ଵିଚକର୍ଷ ଧନୁଃ ପୌଷ୍ପଂ ସାଯକାନ୍ ସମଯୂଯୁଜତ୍
ସେ ପୁଷ୍ପର ଧନୁଷ ଟାଣିଲେ ଏବଂ ତୀର ଲଗାଇଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତନ୍ମଧୁରଂ ଗୀତଂ ପଞ୍ଚମାଲାପସୁନ୍ଦରମ୍
ସେ ମଧୁର ଗୀତ, ପାଞ୍ଚମ ସ୍ୱରର ରୂପରେ ମନୋହର, ଶୁଣିଲେ।
ଚକର୍ଷ ଚ ଧନୁଃ କାମଃ ପୁନଃପୁନରତନ୍ଦ୍ରିତଃ 146.
କାମ ଅନେକଥର ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଭାବରେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ଟାଣିଲେ।
ଵିଚଚାରାଶ୍ରମପଦଂ ପଶ୍ଯନ୍ସନ୍ତୁଷ୍ଟମାନସଃ
ସେ ଆଶ୍ରମରେ ଘୁରିଘୁରି ଦେଖୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ତାଂ ତୁ ଚାର୍ଵଂଗୀଂ ଵିଦ୍ଧଃ କାମେନ ପତ୍ରିଣା
ସେ ଚାରୁ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ତାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ମନରେ ଆକାଂକ୍ଷାର ବାଣ ବେଧିଗଲା।
ସାପି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଦତ୍ତଂ ସଜ୍ଜନ୍ତୀ ହରିଣେକ୍ଷଣା
ହରିଣୀ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ସେ ମଧ୍ୟ ଦେବଦତ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସହିତ ଆସକ୍ତ ହେଲେ।
କରେଣ କନ୍ଦୁକଂ ଘ୍ନନ୍ତୀ ଚଞ୍ଚଲାକ୍ଷୀ ସୁପେଶଲା
ତାଙ୍କ ହାତରେ କନ୍ଦୁକ ମାରୁଥିବା, ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଅତି ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଥିଲା।
ମନୋ ହରନ୍ତୀ ତସ୍ଯର୍ଷେଃ ଲଲିତୈର୍ଵିଭ୍ରମୋଦ୍ଭଵୈଃ
ତାଙ୍କର ମୃଦୁ ଚଳନ ଓ ଖେଳାଳି ଭାବରେ, ସେ ଋଷିଙ୍କର ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କଲେ।
ଵାସଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଂଗଲନ୍ନୀଵି କାଂଚୀଦାମଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍
ସେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ତାହାରେ ସୁନାର କମରବନ୍ଧ ଲଗାଇଥିଲେ।
ସମ୍ମୋହିତଃ ସ ତୁ ମୁନିର୍ଗତ୍ଵାନ୍ତିକମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ମୁନି ମନମୋହିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ।
ମାଦୃଶାନ୍କିଂ ମୃଗଯସେ ବାହୁପାଶେନ ଵା ମୃଗାନ୍
“ମୋ ପରି ଲୋକଙ୍କୁ କାହିଁକି ଖୋଜୁଛ, ତୁମେ କି ତୁମ ହାତର ଆଳିରେ ମୃଗମାନେ ଧରୁଛ?”
ସର୍ଵଥାଽସ୍ମାଂସ୍ତଵାଧୀନାନ୍ ଯଦ୍ଯଦ୍ଵା କାରଯିଷ୍ଯତି
“ସମସ୍ତ ଭଳି, ଆମେ ତୁମ ଅଧୀନ; ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ସେହି ହେଉ।”
ଅଥ ତାଂ ହସମାନାଂ ଚ ଗୃହୀତ୍ଵା ଦକ୍ଷିଣେ କରେ 146.
