ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଶ୍ରୀଵରାହ ଉଵାଚ । ଇତୀରିତଂ ତେ ତୁ ମଯା ପୁରାଣଂ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେ ଚାଦିକୃତୈକଦେଶମ୍ । ଶକ୍ଯଂ ନ ଚାସ୍ଯୈର୍ବହୁଭିଃ ସହସ୍ତ୍ରୈ- ରପୀହ କେନାପି ମୁଖେନ ଵକ୍ତୁମ୍ ।। ୧୨.

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ମୁଁ ଏହି ପୁରାତନ କଥା ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବଙ୍କୁ ଯେପରି କହାଯାଇଥିଲା, ସେପରି ତୁମକୁ କହିଲି। ଏହାକୁ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ମିଶିଲେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିପାରିବେ ନାହିଁ।

ଉଦ୍ଦେଶତଃ ସଂସ୍ମୃତମାତ୍ରମେତ- ନ୍ମଯା ଭଦ୍ରେ କଥିତଂ ତେ ପୁରାଣମ୍ । ସମୁଦ୍ରତୋଯାତ୍ ପରିମାଣସୃଷ୍ଟିଃ କ୍ଵଚିତ୍ କ୍ଵଚିଦ୍ ଵୃତ୍ତମଥୋ ହ୍ଯନର୍ଧ୍ଯମ୍ ।। ୧୨.

ଭାଗ୍ୟବତୀ, ମୁଁ ଏହି ପୁରାଣ କେବଳ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ମନେ ପଡ଼ିଥିବାଟିକି କହିଲି। ସମୁଦ୍ରର ଜଳର ସୃଷ୍ଟି ଓ ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠାରେ ଯାହା ଘଟିଛି, ତାହାର ପରିମାଣ ଅପରିମିତ।

ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା କଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମଣାଽପି ନାରାଯଣେନାପି କୁତୋ ଭଵେଽନ୍ଯଃ । ଅଶକ୍ଯମସ୍ମାଭିରିତୀରିତଂ ତେ ତନ୍ମୂର୍ତ୍ତିତ୍ଵାତ୍ ସ୍ମରଣେନେଦମାଦ୍ଯମ୍ ।। ୧୨.

ସ୍ୱୟଂ ଜନ୍ମା ବ୍ରହ୍ମା ଓ ନାରାୟଣ ମଧ୍ୟ ଏହା କହିଛନ୍ତି; ଏହା ଅନ୍ୟ କେହି କହିପାରିବେ କି? ଏହି ବିଶାଳ ରୂପର କଥା ଆମେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିପାରିବୁ ନାହିଁ, କେବଳ ଆରମ୍ଭର ସ୍ମୃତି ମାତ୍ର ହେଉଛି।

ସମୁଦ୍ରେ ବାଲୁକାସଂଖ୍ଯା ଵିଦ୍ଯତେ ରଜସଃ କ୍ଷିତୌ । ନ ତୁ ସୃଷ୍ଟେଃ ପୁନଃ ସଂଖ୍ଯା କ୍ରୀଡତଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ।। ୧୨.

ପୃଥିବୀରେ ସମୁଦ୍ରରେ ଥିବା ବାଲୁକାର ସଂଖ୍ୟା ଅସଂଖ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଲୀଳାର ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟର ସଂଖ୍ୟା କେବେ ହେବ ନାହିଁ।

ଏଷ ନାରାଯଣସ୍ଯାଂଶୋ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଃ ଶୁଚିସ୍ମିତେ । କୃତେ ଵୃତ୍ତାନ୍ତ ଏଷଶ୍ଚ କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛସି ।। ୧୨.

ହେ ଶୁଭ୍ରହାସିନୀ, ଏହି ନାରାୟଣଙ୍କ ଉପଖ୍ୟାନ ମୁଁ କହିଲି। ଏହା କୃତଯୁଗର ଘଟଣା। ତୁମେ ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହଁ?

ଧରଣ୍ଯୁଵାଚ । ଏତତ୍ ତନ୍ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୌରମୁଖୋ ମୁନିଃ । ତେ ଚାପି ମଣିଜାଃ ପ୍ରାପ୍ତାଃ କିଂ ଫଲଂ ତୁ ଵରଂ ଗୁରୋଃ ।। ୧୩.

ଧରଣୀ କହିଲେ: ଏହି ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଗୌରମୁଖ ମୁନି ଓ ସେଇ ମଣିଧାରୀମାନେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କୁ କଣ ଫଳ କିମ୍ବା ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଲେ?

