ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଏଵଂ ସ ରାଜା ଵିଵିଧାନୁପାଯାନ୍ ଵରାଶ୍ରମେ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣୋ ଵିଵେଶ । ତସ୍ମିଦ୍ ପ୍ରଵିଷ୍ଟେ ତୁ ସ ତୀଵ୍ରତେଜା ମହାତପାଃ ପୁଣ୍ଯକୃତାଂ ପ୍ରଧାନଃ । ଦୃଷ୍ଟୋ ଯଥା ଭାନୁରନନ୍ତଭାନୁଃ କୌଶ୍ଯାସନେ ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ପ୍ରଧାନଃ ।। ୧୭.

ଏଭଳି ଭାବେ ରାଜା ସେ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମର ବିଭିନ୍ନ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖୁଥିଲେ ଏବଂ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ସେ ତୀବ୍ର ତେଜସ୍ବୀ, ପୁଣ୍ୟବାନ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରମୁଖ, କୌଶୟ ଆସନରେ ବସିଥିବା ମହାତପାସ୍ବୀଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେଖିଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ରାଜା ଵିଜଯୀ ମୃଗାଣାଂ ମତିଂ ଵିସସ୍ମାର ମୁନେଃ ପ୍ରସଙ୍ଗାତ୍ । ଚକାର ଧର୍ମଂ ପ୍ରତି ମାନସଂ ସୋ ଅନୁତ୍ତମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନୃପୋ ମୁନିଂ ସଃ ।। ୧୭.

ହରିଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଜୟୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୁନିଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତିରେ ତାଙ୍କର ମନ ପୂର୍ବ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଭୁଲିଗଲା; କିନ୍ତୁ ଏହି ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପାଇଁ, ସେ ରାଜା ନିଜ ମନକୁ ଧର୍ମ ପଥରେ ଲଗାଇଲେ।

ସ ମୁନିସ୍ତଂ ନୃପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରଜାପାଲମକଲ୍ମଷମ୍ । ଅଭ୍ଯାଗତକ୍ରିଯାଂ ଚକ୍ରେ ଆସନସ୍ଵାଗତାଦିଭିଃ ।। ୧୭.

ସେ ମୁନି, ନିଷ୍ପାପ ପ୍ରଜାପାଳକ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆସନ, ସ୍ବାଗତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଦର ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଆତିଥ୍ୟ ଦେଲେ।

ତତଃ କୃତାସନୋ ରାଜା ପ୍ରଣମ୍ଯ ଋଷିପୁଙ୍ଗଵମ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ଵସୁଧେ ପ୍ରଶ୍ନମିମଂ ପରମଦୁର୍ଲଭମ୍ ।। ୧୭.

ତା’ପରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ରାଜା ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପୃଥିବୀ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଲେ।

ଭଗଵନ୍ ଦୁଃଖସଂସାରମଗ୍ନୈଃ ପୁମ୍ଭିସ୍ତିତୀର୍ଷୁଭିଃ । ଯତ୍କାର୍ଯଂ ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପ୍ରଣତେ ଶଂସିତଵ୍ରତ ।। ୧୭.

ହେ ଭଗବନ୍, ଆପଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଶରଣ ଆସିଛି, ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖରେ ପିଡିତ ଏହି ସଂସାର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

ମହାତପା ଉଵାଚ । ସଂସାରାର୍ଣଵମଜ୍ଜମାନମନୁଜୈଃ ପୋତଃ ସ୍ଥିରୋଽତିଧ୍ରୁଵଃ କାର୍ଯଃ ପୂଜନଦାନହୋମଵିଵିଧୈର୍ଯଜ୍ଞୈଃ ସମଂ ଧ୍ଯାଯନୈଃ । କୀଲୈଃ କୀଲିତମୋକ୍ଷଭିଃ ସୁରଭଟୈରୂର୍ଧ୍ଵଂ ମହାରଜ୍ଜୁଭିଃ ପ୍ରାଣାଦ୍ଯୈରଧୁନା କୁରୁଷ୍ଵ ନୃପତେ ପୋତଂ ତ୍ରିଲୋକେଶ୍ଵରମ୍ ।। ୧୭.

