ଵରାହପୁରାଣମ୍

କାଲେ ଧନିଷ୍ଠା ଯଦି ନାମ ତସ୍ମିନ୍ ଭଵେତ୍ତୁ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ସଦା ପିତୃଭ୍ଯଃ । ଦତ୍ତଂ ଜଲାନ୍ନଂ ପ୍ରଦଦାତି ତୃପ୍ତିଂ ଵର୍ଷାଯୁତଂ ତତ୍କୁଲଜୈର୍ମନୁଷ୍ଯୈଃ ।। ୧୩.

ଏହି ସମୟରେ ଯଦି ଧନିଷ୍ଠା ନକ୍ଷତ୍ର ରହିଥାଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତେବେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଜଳ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଲେ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଦେଇଥାଏ।

ତତ୍ରୈଵ ଚେଦ୍ ଭାଦ୍ରପଦାସ୍ତୁ ପୂର୍ଵାଃ କାଲେ ତଦା ଯୈଃ କ୍ରିଯତେ ପିତୃଭ୍ଯଃ । ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ପରା ତୃପ୍ତିମୁପେତ୍ଯ ତେନ ଯୁଗଂ ସମଗ୍ରଂ ପିତରଃ ସ୍ଵପନ୍ତି ୧୩.

ଏହି ସମୟରେ ଯଦି ପୂର୍ବ ଭାଦ୍ରପଦା ନକ୍ଷତ୍ର ଥାଏ, ଯେଉଁମାନେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏବଂ ପିତୃମାନେ ଏକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତିରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି।

ଗଙ୍ଗାସରଯୂମଥଵା ଵିପାଶାଂ ସରସ୍ଵତୀଂ ନୈମିଷଗୋମତୀଂ ଵା । ତତୋଽଵଗାହ୍ଯାର୍ଚନମାଦରେଣ କୃତ୍ଵା ପିତୄଣାମହିତାନି ହନ୍ତି ।। ୧୩.

ଗଙ୍ଗା, ସରୟୂ, ବିପାଶା, ସରସ୍ୱତୀ, ନୈମିଷା, ଗୋମତୀ ଏହି ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର ହୁଏ।

ଗାଯନ୍ତି ଚୈତତ୍ ପିତରଃ କଦା ତୁ ଵର୍ଷାମଘାତୃପ୍ତିମଵାପ୍ଯ ଭୂଯଃ । ମାଘାସିତାନ୍ତେ ଶୁଭତୀର୍ଥତୋଯୈ- ର୍ଯାସ୍ଯାମ ତୃପ୍ତିଂ ତନଯାଦିଦତ୍ତୈଃ ।। ୧୩.

ପିତୃମାନେ ଏହି ଗୀତ ଗାନ୍ତି: 'ଏକ ବର୍ଷ ପରେ, ମାଘ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଶେଷ ଦିନରେ, ପବିତ୍ର ତୀର ଜଳ ଦ୍ୱାରା, ପୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦାନରେ, ଆମେ ପୁନି ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଉଛୁ।'

ଚିତ୍ତଂ ଚ ଵିତ୍ତଂ ଚ ନୃଣାଂ ଵିଶୁଦ୍ଧଂ ଶସ୍ତଶ୍ଚ କାଲଃ କଥିତୋ ଵିଧିଶ୍ଚ । ପାତ୍ରଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ପରମା ଚ ଭକ୍ତି- ର୍ନୃଣାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯଭିଵାଞ୍ଛିତାନି ।। ୧୩.

ମନ ଓ ଧନ ଶୁଦ୍ଧ, ଶୁଭ ସମୟ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିଧି, ଯଥାଯଥ ପାତ୍ର, ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି—ଏହି ସବୁ ଲୋକଙ୍କୁ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

ପିତୃଗୀତାସ୍ତଥୈଵାତ୍ର ଶ୍ଲୋକାସ୍ତାନ୍ ଶ୍ରୃଣୁ ସତ୍ତମ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥୈଵ ଭଵିତା ଭାଵ୍ଯଂ ତତ୍ର ଵିଧାତ୍ମନା ।। ୧୩.

ଏବେ, ଉତ୍ତମ ଜନ, ପିତୃମାନଙ୍କ ଗୀତ ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ; ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଶୁଣିଲାପରେ, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

ଅପି ଧନ୍ଯଃ କୁଲେ ଜାଯାଦସ୍ମାକଂ ମତିମାନ୍ ନରଃ । ଅକୁର୍ଵନ୍ ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯଂ ଯଃ ପିଣ୍ଡାନ୍ ଯୋ ନିର୍ଵପିଷ୍ଯତି ।। ୧୩.

