ଵରାହପୁରାଣମ୍

ଅଵତୀର୍ଣେ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ ନୀଲେ ପରମଦାରୁଣେ । କ୍ରୂରବୁଦ୍ଧ୍ଯା ମଣେସ୍ତସ୍ମାନ୍ନିର୍ଜଗ୍ମୁଃ ଶସ୍ତ୍ରପାଣଯଃ ।। ୧୧.

ସେ ଦୟାହୀନ ନୀଳ ଭୂମିରେ ଅବତରିବା ସହିତ, ମଣିରୁ କ୍ରୂର ମନୋଭାବ ଥିବା ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ବାହାରିଲେ।

ସରଥାଃ ସଧ୍ଵଜାଃ ସାଶ୍ଵାଃ ସବାଣାଃ ସାସିଚର୍ମିଣଃ । ସଧନୁଷ୍କାଃ ସତୂଣୀରା ଯୋଧାଃ ପରମଦୁର୍ଜଯାଃ । ନିଶ୍ଚେରୁସ୍ତଂ ମଣିଂ ଭିତ୍ଵା ଅସଂଖ୍ଯେଯା ମହାବଲାଃ ।। ୧୧.

ସେମାନେ ରଥ, ପତାକା, ଘୋଡ଼ା, ବାଣ, ତଳୱାର, ଢାଲ, ଧନୁଷ, ତୁଣୀର ସହିତ, ଅସଂଖ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ, ମଣିକୁ ଭାଙ୍ଗି ବାହାରିଲେ।

ତତ୍ର ସଜ୍ଜା ମହାଶୂରା ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ ସଂଖ୍ଯଯା । ନାମଭିସ୍ତାନ୍ ମହାଭାଗେ କଥଯାମି ଶ୍ରୃଣୁଷ୍ଵ ତାନ୍ ।। ୧୧.

ସେଠାରେ ଦଶ ଓ ପାଞ୍ଚ, ଅର୍ଥାତ୍ ପନ୍ଦର ଜଣ ମହାଶୂର ଯୋଦ୍ଧା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ନାମ ମୁଁ କହୁଛି, ଶୁଣ।

ସୁପ୍ରଭୋ ଦୀପ୍ତତେଜାଶ୍ଚ ସୁରଶ୍ମିଃ ଶୁଭଦର୍ଶନଃ । ସୁକାନ୍ତିଃ ସୁନ୍ଦରଃ ସୁନ୍ଦଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସୁମନାଃ ଶୁଭଃ ।। ୧୧.

ସୁପ୍ରଭ, ଦୀପ୍ତତେଜା, ସୁରଶ୍ମି, ଶୁଭଦର୍ଶନ, ସୁକାନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର, ସୁନ୍ଦ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସୁମନ, ଶୁଭ,

ସୁଶୀଲଃ ସୁଖଦଃ ଶମ୍ଭୁଃ ସୁଦାନ୍ତଃ ସୋମ ଏଵ ଚ । ଏତେ ପଞ୍ଚଦଶ ପ୍ରୋକ୍ତା ନାଯକା ମଣିତୋତ୍ଥିତାଃ ।। ୧୧.

ସୁଶୀଳ, ସୁଖଦ, ଶମ୍ଭୁ, ସୁଦାନ୍ତ, ଓ ସୋମ—ଏହି ପନ୍ଦର ନାୟକ ମଣିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲେ।

ତତୋ ଵିରୋଚନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବହୁସୈନ୍ଯପରିଷ୍କୃତମ୍ । ଯୋଧଯାମାସୁରଵ୍ଯଗ୍ରା ଵିଵିଧାଯୁଧପାଣଯଃ ।। ୧୧.

ତାପରେ ବିରୋଚନଙ୍କୁ ବଡ଼ ସେନାରେ ଘିରିଥିବା ଦେଖି, ସେ ଉତ୍ସାହିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ହାତରେ ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ଧନୂଂଷି ତେଷାଂ କନକପ୍ରଭାଣି ଶରାନ୍ ସୁଜାମ୍ବୂନଦପୁଙ୍ଖନଦ୍ଧାନ୍ । ପତନ୍ତି ଖଙ୍ଗାନି ଵିଭୀଷଣାନି ଭୁଶୁଣ୍ଡିଶୂଲାଃ ପରମପ୍ରଧାନାଃ ।। ୧୧.