ମହାତପସ୍ବୀ କହିଲେ: ଏହି ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଏକ ଦୃଢ଼ ଓ ନିଶ୍ଚିତ ନୌକା ତିଆରି କରିବା ଦରକାର, ଯାହା ପୂଜା, ଦାନ, ହୋମ, ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଓ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ହେବ। ମୁକ୍ତିର ଖୁଟିରେ ବାନ୍ଧି, ପ୍ରାଣ ଓ ଶ୍ୱାସର ମହାରଜ୍ଜୁ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ଦୃଢ଼ କର। ହେ ରାଜା, ଏବେ ତୁମେ ତିନି ଲୋକର ନାଥଙ୍କୁ ନୌକା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର।

ନାରାଯଣଂ ନରକହରଂ ସୁରେଶଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ନମସ୍କୁର୍ଵତି ଯୋ ନୃପେଶ । ସ ଵୀତଶୋକଃ ପରମଂ ଵିଶୋକଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଵିଷ୍ଣୋଃ ପଦମଵ୍ଯଯଂ ତତ୍ ।। ୧୭.

ହେ ରାଜାନ୍, ଯେଉଁଠି ନରକ ନାଶକ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରି ନମସ୍କାର କରେ, ସେ ଶୋକରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଶାଶ୍ୱତ ଓ ଦୁଃଖହୀନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ନୃପ ଉଵାଚ । ଭଗଵନ୍ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞ କଥଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସନାତନଃ । ପୂଜ୍ଯତେ ମୋକ୍ଷମିଚ୍ଛଦ୍ଭିଃ ପୁରୁଷୈର୍ଵଦ ତତ୍ତ୍ଵତଃ ।। ୧୭.

ରାଜା କହିଲେ: ହେ ଭଗବନ୍, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା, ମୋକ୍ଷ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ କିପରି ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିବେ? ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ।

ମହାତପା ଉଵାଚ । ଶ୍ରୃଣୁ ରାଜନ୍ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଯଥା ଵିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରସୀଦତି । ପୁରୁଷାଣାଂ ତଥା ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସର୍ଵଯୋଗୀଶ୍ଵରୋ ହରିଃ ।। ୧୭.

ମହାତପସ୍ବୀ କହିଲେ: ହେ ରାଜା, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, କିପରି ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ, ଦୁହିଁ ପାଇଁ, ସେଥିରେ ହରି ସମସ୍ତ ଯୋଗୀଙ୍କ ନାଥ। ଏହା ଶୁଣ।

ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ସପିତରୋ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାଶ୍ଚାଣ୍ଡମଧ୍ଯଗାଃ । ଵିଷ୍ଣୋଃ ସକାଶାଦୁତ୍ପନ୍ନା ଇତୀଯଂ ଵୈଦିକୀ ଶ୍ରୁତିଃ ।। ୧୭.

ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପିତୃଗଣ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅଣ୍ଡରେ ଥିବା ସମସ୍ତେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆଧାର କରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି—ଏହି ହେଉଛି ବେଦର ଶ୍ରୁତି।

ଅଗ୍ନିସ୍ତଥାଶ୍ଵିନୌ ଗୌରୀ ଗଜଵକ୍ତ୍ରଭୁଜଂଗମାଃ । କାର୍ତିକେଯସ୍ତଥାଦିତ୍ଯୋ ମାତରୋ ଦୁର୍ଗଯା ସହ ।। ୧୭.

ଅଗ୍ନି, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ଗୌରୀ, ହାତୀମୁହଁ ବିନାୟକ, ସର୍ପମାନେ, କାର୍ତ୍ତିକେୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ମାତୃଗଣ ଓ ଦୁର୍ଗା ସହିତ—

ଦିଶୋ ଧନପତିର୍ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯମୋ ରୁଦ୍ରଃ ଶଶୀ ତଥା । ପିତରଶ୍ଚେତି ସଂଭୂତାଃ ପ୍ରାଧାନ୍ଯେନ ଜଗତ୍ପତେଃ ।। ୧୭.

ଦିଗ୍ଦେବତା, ଧନର ମାଲିକ, ବିଷ୍ଣୁ, ଯମ, ରୁଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ପିତୃଗଣ—ଏହି ସମସ୍ତେ ବିଶ୍ୱପତିଙ୍କୁ ଆଧାର କରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି।

ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭସ୍ଯ ତନୌ ସର୍ଵଂ ଏଵ ସମୁଦ୍ଭଵାଃ । ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ ତତୋ ଗର୍ଵଂ ଵହମାନାଃ ସମନ୍ତତଃ ।। ୧୭.

ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କ ଦେହରୁ ସମସ୍ତେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ନିଜ ଗର୍ବ ଧରି ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅଲଗା ହୋଇଗଲେ।

ଅହଂ ଯୋଗ୍ଯସ୍ତ୍ଵହଂ ଯାଜ୍ଯ ଇତି ତେଷାଂ ସ୍ଵନୋ ମହାନ୍ । ଶ୍ରୂଯତେ ଦେଵସମିତୌ ସାଗରକ୍ଷୁବ୍ଧସନ୍ନିଭଃ ।। ୧୭.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବସଭାରେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ହେଲା, ସାଗର ତରଙ୍ଗର ଦ୍ୱନି ପରି: 'ମୁଁ ଯୋଗ୍ୟ, ମୁଁ ପୂଜାଯୋଗ୍ୟ'।

ତେଷାଂ ଵିଵଦମାନାନାଂ ଵହ୍ନିରୁତ୍ଥାଯ ପାର୍ଥିଵ । ଉଵାଚ ମାଂ ଯଜସ୍ଵେତି ଧ୍ଯାଯଧ୍ଵଂ ମାମିତି ବ୍ରୁଵନ୍ ।। ୧୭.

ସେମାନେ ବିବାଦ କରୁଥିବାବେଳେ, ରାଜା, ଅଗ୍ନି ଉଠିକି ଲୋକମାନୋଁକୁ କହିଲେ: 'ମୋତେ ଯଜ୍ଞ କର, ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କର'।

ପ୍ରାଜାପତ୍ଯମିଦଂ ନୂନଂ ଶରୀରଂ ମଦ୍ଵିନାକୃତମ୍ । ଵିନାଶମୁପପଦ୍ଯେତ ଯତୋ ନାହଂ ମହାନହମ୍ ।। ୧୭.

'ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଏହି ଦେହ ମୋ ବିନା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ, କାରଣ ମୁଁ ମହାତ୍ମା'—ଏହିପରି ଅଗ୍ନି କହିଲେ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଶରୀରଂ ତୁ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵହ୍ନିର୍ଵିନିର୍ଯଯୌ । ନିର୍ଗତେଽପି ତତସ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତଚ୍ଛରୀରଂ ନ ଶୀର୍ଯତେ ।। ୧୭.

ଏପରି କହି, ଅଗ୍ନି ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ; ତଥାପି ସେ ଚାଲିଯିବା ପରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଦେହ କ୍ଷୟ ହେଲା ନାହିଁ।

ତତୋଽଶ୍ଵିନୌ ମୂର୍ତିମନ୍ତୌ ପ୍ରାଣାପାନୌ ଶରୀରଗୌ । ଆଵାଂ ପ୍ରଧାନାଵିତ୍ଯେଵମୂଚତୁର୍ଯାଜ୍ଯସତ୍ତମୌ ।। ୧୭.

ତା’ପରେ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ରୂପେ ଦେହରେ ବସି, 'ଆମେ ପ୍ରଧାନ, ଆମକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ' ବୋଲି କହିଲେ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଶରୀରଂ ତୁ ଵିହାଯ କ୍ଵଚିଦାସ୍ଥିତୌ । ତଯୋରପି କ୍ଷଯଂ କୃତ୍ଵା କ୍ଷେତ୍ରୀ ତତ୍ପୁରମାସ୍ଥିତଃ ।। ୧୭.

ଏପରି କହି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟଠାରେ ଚାଲିଗଲେ; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ ମଧ୍ୟ, କ୍ଷେତ୍ରୀ ତାହାକୁ ଧାରଣ କରି ଦେହ ଅବିକଳ ରହିଲା।

ତତୋ ଵାଗବ୍ରବୀଦ୍ ଗୌରୀ ପ୍ରାଧାନ୍ଯଂ ମଯି ସଂସ୍ଥିତମ୍ । ସାଽପ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା କ୍ଷେତ୍ରାତ୍ ତୁ ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ବହିଃ ଶୁଭା ।। ୧୭.

ତାପରେ ଗୌରୀ କହିଲେ, 'ପ୍ରଧାନତ୍ୱ ମୋରେ ଅଛି।' ଏହିପରି କହି ଶୁଭା ଗୌରୀ କ୍ଷେତ୍ର ଛାଡି ବାହାରିଗଲେ।

ତଯା ଵିନାପି ତତ୍କ୍ଷେତ୍ରଂ ଵାଗୂନଂ ଵ୍ଯଵତିଷ୍ଠତ । ତତୋ ଗଣପତିର୍ଵାକ୍ଯମାକାଶାଖ୍ଯୋଽବ୍ରଵୀତ୍ ତଦା ।। ୧୭.

ଗୌରୀ ଛାଡି ଦେଲେ ବି, ସେ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାଷା-ଦେବତାମାନେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ। ତାପରେ ଆକାଶ ନାମକ ଗଣପତି କହିଲେ।

ନ ମଯା ରହିତଂ କିଞ୍ଚିଚ୍ଛରୀରଂ ସ୍ଥାଯି ଦୂରତଃ । କାଲାନ୍ତରେତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୋଽପି ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ଦେହତଃ ।। ୧୭.