କୋଽସୌ ଗୌରମୁଖଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମୁନିଃ ପରମଧାର୍ମ୍ମିକଃ । କିଂ ଚକାର ହରେଃ କର୍ମ୍ମ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽସୌ ମୁନିପୁଂଗଵଃ ।। ୧୩.

ଗୌରମୁଖ କିଏ, ସେ କେମିତି ମହାତ୍ମା ଓ ଧାର୍ମିକ ମୁନି? ହରିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କଣ କଲେ?

ଶ୍ରୀଵରାହ ଉଵାଚ । ନିମିଷେଣ କୃତଂ କର୍ମ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଗଵତୋ ମୁନିଃ । ଆରିରାଧଯିଷୁର୍ଦେଵଂ ତମେଵ ପ୍ରଯଯୌ ଵନମ୍ । ପ୍ରଭାସଂ ନାମ ସୋମସ୍ଯ ତୀର୍ଥଂ ପରମଦୁର୍ଲଭମ୍ ।। ୧୩.

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ଭଗବାନଙ୍କ କୃତ୍ୟ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଦେଖି, ମୁନି ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ ଚାହିଲେ ଓ ପ୍ରଭାସ ନାମକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ସୋମଙ୍କ ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇଲେ।

ତତ୍ର ଦୈତ୍ଯାନ୍ତକୃଦ୍ ଦେଵଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ତୀର୍ଥଚିନ୍ତକୈଃ । ଆରାଧଯାମାସ ହରିଂ ଦୈତ୍ଯସୂଦନସଂଜ୍ଞିତମ୍ ।। ୧୩.

ସେଠାରେ ତୀର୍ଥ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିବାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦାନବ ନାଶକ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ। ସେ ହରି, ଦାନବ ସୁଦନ ଭାବରେ ପୂଜା କଲେ।

ତସ୍ଯାରାଧଯତୋ ଦେଵଂ ହରିଂ ନାରାଯଣଂ ପ୍ରଭୁମ୍ । ଆଜଗାମ ମହାଯୋଗୀ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ମହାମୁନିଃ ।। ୧୩.

ସେ ଦେବତା ହରି, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିବାବେଳେ, ମହାଯୋଗୀ ଓ ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଭ୍ଯାଗତଂ ଦୂରାଦର୍ଘପାଦ୍ଯେନ ସୋ ମୁନିଃ । ଅର୍ଚଯାମାସ ତଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ମୁଦା ପରମଯା ଯୁତଃ ।। ୧୩.

ସେ ଦୂରରୁ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ମୁନି ଅତି ଆନନ୍ଦ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାଦ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ।

କୌଶ୍ଯାଂ ଵୃଷ୍ଯାଂ ତଦାସୀନଂ ପପ୍ରଚ୍ଛେଦଂ ମୁନିସ୍ତଦା । ଶାଧିଂ ମାଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ କିଂ କରୋମି ମହାଵ୍ରତ ।। ୧୩.

ଗୋଯାଘରରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ମୁନି ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: "ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ଶିଖାଅ, ମୁଁ କଣ କରିବି? ବଡ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଧାରଣ କରିଥିବା ମହାପୁରୁଷ, ମୋତେ ଦିଗଦେଖା।"

ଏଵମୁକ୍ତଃ ସ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରୋ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋ ମହାତପାଃ । ଉଵାଚ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଵାଚା ମୁନିଂ ଗୌରମୁଖଂ ତଦା ।। ୧୩.

ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପାଇଁ, ବଡ଼ ତପସ୍ଵୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁନି, ସେ ସମୟରେ ଗୌରମୁଖ ମୁନିଙ୍କୁ ମୃଦୁ ଭାବରେ କହିଲେ।

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ । ଏତଦେଵ ମହତ୍କୃତ୍ଯଂ ଯତ୍ସତାଂ ସଂଗମୋ ଭଵେତ୍ । ଯତ୍ତୁ ସାନ୍ଦେହିକଂ କାର୍ଯଂ ତତ୍ପୃଚ୍ଛସ୍ଵ ମହାମୁନେ ।। ୧୩.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: "ଏହି ଏକ ମହା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ — ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ସଙ୍ଗ ରହିବା। ଯଦି କୌଣସି କାମ ଉପରେ ତୁମର ସନ୍ଦେହ ଅଛି, ତେବେ ସେଥିପାଇଁ ପଚାର।"

ଗୌରମୁଖ ଉଵାଚ । ଏତେ ହି ପିତରୋ ନାମ ପ୍ରୋଚ୍ଯନ୍ତେ ଵେଦଵାଦିଭିଃ । ସର୍ଵଵର୍ଣଷୁ ସାମାନ୍ଯା ଉତାହୋସ୍ଵିତ୍ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ।। ୧୩.