ଆମ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଧନ୍ୟ ଲୋକ, ଯିଏ ଧନ ନେଇ କୌଶଳ କରିନାହିଁ, ଆମ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଥିବା ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ରତ୍ନଵସ୍ତ୍ରମହାଯାନଂ ସର୍ଵଂ ଭୋଗାଦିକଂ ଵସୁ । ଵିଭଵେ ସତି ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଅସ୍ମାନୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଦାସ୍ଯତି ।। ୧୩.

ଯିଏ ରତ୍ନ, ପୋଷାକ, ଗାଡ଼ି, ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଓ ଧନ ରଖିଥିଲେ, ସେ ଆମ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଅନ୍ନେନ ଵା ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା କାଲେଽସ୍ମିନ୍ ଭକ୍ତିନମ୍ରଧୀଃ । ଭୋଜଯିଷ୍ଯତି ଵିପ୍ରାଗ୍ର୍ଯାଂସ୍ତନ୍ମାତ୍ରଵିଭଵୋ ନରଃ ।। ୧୩.

ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁ ଲୋକ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ, ଭକ୍ତି ଓ ବିନୟ ସହିତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଏ, ସେ ଲୋକ ପାଇଁ ଏହି ଅତିକୁ ଯଥେଷ୍ଟ।

ଅସମର୍ଥୋଽନ୍ନଦାନସ୍ଯ ଵନ୍ଯଶାକଂ ସ୍ଵଶକ୍ତିତଃ । ପ୍ରଦାସ୍ଯତିଦ୍ଵିଜାଗ୍ର୍ଯେଭ୍ଯଃ ସ୍ଵଲ୍ପାଂ ଯୋ ଵାପି ଦକ୍ଷିଣାମ୍ ।। ୧୩.

ଯଦି ଖାଦ୍ୟ ଦେବାର ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ବନ ଶାକ କିମ୍ବା ଅଳ୍ପ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିପାରିବେ।

ତତ୍ରାପ୍ଯସାମର୍ଥ୍ଯଯୁତଃ କରାଗ୍ରାଗ୍ରସ୍ଥିତାଂସ୍ତିଲାନ୍ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯାଯ କସ୍ମୈଚିଦ୍ ଦ୍ଵିଜ ଦାସ୍ଯତି ।। ୧୩.

ଏହି ମଧ୍ୟ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, ତେବେ ହାତର ଆଗରେ ଥିବା ଅଳ୍ପ ତିଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେଇପାରିବେ।

ତିଲୈଃ ସପ୍ତାଷ୍ଟଭିର୍ଵାପି ସମଵେତାଂ ଜଲାଞ୍ଜଲିମ୍ । ଭକ୍ତିନମ୍ରଃ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯାପ୍ଯସ୍ମାକଂ ସଂପ୍ରଦାସ୍ଯତି ।। ୧୩.

ସାତ କିମ୍ବା ଆଠ ତିଳ, କିମ୍ବା ଏକ ମୁଠି ଜଳ, ଭକ୍ତି ଓ ବିନୟ ସହିତ ଆମ ପାଇଁ ଦେଇଲେ, ସେ ଦାନ ମାନ୍ୟ।

ଯତଃ କୁତଶ୍ଚିତ୍ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ଗୋଭ୍ଯୋ ଵାପି ଗଵାହ୍ନିକମ୍ । ଅଭାଵେ ପ୍ରୀଣଯତ୍ଯସ୍ମାନ୍ ଭକ୍ତ୍ଯା ଯୁକ୍ତଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି ।। ୧୩.

ଯେଉଁ କିଛି ଯେଉଁଠାରୁ ମିଳେ, କିମ୍ବା ଗାଁର ଦିନ ଦୁଇ ଦୁଧ ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ ଥିଲେ, ସେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଆମେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିପାରିବେ।

ସର୍ଵାଭାଵେ ଵନଂ ଗତ୍ଵା କକ୍ଷାମୂଲପ୍ରଦର୍ଶକଃ । ସୂର୍ଯାଦିଲୋକପାଲାନାମିଦମୁଚ୍ଚୈଃ ପଠିଷ୍ଯତି ।। ୧୩.

ସମସ୍ତ କିଛି ନାହିଁ ଥିଲେ, ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ, ଗଛର ମୂଳରେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦେଖାଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଶ୍ଲୋକ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।

ନ ମେଽସ୍ତି ଵିତ୍ତଂ ନ ଧନଂ ନ ଚାନ୍ଯ- ଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧସ୍ଯ ଯୋଗ୍ଯଂ ସ୍ଵପିତୄନ୍ ନତୋଽସ୍ମି । ତୃପ୍ଯନ୍ତୁ ଭକ୍ତ୍ଯା ପିତରୋ ମଯୈତୌ ଭୁଜୌ ତତୌ ଵର୍ତ୍ମନି ମାରୁତସ୍ଯ ।। ୧୩.