ମୋତେ ଛାଡି ଦେଲେ ଶରୀରର କିଛି ଅଂଶ ଦୂରେ ରହିପାରିବ ନାହିଁ। ଏହିପରି କହି, ସେ ମଧ୍ୟ କିଛି ସମୟ ପରେ ଶରୀର ଛାଡି ବାହାରିଗଲେ।

ପୃଥଗ୍ଭୂତସ୍ତଥାପ୍ଯେତଚ୍ଛରୀରଂ ନାପ୍ଯନୀନଶତ୍ । ଵିନାକାଶାଖ୍ଯତତ୍ତ୍ଵେନ ତଥାପି ନ ଵିଶୀର୍ଯତେ ।। ୧୭.

ପୃଥକ ହେଲେ ବି, ଏହି ଶରୀର ନଷ୍ଟ ହେଲା ନାହିଁ; ଆକାଶ ତତ୍ତ୍ୱ ନଥିଲେ ବି, ଏହି ଶରୀର ଭାଙ୍ଗିଗଲା ନାହିଁ।

ସୁଷିରୈସ୍ତୁ ଵିହୀନଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ଷେତ୍ରଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍ । ଶରୀରଧାତଵଃ ସର୍ଵେ ତେ ବ୍ରୂଯୁର୍ଵାକ୍ଯମେଵ ହି ।। ୧୭.

ସୁଷିର ନଥିଲେ ବି, କ୍ଷେତ୍ର ଅବସ୍ଥିତ ଦେଖି, ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଧାତୁମାନେ ଏହି କଥା କହିଲେ।

ଅସ୍ମାଭିର୍ଵ୍ଯତିରିକ୍ତସ୍ଯ ନ ଶରୀରସ୍ଯ ଧାରଣମ୍ । ଭଵତୀତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତେ ଜହୁଃ ସର୍ଵେ ଶରୀରିଣଃ ।। ୧୭.

'ଆମେ ଛାଡି ଦେଲେ ଶରୀର ଟିକିପାରିବ ନାହିଁ।' ଏହିପରି କହି, ସମସ୍ତ ଶରୀର ଧାତୁମାନେ ଶରୀର ଛାଡି ଚାଲିଗଲେ।

ତୈର୍ଵ୍ଯପେତମପି କ୍ଷେତ୍ରଂ ପୁରୁଷେଣ ପ୍ରପାଲ୍ଯତେ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵବ୍ରଵୀତ୍ ସ୍କନ୍ଦଃ ସୋଽହଂକାରଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ।। ୧୭.

ସେମାନେ ଚାଲିଗଲେ ବି, କ୍ଷେତ୍ର ପୁରୁଷ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ରହିଲା। ତାକୁ ଦେଖି, ଅହଂକାର ନାମକ ସ୍କନ୍ଦ କହିଲେ।

ମଯା ଵିନା ଶରୀରସ୍ଯ ସଂଭୂତିରପି ନେଷ୍ଯତେ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଶରୀରାତ୍ ତୁ ସୋଽଭ୍ଯପେତଃ ପୃଥକ୍ ସ୍ଥିତଃ ।। ୧୭.

'ମୋତେ ଛାଡି ଦେଲେ ଶରୀର ଉଦ୍ଭବ ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।' ଏହିପରି କହି, ସେ ମଧ୍ୟ ଶରୀର ଛାଡି ପୃଥକ ହେଲେ।

ତେନାକ୍ଷତେନ ତତ୍କ୍ଷେତ୍ରଂ ଵିନା ମୁକ୍ତଵଦାସ୍ଥିତମ୍ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁପିତୋ ଭାନୁଃ ସ ଆଦିତ୍ଯଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ।। ୧୭.

ତାଙ୍କୁ ଛାଡି ଦେଲେ, କ୍ଷେତ୍ର ମୁକ୍ତ ଭଳି ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲା। ଏହି ଦେଖି, ଆଦିତ୍ୟ ନାମକ ଭାନୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

ମଯା ଵିନା କଥଂ କ୍ଷେତ୍ରମିମଂ କ୍ଷଣମପୀଷ୍ଯତେ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଯାତଃ ସ ତଚ୍ଛରୀରଂ ନ ଶୀର୍ଯତେ ।। ୧୭.

'ମୋତେ ଛାଡି ଦେଲେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର କିପରି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ରହିପାରିବ?' ଏହିପରି କହି, ସେ ଚାଲିଗଲେ, ତଥାପି ଶରୀର ଭାଙ୍ଗିଲା ନାହିଁ।