ଗୌରମୁଖ କହିଲେ: "ଏମାନେ ପିତୃମାନେ ବୋଲି ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଜାତିରେ ଏମାନେ ସାଧାରଣ, କିମ୍ବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜାତି ପାଇଁ ଭିନ୍ନ?"

ମାର୍କଣ୍ଡେଯଃ । ସର୍ଵେଷାମେଵ ଦେଵାନାମାଦ୍ଯୋ ନାରାଯଣୋ ଗୁରୁଃ । ତସ୍ମାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମା ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସୋଽପି ସପ୍ତାସୃଜନ୍ମୁନୀନ୍ ।। ୧୩.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ: "ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନାରାୟଣ ଆଦି ଗୁରୁ। ତାଙ୍କୁଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କୁଠାରୁ ସାତି ଋଷି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।"

ମାଂ ଯଜସ୍ଵେତି ତେନୋକ୍ତାସ୍ତଦା ତେ ପରମେଷ୍ଠିନା । ଆତ୍ମନାତ୍ମାନମେଵାଗ୍ରେ ଅଯଜନ୍ତ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ ।। ୧୩.

"ମୋତେ ପୂଜା କର," — ଏପରି ପରମେଷ୍ଠୀ ଦେବତା କହିଥିଲେ। ଆରମ୍ଭରେ, ସେମାନେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ସହିତ ପୂଜା କରିଥିଲେ — ଏହି ଶ୍ରୁତିର କଥା।

ତେଷାଂ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଜାତାନାଂ ମହାଵୈକାରିକର୍ମଣାମ୍ । ଅଶପଦ୍ ଵ୍ଯଭିଚାରୋ ହି ମହାନେଷ କୃତୋ ଯତଃ । ପ୍ରଭ୍ରଷ୍ଟଜ୍ଞାନିନଃ ସର୍ଵେ ଭଵିଷ୍ଯଥ ନ ସଂଶଯଃ ।। ୧୩.

ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ବଡ଼ ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଅପରାଧ ହେଲା, ତେଣୁ ଏକ ଶାପ ଦିଆଗଲା: "ତମେ ସମସ୍ତେ ଜ୍ଞାନ ହୀନ ହେବେ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।"

ଏଵଂ ଶପ୍ତାସ୍ତତସ୍ତେ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣାତ୍ମସମୁଦ୍ଭଵାଃ । ସଦ୍ଯୋ ଵଂଶକରାନ୍ ପୁତ୍ରାନୁତ୍ପାଦ୍ଯ ତ୍ରିଦିଵଂ ଯଯୁଃ ।। ୧୩.

ଏପରି ଶାପ ପାଇଁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆତ୍ମାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଏମାନେ, ନିଜ ଗୋତିର ପୁଅମାନେ ଉତ୍ପାଦନ କରି, ସତ୍ୟକୁ ତ୍ରିଦିବକୁ ଯାଇଗଲେ।

ତତସ୍ତେଷୁ ପ୍ରଯାତେଷୁ ତ୍ରିଦିଵଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଷୁ । ତତ୍ପୁତ୍ରାଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନେନ ତର୍ପଯାମାସୁରଞ୍ଜସା ।। ୧୩.

ଏମାନେ ତ୍ରିଦିବକୁ ଯାଇଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ତୃପ୍ତ କରିଥିଲେ।

ତେ ଚ ଵୈମାନିକାଃ ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସପ୍ତ ମାନସାଃ । ତତ୍ ପିଣ୍ଡଦାନଂ ମନ୍ତ୍ରୋକ୍ତଂ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ ।। ୧୩.

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସାତି ମନସ୍ପୁତ୍ର ଏମାନେ, ସମସ୍ତେ ଦେବଲୋକରେ ରହି, ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ ଦେଖୁଛନ୍ତି।

ଗୌରମୁଖ ଉଵାଚ । ଯେ ଚ ତେ ପିତରୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଯଂ ଚ କାଲଂ ସମାସତେ । କିଂ ଯତୋ ଵୈ ପିତୃଗଣାସ୍ତସ୍ମିଂଲ୍ଲୋକେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ ।। ୧୩.