ମୋ ପାଖରେ ଧନ ନାହିଁ, ଧନ-ଦୌଳତ୍ୟ ନାହିଁ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ମୁଁ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି, ମୋ ଭକ୍ତିରେ ସେମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତୁ—ମୋ ଦୁଇ ହାତ ବାୟୁପଥରେ ପ୍ରସାରିତ।

ଇତ୍ଯେତତ୍ ପିତୃଭିର୍ଗୀତଂ ଭାଵାଭାଵପ୍ରଯୋଜନମ୍ । କୃତଂ ତେନ ଭଵେଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧଂ ଯ ଏଵଂ କୁରୁତେ ଦ୍ଵିଜ ।। ୧୩.

ଏହିପରି, ପୂର୍ବଜମାନେ ଜୀବନ ଓ ଅଜୀବନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଷୟରେ ଏହି ଗୀତ କହିଛନ୍ତି । ଏହିପରି ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ଏହା କରେ, ସେହି କର୍ମ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ହେବ ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ । ଏତନ୍ମେ କଥିତଂ ପୂର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରେଣ ଧୀମତା । ସନକାନୁଜେନ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ଶ୍ରୃଣୁ ସାଂପ୍ରତମ୍ ।। ୧୪.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଜ୍ଞାନୀ ସନକଙ୍କ ଭାଇ ମୋତେ କହିଥିଲେ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାନେ, ଏବେ ଆପଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତୁ ।

ତ୍ରିଣାଚିକେତସ୍ତ୍ରିମଧୁସ୍ତ୍ରିସୁପର୍ଣଃ ଷଡଙ୍ଗଵିତ୍ । ଵେଦଵିତ୍ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯୋ ଯୋଗୀ ତଥା ଵୈ ଜ୍ଯୋଷ୍ଠସାମଗଃ ।। ୧୪.

ଯିଏ ତିନି ନଚିକେତା ଅଗ୍ନି, ତିନି ମଧୁ ମନ୍ତ୍ର, ତିନି ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ଲୋକ ଜାଣିଥାଏ, ଷଡଙ୍ଗ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ, ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ, ଯୋଗୀ ଓ ଜ୍ୟୋଷ୍ଠ ସାମଗ ଅଟୁଟ ହେଉଛି ।

ଋତ୍ଵିଜଂ ଭାଗିନେଯଂ ଚ ଦୌହିତ୍ରଂ ଶ୍ଵସୁରଂ ତଥା । ଜାମାତରଂ ମାତୁଲଂ ଚ ତପୋନିଷ୍ଠଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣମ୍ ।। ୧୪.

ଋତୁଇଜ୍, ଭାଗିନେୟ, ଦୌହିତ୍ର, ଶ୍ୱଶୁର, ଜାମାତା, ମାତୁଳ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣ—

ପଞ୍ଚାଗ୍ନ୍ଯଭିରତଂ ଚୈଵ ଶିଷ୍ଯଂ ସଂବନ୍ଧିନଂ ତଥା । ମାତାପିତୃରତଂ ଚୈଵ ଏତାଞ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧେ ନିଯୋଜଯେତ୍ ।। ୧୪.

ପଞ୍ଚ ଅଗ୍ନିରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା, ଶିଷ୍ୟ, ସମ୍ବନ୍ଧୀ, ମାତାପିତାରେ ଭକ୍ତି ରଖିଥିବା—ଏମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ ।

ମିତ୍ରଧ୍ରୁକ୍ କୁନଖୀ ଚୈଵ ଶ୍ଯାଵଦନ୍ତସ୍ତଥା ଦ୍ଵିଜଃ । କନ୍ଯାଦୂଷଯିତା ଵହ୍ନିଵେଦୋଜ୍ଝଃ ସୋମଵିକ୍ରଯୀ ।। ୧୪.

ମିତ୍ରଙ୍କୁ ଧୋକା ଦେଇଥିବା, ଅସ୍ଥିର ନଖ ଥିବା, କଳା ଦାନ୍ତ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, କନ୍ୟାକୁ ଅପବିତ୍ର କରିଥିବା, ଅଗ୍ନିକୁ ଅବହେଳା କରିଥିବା, ସୋମ ବିକ୍ରୟ କରିଥିବା—

ଅଭିଶପ୍ତସ୍ତଥା ସ୍ତେନଃ ପିଶୁନୋ ଗ୍ରାମଯାଜକଃ । ଭୃତକାଧ୍ଯାପକଶ୍ଚୈଵ ଭୃତକାଧ୍ଯାପିତଶ୍ଚ ଯଃ ।। ୧୪.