ସେମାନଙ୍କର ଧନୁଷ ଶୁଣା ହେଉଥିଲା ସୁନାର ଆଭାରେ; ତାଙ୍କର ବାଣ ଉତ୍ତମ ଜାମ୍ବୁନଦ ସୁନାର ଫଳା ଲାଗିଥିଲା; ଭୟଙ୍କର ତଳୱାର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଦା ଓ ଶୂଳ ଭୂମିରେ ପଡ଼ୁଥିଲା।

ରଥୋ ରଥଂ ସଂପରିଵାର୍ଯ ତସ୍ଥୌ ଗଜୋ ଗଜସ୍ଯାପି ହଯୋ ହରସ୍ଯ । ପଦାତିରତ୍ଯୁଗ୍ରପରାକ୍ରମଶ୍ଚ ପଦାତିମେଵ ପ୍ରସସାର ଚାଗ୍ର୍ଯମ୍ ।। ୧୧.

ଏଠାରେ ଏକ ରଥ ଅନ୍ୟ ରଥକୁ ଘେରି ଦାଉଡ଼ି ଥିଲା; ଏକ ହାତୀ ଅନ୍ୟ ହାତୀ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଥିଲା, ଏବଂ ଏକ ଘୋଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଘୋଡ଼ା ସହ ମୁକାବିଲା କରୁଥିଲା। ଏକ ଦଳିଆ ସେନା ଅତି ଶୂର ହୋଇ ଅନ୍ୟ ଦଳିଆ ସେନା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲା।

ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵନ୍ଯନେକାନି ତଥୈଵ ଯୁଦ୍ଧେ ଦ୍ରଵନ୍ତି ଶୂରାଃ ପରିଭର୍ତ୍ସଯନ୍ତଃ । ଵିଭୀଷଣଂ ନିର୍ଗତଚାପମାର୍ଗଂ ବଭୂଵ ବାହୁପ୍ରଭଵଂ ସୁଘୋରମ୍ ।। ୧୧.

ଏଭଳି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନେକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା; ଶୂରବୀରମାନେ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରି ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ହେଉଥିଲା, ତୀର ଉଡ଼ୁଥିଲା ଏବଂ ବାହୁବଳ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

ତଥା ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ତୁମୁଲେଽଥ ଯୁଦ୍ଧେ ହତଃ ସ ରାଜ୍ଞଃ ସଚିଵୋ ଵିସଂଜ୍ଞଃ । ସହାନୁଗଃ ସର୍ଵବଲୈରୁପେତୋ ଜଗାମ ଵୈଵସ୍ଵତମନ୍ଦିରାଯ ।। ୧୧.

ଏପରି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଚାଲିଥିବାବେଳେ ରାଜାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ହତ ହୋଇ ଅଚେତନ ହେଲେ; ସେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସାଥୀ ଏବଂ ସେନା ସହିତ ଯମଲୋକକୁ ଚଲିଗଲେ।

ତସ୍ମିନ୍ ହତେ ଦୁର୍ଜଯରାଜମନ୍ତ୍ରିଣି ଉପାଯଯୌ ସ୍ଵେନ ବଲେନ ରାଜା । ସ ଦୁର୍ଜଯଃ ସାଶ୍ଵରଥୋଽତିତୀଵ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାଂସ୍ତୈର୍ମଣିଜୈର୍ଯୁଯୋଧ ।। ୧୧.

ଏହି ଅଜୟ୍ୟ ରାଜମନ୍ତ୍ରୀ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ରାଜା ନିଜ ସେନା ସହ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ସେ ଦୁର୍ଜୟ ଅତି ତୀବ୍ର ଏବଂ ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇ, ମଣିରତ୍ନ ଭୂଷିତ ବିରୋଧୀମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

ତତସ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତଦା ରାଜ୍ଞୋ ମହତ୍କଦନମାବଭୌ । ତତୋ ହେତୁପ୍ରହେତୃଭ୍ଯାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜାମାତରଂ ରଣେ ।। ୧୧.

ସେଇ ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କ ସେନାରେ ବଡ଼ ହାନି ହେଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ଜାମାତା ବିଷୟରେ କାରଣ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଲେ।

ଯୁଧ୍ଯମାନଂ ମହାବାହୁଂ ତତସ୍ତ୍ଵାଯଯତୁଶ୍ଚମୂଃ । ତସ୍ମିନ୍ ବଲେ ତୁ ଦୈତ୍ଯା ଯେ ତାନ୍ ଶ୍ରୃଣୁଷ୍ଵ ଧରେରିତାନ୍ ।। ୧୧.

ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜାମାତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଦେଖି ସେନା ଆଗେ ବଢ଼ିଲା। ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଦେୟ୍ତ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ।

ପ୍ରଘସୋ ଵିଘସଶ୍ଚୈଵ ସଙ୍ଘସୋଽଶନିସପ୍ରଭଃ । ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପ୍ରଭଃ ସୁଘୋଷଶ୍ଚ ଉନ୍ମତ୍ତାକ୍ଷୋ ଭଯଂକରଃ ।। ୧୧.

ପ୍ରଘସ, ବିଘସ, ସଂଘସ, ଅଶନିପ୍ରଭା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭା, ସୁଘୋଷ, ଉନ୍ମତ୍ତାକ୍ଷ, ଭୟଙ୍କର—

ଅଗ୍ନିଦନ୍ତୋଽଗ୍ନିତେଜାଶ୍ଚ ବାହୁଶକ୍ରଃ ପ୍ରତର୍ଦନଃ । ଵିରାଧୋ ଭୀମକର୍ମା ଚ ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୧.

ଅଗ୍ନିଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଅଗ୍ନିତେଜା, ବାହୁଶକ୍ର, ପ୍ରତର୍ଦ୍ଦନ, ବିରାଧ, ଭୀମକର୍ମା ଏବଂ ବିପ୍ରଚିତ୍ତି—

ଏତେ ପଞ୍ଚଦଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଅସୁରାଃ ପରମାଯୁଧାଃ । ଅକ୍ଷୌହିଣୀପରୀଵାର ଏକୈକୋଽତ୍ର ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ ।। ୧୧.

ଏହି ପନ୍ଦରଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେୟ୍ତ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଏକ ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ ଅଲଗା ଭାବେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲେ।

ମହାମାଯାସ୍ତୁ ସମରେ ଦୁର୍ଜ୍ଜଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଯୁଯୁଧୁର୍ମଣିଜୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ମହାସୈନ୍ଯପରିଚ୍ଛଦାଃ ।। ୧୧.

ଦୁର୍ଜୟଙ୍କ ବଡ଼ ମାୟାବୀମାନେ ମଣିରତ୍ନ ଭୂଷିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହ ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।

(ସୁପ୍ରଭଃ ପ୍ରଘସଂ ତ୍ଵାଜୌ ତାଡଯାମାସ ପଞ୍ଚଭିଃ । ଶରୈରାଶୀଵିଷାକାରୈଃ ପ୍ରତପ୍ତୈଃ ପତଗୈରିଵ ୧୧.

ସୁପ୍ରଭା ପ୍ରଘସଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଞ୍ଚଟି ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ବିଷାକ୍ତ ସାପ ଭଳି ଥିଲା।

ତପ୍ତତେଜାସ୍ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈର୍ଵିଘସଂ ସଂପ୍ରଵିଧ୍ଯତ । ସଂଘସଂ ଦଶଭିର୍ବାଣୈଃ ସୁରଶ୍ମିଃ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯତ ।। ୧୧.

ତିନୋଟି ତାପ୍ତ ତୀରରେ ସେ ବିଘସଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ; ଦଶଟି ତୀରରେ ସୁରଶ୍ମି ସଂଘସଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।

ଅଶନିପ୍ରଭଂ ରଣେଽଵିଧ୍ଯତ୍ ପଞ୍ଚଭିଃ ଶୁଭଦର୍ଶନଃ । ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପ୍ରଭଂ ସୁକାନ୍ତିସ୍ତୁ ସୁଘୋଷଂ ସୁନ୍ଦରସ୍ତଥା ।। ୧୧.

ଶୁଭଦର୍ଶନ ଅଶନିପ୍ରଭାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ; ସୁକାନ୍ତି ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭାଙ୍କୁ, ସୁନ୍ଦର ସୁଘୋଷଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।

ଉନ୍ମତ୍ତାକ୍ଷଂ ତଥାଵିଧ୍ଯତ୍ ସୁନ୍ଦଃ ପଞ୍ଚଭିରାଶୁଗୈଃ । ଚକର୍ତ୍ତ ଚ ଧନୁସ୍ତସ୍ଯ ଶିତେନ ନତପର୍ଵଣା ।। ୧୧.