ଗୌରମୁଖ କହିଲେ: "ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ପିତୃମାନେ କିଏ, କେତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହନ୍ତି? କାହିଁକି ପିତୃଗଣମାନେ ସେ ଲୋକରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ?"

ମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ । ପ୍ରଵର୍ତ୍ତନ୍ତେ ଵରାଃ କେଚିଦ୍ ଦେଵାନାଂ ସୋମଵର୍ଦ୍ଧନାଃ । ତେ ମରୀଚ୍ଯାଦଯଃ ସପ୍ତ ସ୍ଵର୍ଗେ ତେ ପିତରଃ ସ୍ମୃତାଃ ।। ୧୩.

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ: "କିଛି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପିତୃମାନେ ଦେବମାନେ ଓ ସୋମର ଶକ୍ତି ବଢ଼ାନ୍ତି; ସେମାନେ ମରୀଚି ଆଦି ସାତି ଋଷି, ସ୍ୱର୍ଗରେ ପିତୃ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।"

ଚତ୍ଵାରୋ ମୂର୍ତ୍ତିମନ୍ତୋ ଵୈ ତ୍ରଯସ୍ତ୍ଵନ୍ଯେ ହ୍ଯମୂର୍ତ୍ତଯଃ । ତେଷାଂ ଲୋକନିସର୍ଗଂ ଚ କୀର୍ତ୍ତଯିଷ୍ଯାମି ତଚ୍ଛୃଣୁ ।। ୧୩.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚାରିଜଣ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ତିନିଜଣ ଦେହ ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କ ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ମୁଁ ବିବରଣ କରିବି — ଏହି କଥା ଶୁଣ।

ପ୍ରଭାଵଂ ଚ ମହର୍ଧି ଚ ଵିସ୍ତରେଣ ନିବୋଧ ମେ । ଧର୍ମମୂର୍ତିଧରାସ୍ତେଷାଂ ତ୍ରଯୋଽନ୍ଯେ ପରମା ଗଣାଃ । ତେଷାଂ ନାମାନି ଲୋକାଂଶ୍ଚ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ତଚ୍ଛୃଣୁ ।। ୧୩.

ସେମାନଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ ବଡ଼ ମହିମା ବିଷୟରେ ମୋତେ ଶୁଣ। ତିନିଜଣ ଧର୍ମର ଆକୃତି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗଣ। ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଓ ଲୋକ ବିଷୟରେ କହିବି — ଏହି କଥା ଶୁଣ।

ଲୋକାଃ ସଂତାନକା ନାମ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଭାସ୍ଵରାଃ । ଅମୂର୍ତ୍ତଯଃ ପିତୃଗଣାସ୍ତେ ଵୈ ପୁତ୍ରାଃ ପ୍ରଜାପତେଃ ।। ୧୩.

ସନ୍ତାନକ ନାମକ ଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେହ ନାହିଁଥିବା ପିତୃଗଣମାନେ ବସନ୍ତି — ସେମାନେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁଅ।

ଵିରାଜସ୍ଯ ପ୍ରଜାଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵୈରାଜା ଇତି ତେ ସ୍ମୃତାଃ ୧୩.

ବିରାଟଙ୍କ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ତାନମାନେ ବୈରାଜ ନାମରେ ପରିଚିତ।

ଏତେ ଵୈ ଲୋକଵିଭ୍ରଷ୍ଟା ଲୋକାନ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ସନାତନାନ୍ । ପୁନର୍ଯୁଗଶତାନ୍ତେଷୁ ଜାଯନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ ।। ୧୩.

ଏମାନେ ନିଜ ଲୋକରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ, ପୁନି ସନାତନ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷରେ ପୁନି ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

ତେ ପ୍ରାପ୍ଯ ତାଂ ସ୍ମୃତିଂ ଭୂଯଃ ସାଧ୍ଯ ଯୋଗମନୁତ୍ତମମ୍ । ଚିନ୍ତ୍ଯ ଯୋଗଗତିଂ ଶୁଦ୍ଧାଂ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲଭାମ୍ ।। ୧୩.

ସେମାନେ ସେ ସ୍ମୃତି ପୁନି ପାଇ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଯୋଗ ମାର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯୋଗର ଶୁଦ୍ଧ ଗତିକୁ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି, ଯାହାରୁ ପୁନର୍ବାର ଫେରିବା ଅତି କଷ୍ଟ।