ଶାପିତ, ଚୋର, ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଅପବାଦ କରିଥିବା, ଗ୍ରାମ ପୁଜାରୀ, ଦେୟ ନେଇ ପଢାଇଥିବା ଓ ଦେୟ ଦେଇ ପଢିଥିବା—

ପରପୂର୍ଵାପତିଶ୍ଚୈଵ ମାତାପିତ୍ରୋସ୍ତଥୋଜ୍ଝକଃ । ଵୃଷଲୀସୂତିପୋଷ୍ଯଶ୍ଚ ଵୃଷଲୀପତିରେଵ ଚ । ତଥା ଦେଵଲକଶ୍ଚାପି ଶ୍ରାଦ୍ଧେ ନାର୍ହନ୍ତି କେତନମ୍ ।। ୧୪.

ଅନ୍ୟର ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ଜାୟାକୁ ବିବାହ କରିଥିବା, ମାତାପିତାକୁ ଅବହେଳା କରିଥିବା, ନିମ୍ନଜାତି ଜନନୀକୁ ପୋଷଣ କରିଥିବା ଓ ତାଙ୍କ ପତି, ଦେବଳ ପୁଜାରୀ—ଏମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ନିଯୁକ୍ତ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ ।

ପ୍ରଥମେଽହ୍ନି ବୁଧଃ କୁର୍ଯାଦ୍ ଵିପ୍ରାଗ୍ର୍ଯାଣାଂ ନିମନ୍ତ୍ରଣମ୍ । ଆନିମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଦ୍ଵିଜାନ୍ ଗେହମାଗତାନ୍ ଭୋଜଯେଦ୍ ଯତୀନ୍ ।। ୧୪.

ପ୍ରଥମ ଦିନରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ । ନିମନ୍ତ୍ରଣ ନ କରି ଘରକୁ ଆସିଥିବା ଯତିମାନେ ଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ ।

ପାଦଶୌଚାଦିନା ଗେହମାଗତାନ୍ ଭୋଜଯେଦ୍ ଦ୍ଵିଜାନ୍ । ପଵିତ୍ରପାଣିରାଚାନ୍ତାନାସନେଷୂପଵେଶଯେତ୍ ।। ୧୪.

ପାଦ ଶୁଚିତା ଓ ଅନ୍ୟ ଶୁଚିତା କରି ଘରକୁ ଆସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ । ପବିତ୍ର ହାତରେ ଓ ଶୁଚିତା ପରେ ଆସନରେ ବସାଇବା ଉଚିତ ।

ପିତୄଣାମଯୁଜୋ ଯୁଗ୍ମାନ୍ ଦେଵାନାମପି ଯୋଜଯେତ୍ । ଦେଵାନାମେକମେକଂ ଵା ପିତୄଣାଂ ଚ ନିଯୋଜଯେତ୍ ।। ୧୪.

ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଯୋଗ ନ କରି ଯୁଗଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ, ଦେବମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି । କିମ୍ବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେବ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିତୃ ପାଇଁ ଏକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ ।

ତଥା ମାତାମହଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଵୈଶ୍ଵଦେଵସମନ୍ଵିତମ୍ । କୁର୍ଵୀତ ଭକ୍ତିସଂପନ୍ନସକ୍ତନ୍ତ୍ରଂ ଵା ଵୈଶ୍ଵଦେଵିକମ୍ ।। ୧୪.

ମାତାମହଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଓ ବୈଶ୍ଵଦେବ କର୍ମ ସହିତ କରିବା ଉଚିତ । କିମ୍ବା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କେବଳ ବୈଶ୍ଵଦେବ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ ।

ପ୍ରାଙ୍ମୁଖଂ ଭୋଜଭେଦ୍ ଵିପ୍ରଂ ଦେଵାନାମୁଭଯାତ୍ମକମ୍ । ପିତୃପୈତାମହାନାଂ ଚ ଭୋଜଯେଚ୍ଚାପ୍ଯୁଦଙ୍ମୁଖାନ୍ ।। ୧୪.

ଦେବମାନେ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ବସାଇ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ । ପିତୃ ଓ ପୈତାମହଙ୍କ ପାଇଁ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ବସାଇ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ ।

ପୃଥକ୍ ତଯୋଃ କେଚିଦାହୁଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧସ୍ଯ କରଣଂ ଦ୍ଵିଜ । ଏକତ୍ରୈକେନ ପାକେନ ଵଦନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ମହର୍ଷଯଃ ।। ୧୪.

କିଛି ଲୋକ କହନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜ, ଦୁଇ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଅଲଗା କରିବା ଉଚିତ । ଅନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ କହନ୍ତି, ଏକାଠି ଏକ ପାକରେ କରିବା ଉଚିତ ।