ତାପରେ, ହସୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଡାହାଣ ହାତରେ ଧରି—
' ରମମାଣସ୍ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଭୁଞ୍ଜନ୍ଭୋଗାନ୍ ମନୋରମାନ୍
ସେ ତାଙ୍କ ସହ ମିଶି ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କଲେ।
ବହୂନହର୍ଗଣାନେଵଂ ରମମାଣୋ ଯଦୃଚ୍ଛଯା
ଏଭଳି ଭାବରେ ଅନେକ ଦିନ ତାଙ୍କ ସହ ଇଚ୍ଛାମତେ ରମଣ କଲେ।
ନିର୍ଵେଦଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ସଦ୍ଯସ୍ତଦୋଵାଚ ଭୃଶାତୁରଃ
ଏଭଳି ହଠାତ୍ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଦୁଃଖିତ ହେବା ସହିତ କହିଲେ—
ଜାନନ୍ନପି ତପୋଭ୍ରଂଶଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଦୈଵବଲାତ୍କୃତଃ
ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୈବବଶରେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ ହୋଇଗଲା।
ଇତି ପ୍ରଵାଦୋ ମୂର୍ଖାଣାଂ ଵିଚାରାନ୍ମହଦନ୍ତରମ୍
ଏହିପରି କଥା ମୂର୍ଖମାନେ କହନ୍ତି; ଭଲଭାବେ ଭାବିଲେ ବଡ଼ ତଫାତ ଅଛି।
ପୁମାଂସ୍ତ୍ରୀଦର୍ଶନାଦେଵ ଦ୍ରଵତେ ଯଦ୍ଵିମୋହିତଃ
ପୁରୁଷମାନେ ମହିଳାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମାତ୍ର, ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଗଳିଯାନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଽସୌ ନିଵୃତ୍ତାତ୍ମା ଵିସସର୍ଜ ସୁରାଙ୍ଗନାମ୍
ଏପରି କହି, ମନ ନିବୃତ୍ତ କରି, ସେ ଦେବାଙ୍ଗନାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଉପସର୍ଗୋ ମହାନତ୍ର ତପସୋ ଭ୍ରଂଶକାରକଃ
ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ବାଧା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ଯାହାରେ ତପସ୍ୟା ଭଙ୍ଗ ହେଲା।
ତପସ୍ତୀଵ୍ରଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଶୋଷଯିଷ୍ଯେ କଲେଵରମ୍
“ମୁଁ ଏବେ କଠିନ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କରି, ଏହି ଦେହକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେବି।”
ଗଣ୍ଡକୀସଂଗମେ ସ୍ନାତ୍ଵା ସନ୍ତର୍ପ୍ଯ ପିତୃଦେଵତାଃ 146.
ଗଣ୍ଡକୀ ନଦୀର ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପିତୃତର୍ପଣ କଲେ।
ପଶ୍ଯନ୍ଭୃଗ୍ଵାଶ୍ରମଂ ରମ୍ଯମୁତ୍ତରଂ ଗତଵାନ୍ ଶନୈଃ
ସେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ଭୃଗୁଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୀରେଷୁ ଵିଶ୍ରାଂତସ୍ତପୋଭୂମିମଚିଂତଯତ୍
ସେ ତାହା ଦେଖି, ତୀରରେ ବିଶ୍ରାମ କଲେ ଓ ତାହାଁର ତପସ୍ୟା ଭୂମିକୁ ଭାବିଲେ।
ଅତପ୍ଯତ ତପୋ ଘୋରଂ ଶିଵଦର୍ଶନଲାଲସଃ
ସେ ଶିବଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇବା ଆଶାରେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଲିଂଗରୂପଧରଃ ସାକ୍ଷାଦୁପର୍ଯପି ତଥା ହ୍ଯଧଃ
ଶିବ ଲିଙ୍ଗ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ସେଠାରେ ଉପରେ ଓ ତଳେ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଉଵାଚ ଚ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ମୁନେ ପଶ୍ଯ ଚ ମାଂ ଶିଵମ୍
ଦୟାମୟ ହୃଦୟରେ ଶିବ କହିଲେ, 'ମୁନି, ମୋତେ ଦେଖ। ମୁଁ ଶିବ।'
ପୂର୍ଵମନ୍ତରଭାଵେନ ଦୃଷ୍ଟଵାନସି ଯନ୍ମମ
'ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ଯେଉଁ ଭାବରେ ମୋତେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପରେ ଦେଖିଥିଲ,–'
ଆଵାମେକେନ ଭାଵେନ ପଶ୍ଯଂସ୍ତ୍ଵଂ ସିଦ୍ଧିମାପ୍ସ୍ଯସି
'ଏବେ ଆମକୁ ଏକ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ, ତୁମେ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବ।'