମକ ଭାନୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

ମଯା ଵିନା କଥଂ କ୍ଷେତ୍ରମିମଂ କ୍ଷଣମପୀଷ୍ଯତେ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯାତଃ ସ ତଚ୍ଛରୀରଂ ନ ଶୀର୍ଯତେ ।। ୧୭.

'ମୋତେ ଛାଡି ଦେଲେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର କିପରି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରହିପାରିବ?' ଏହିପରି କହି, ସେ ଚାଲିଗଲେ, ତଥାପି ଶରୀର ଭାଙ୍ଗିଲା ନାହିଁ।

ତତଃ କାମାଦିରୁତ୍ଥାଯ ଗଣୋ ମାତୃଵିସଂଜ୍ଞିତଃ । ନ ମଯା ଵ୍ଯତିରିକ୍ତସ୍ଯ ଶରୀରସ୍ଯ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତିଃ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ଯାତସ୍ତୁ ଶରୀରଂ ତନ୍ନ ଶୀର୍ଯତେ ।। ୧୭.

ତାପରେ କାମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ମାତୃ ଗଣ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। 'ମୋତେ ଛାଡି ଦେଲେ ଶରୀର ରହିପାରିବ ନାହିଁ।' ଏହିପରି କହି, ସେ ଚାଲିଗଲେ, ଶରୀର ଭାଙ୍ଗିଲା ନାହିଁ।

ତତୋ ମାଯାଽବ୍ରଵୀତ୍କୋପାତ୍ ସା ଚ ଦୁର୍ଗା ପ୍ରକୀର୍ତିତା । ନ ମଯାଽସ୍ଯ ଵିନା ଭୂତିରିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଽନ୍ତର୍ଦଧେ ପୁନଃ ।। ୧୭.

ତାପରେ ମାୟା କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ, ଯିଏ ଦୁର୍ଗା ଭାବରେ ପରିଚିତ। 'ମୋତେ ଛାଡି ଦେଲେ ଏହିର ଉତ୍ପତ୍ତି ନାହିଁ।' ଏହିପରି କହି, ସେ ପୁନି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

ତତୋ ଦିଶଃ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୁରୂଚୁଶ୍ଚେଦଂ ଵଚୋ ମହତ୍ । ନାସ୍ମାଭୀ ରହିତଂ କାର୍ଯଂ ଭଵତୀତି ନ ସଂଶଯଃ । ଚତସ୍ର ଆଗତାଃ କାଷ୍ଠା ଅପଯାତାଃ କ୍ଷଣାତ୍ ତଦା ।। ୧୭.

ତାପରେ ଦିଶାମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଇ, ବଡ କଥା କହିଲେ, 'ଆମେ ଛାଡି ଦେଲେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।' ଚାରି ଦିଶା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆସି ଚାଲିଗଲେ।

ତତୋ ଧନପତିର୍ଵାଯୁର୍ମଯ୍ଯପେତେ କ୍ଵ ସଂଭଵଃ । ଶରୀରସ୍ଯେତି ସୋପ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମୂର୍ଧାନଗୋଽଭଵତ୍ ।। ୧୭.

ତାପରେ ଧନପତି ବାୟୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଚାଲିଗଲେ ଶରୀରର ଉତ୍ପତ୍ତି କେଉଁଠି?' ଏହିପରି କହି, ସେ ମୁଣ୍ଡରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

ତତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ମନୋ ବ୍ରୂଯାନ୍ନାଯଂ ଦେହୋ ମଯା ଵିନା । କ୍ଷଣମପ୍ଯୁତ୍ସହେତ୍ ସ୍ଥାତୁମିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଽନ୍ତର୍ଦଧେ ପୁନଃ ।। ୧୭.

ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ମନ କହିଲେ, 'ମୋତେ ଛାଡି ଦେଲେ ଏହି ଶରୀର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରହିପାରିବ ନାହିଁ।' ଏହିପରି କହି, ସେ ପୁନି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

ତତୋ ଧର୍ମୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ସର୍ଵମିଦଂ ପାଲିତଵାନହମ୍ । ଇଦାନୀମପ୍ଯୁପଗତେ କଥମେତଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୧୭.

ତାପରେ ଧର୍ମ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସମସ୍ତକୁ ରକ୍ଷା କରିଛି। ଏବେ ମୁଁ ଚାଲିଗଲେ, ଏହି ଶରୀର କିପରି ରହିବ?'

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତୋ ଧର୍ମସ୍ତଚ୍ଛରୀରଂ ନ ଶୀର୍ଯତେ । ତତୋବ୍ରଵୀନ୍ମହାଦେଵଃ ଅଵ୍ଯକ୍ତୋ ଭୂତନାଯକଃ ।। ୧୭.

ଏହିପରି କହି, ଧର୍ମ ଚାଲିଗଲେ, ତଥାପି ଶରୀର ଭାଙ୍ଗିଲା ନାହିଁ। ତାପରେ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଭୂତନାୟକ ମହାଦେବ କହିଲେ।

ମହତ୍ସଂଜ୍ଞୋ ମଯା ହୀନଂ ଶରୀରଂ ନୋ ଭଵେଦ୍ ଯଥା । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଗତଃ ଶମ୍ଭୁସ୍ତଚ୍ଛରୀରଂ ନ ଶୀର୍ଯତେ ।। ୧୭.

'ମୁଁ ମହତ୍ ଭାବରେ ନଥିଲେ ଶରୀର ରହିପାରିବ ନାହିଁ।' ଏହିପରି କହି, ଶମ୍ଭୁ ଚାଲିଗଲେ, ଶରୀର ଭାଙ୍ଗିଲା ନାହିଁ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପିତରଶ୍ଚୋଚୁସ୍ତନ୍ମାତ୍ରା ଯାଵଦସ୍ମଭିଃ । ପ୍ରଗତୈରେଭିରେତଚ୍ଚ ଶରୀରଂ ଶୀର୍ଯତେ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତେ ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଽନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନମାଗତାଃ ।। ୧୭.

ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପିତାମାତାମାନେ କହିଲେ, 'ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଏଠାରେ ରହୁଛୁ, ଏହି ଦେହ ଆମ ପ୍ରଭାବରେ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଅସ୍ଥିର ହେଉଛି।' ଏଭଳି କହି ସେମାନେ ଦେହ ଛାଡି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଇଗଲେ।

ଅଗ୍ନିଃ ପ୍ରାଣୋ ଅପାନଶ୍ଚ ଆକାଶଂ ସର୍ଵଧାତଵଃ । କ୍ଷେତ୍ରଂ ତଦ୍ଵଦହଂକାରୋ ଭାନୁଃ କାମାଦଯୋ ମଯା । କାଷ୍ଠା ଵାଯୁର୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଧର୍ମ ଶମ୍ଭୁସ୍ତଥେନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥକାଃ ।। ୧୭.

ଅଗ୍ନି ହେଉଛି ପ୍ରାଣ, ଅପାନ ହେଉଛି ତଳ ପ୍ରାଣ, ଆକାଶ ଓ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ, ଶରୀର ଏବଂ ଅହଂଭାବ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଇଚ୍ଛା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୋ ଦ୍ୱାରା; କାଠ, ପବନ, ବିଷ୍ଣୁ, ଧର୍ମ, ଶିବ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପଲବ୍ଧି ମଧ୍ୟ।