ସୁନ୍ଦ ଉନ୍ମତ୍ତାକ୍ଷଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ତୀବ୍ର ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ବାଙ୍କି ତୀରରେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ କାଟିଦେଲେ।

ସୁମନା ଅଗ୍ନିଦଂଷ୍ଟ୍ରଂ ତୁ ସୁଶୁଭଶ୍ଚାଗ୍ନିତେଜସମ୍ । ସୁଶୀଲୋ ଵାଯୁଶକ୍ରଂ ତୁ ସୁମୁଖଶ୍ଚ ପ୍ରତର୍ଦନମ୍ ।। ୧୧.

ସୁମନା ଅଗ୍ନିଦଂଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ, ସୁଶୁଭ ଅଗ୍ନିତେଜାଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ; ସୁଶୀଳ ବାୟୁଶକ୍ରଙ୍କୁ, ସୁମୁଖ ପ୍ରତର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।

(ଵିରାଧେନ ତଥା ଶମ୍ଭୁଃ ସୁକୀର୍ତିର୍ଭୀମକର୍ମ୍ମଣା । ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିସ୍ତଥା ସୋମଂ ଏତଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ମହାନଭୂତ୍ ୧୧.

ଶମ୍ଭୁ ବିରାଧ ସହ, ସୁକୀର୍ତ୍ତି ଭୀମକର୍ମା ସହ, ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ସୋମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏଭଳି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।

ପରସ୍ପରଂ ସୁଯୁଦ୍ଧେନ ଯୋଧଯିତ୍ଵାଽସ୍ତ୍ରଲାଘଵାତ୍ । ଯଥାସଂଖ୍ଯେନ ତେ ଦୈତ୍ଯାଃ ପୁନର୍ମଣିଭଵୈର୍ହତାଃ ।। ୧୧.

ସେମାନେ ପ୍ରତିଯୋଗୀମାନେ ସହ ଦକ୍ଷତାରେ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ, ସେଇ ଦେୟ୍ତ୍ୟମାନେ ପୁଣି ମଣିରତ୍ନ ଜନ୍ମା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ।

ଯାଵତ୍ ସଂଗ୍ରାମଘୋରୋ ଵୈ ମହାଂସ୍ତେଷାଂ ଵ୍ଯଵର୍ଦ୍ଧତ । ତାଵତ୍ ସମିତ୍କୁଶାଦୀନି କୃତ୍ଵା ଗୌରମୁଖୋ ମୁନିଃ ।। ୧୧.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ବଢ଼ିବା ସମୟରେ, ସେଇବେଳେ ମୁନି ଗୌରମୁଖ ସମିତ୍, କୁଶା ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା କ୍ରିୟା କଲେ।

ଆଗତୋ ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ସଂଗ୍ରାମଂ ଭୀମଦର୍ଶନମ୍ । ବହୁସୈନ୍ଯପରୀଵାରଂ ସ୍ଥିତଂ ତଂ ଚାପି ଦୁର୍ଜ୍ଜଯମ୍ ।। ୧୧.

ଏକ ବଡ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ ଆସିଗଲା, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଭୟାନକ ଥିଲା। ଏହା ଅନେକ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲା ଏବଂ ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଜିତିବା ଅତି କଷ୍ଟକର ଥିଲା।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ମୁନିର୍ଦ୍ଵାରି ଚିନ୍ତାପରମ ଏଵ ହି । ଉପଵିଶ୍ଯାଧିଗମ୍ଯାଥ ମଣେଃ କାରଣମେଵ ହ ।। ୧୧.

ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୁନି ଦ୍ୱାରରେ ଉଭା ହେଲେ, ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଲେ। ପରେ ବସି ଅପେକ୍ଷା କରି, ମଣିର କାରଣ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିଲେ।

ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ମଣିକୃତଂ ରୌଦ୍ରଂ ଗାଢଂ ଚ ସଂଯୁଗମ୍ । ଚିନ୍ତଯାମାସ ଦେଵେଶଂ ହରିଂ ଗୌରମୁଖୋ ମୁନିଃ ।। ୧୧.

ଏଭଳି ମଣି ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ହେବା ପରେ, ଗୌରମୁଖ ମୁନି ଦେବତାଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ସ ଦେଵଃ ପୁରତସ୍ତସ୍ଯ ପୀତଵାସାଃ ଖଗାସନଃ । କିମତ୍ର ତେ ମଯା କାର୍ଯମିତି ଵାଣୀମୁଦୀରଯତ୍ ।। ୧୧.

ତାପରେ ଦେବତା, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଏବଂ ଖଗରୁପରେ ବସି, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଏଠାରେ ମୋତେ କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?'